Η χρήση των social media από τα παιδιά βρίσκεται το τελευταίο διάστημα στην αιχμή της επικαιρότητας, ενώ το σχετικό νομοσχέδιο της απαγόρευσης της χρήσης τους από παιδιά κάτω των 15 υπερψηφίστηκε από την ελληνική Βουλή την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου. Κάθε γονιός γνωρίζει πως ο χρόνος που περνούν τα παιδιά στα social media αποτελεί μία συνεχή διαπραγμάτευση αλλά και μια από τις συχνότερες αφορμές καβγάδων μέσα στην οικογένεια.
Τα τελευταία χρόνια, η ηλικία στην οποία τα παιδιά αποκτούν το πρώτο τους κινητό γίνεται όλο και μικρότερη και μαζί συχνά έρχεται και η πρόσβαση στα social media. Άλλοτε είναι η πίεση από τους φίλους, άλλοτε ο μιμητισμός και άλλοτε η ανάγκη του ανήκειν που κάνει τα παιδιά να ζητούν επίμονα κινητό σε όλο και μικρότερη ηλικία. Οι γονείς, από την πλευρά τους, συχνά υποκύπτουν, έστω και απρόθυμα, με τη σκέψη ότι έτσι θα έχουν πιο άμεση επικοινωνία μαζί τους και ότι ίσως τα παιδιά θα είναι πιο ασφαλή όταν κυκλοφορούν μόνα τους. Το κινητό, όμως, φέρνει σχεδόν αναπόφευκτα μαζί του τα chats, τα ηλεκτρονικά παιχνίδια και τελικά, την εισαγωγή στον κόσμο των social media.
Και κάπου εκεί οι γονείς έρχονται αντιμέτωποι με ένα σημαντικό δίλημμα. Από τη μία βρίσκεται η ανάγκη να προστατεύσουν τα παιδιά τους από υπαρκτούς και σοβαρούς κινδύνους στον ψηφιακό κόσμο. Από την άλλη, αναρωτιούνται κατά πόσο πρέπει να τους στερήσουν ένα παράλληλο ψηφιακό σύμπαν που μπορεί να λειτουργήσει για αυτά ως χώρος επικοινωνίας, κοινωνικοποίησης και έκφρασης, αλλά και ως πηγή θετικών ερεθισμάτων.
Έρευνες έχουν συνδέσει την προβληματική και εθιστική χρήση των social media με αυξημένα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης και άλλων προβλημάτων ψυχικής υγείας σε παιδιά και εφήβους. Παράλληλα, περιστατικά διαδικτυακού bullying, επικίνδυνων challenges και έκθεσης σε ακατάλληλο για την ηλικία περιεχόμενο βλέπουν όλο και συχνότερα το φως της δημοσιότητας.
Τα social media, ωστόσο, μπορούν να αποτελέσουν για τα παιδιά και ένα παράθυρο στη μάθηση, την ενημέρωση, τις κοινωνικές τάσεις, την pop κουλτούρα αλλά και σε υγιή πρότυπα.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το ερώτημα γίνεται ακόμη πιο σημαντικό: Πώς μπορούμε να προστατεύσουμε τα παιδιά από την αλόγιστη και επικίνδυνη χρήση και, ταυτόχρονα, να τα βοηθήσουμε να αναπτύξουν μια υγιή σχέση με τα social media;
Η επόμενη μέρα της απαγόρευσης
Σε αυτή την εξίσωση έρχεται τώρα να προστεθεί η πρόσφατη νομοθετική παρέμβαση, που θέτει τα 15 έτη ως το ελάχιστο ηλικιακό όριο για να έχει ένα παιδί λογαριασμό στα social media. Το ερώτημα, ωστόσο, είναι αν το ηλικιακό όριο αρκεί και ποια προβλήματα ενδέχεται να προκύψουν κατά την εφαρμογή του.
Η επαλήθευση της ηλικίας των χρηστών, η δυνατότητα παράκαμψης των περιορισμών και ο ρόλος των ίδιων των τεχνολογικών εταιρειών αποτελούν κρίσιμα σημεία της συζήτησης. Ακόμη όμως και αν βρεθούν αποτελεσματικές τεχνικές λύσεις, το πρόβλημα δεν εξαντλείται στην πρόσβαση.
Πρόσφατο δημοσίευμα του Wired έθεσε ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον προβληματισμό. Αν απαγορεύσουμε στα παιδιά τα social media, πού θα πάνε; Σίγουρα όχι απαραίτητα στην παιδική χαρά διαπίστωνε το άρθρο το οποίο ανέλυε πως οι περιορισμοί μπορούν να στρέψουν τα παιδιά σε chat, forums ή στο gaming, μεταφέροντας ουσιαστικά την ψηφιακή τους δραστηριότητα από τη μία πλατφόρμα στην άλλη.
Υπάρχει ακόμη μία παράμετρος. Τα παιδιά άνω των 15 ετών, τα οποία θα έχουν ελεύθερη πρόσβαση στα social media, εξακολουθούν να βρίσκονται σε μια ηλικία κατά την οποία παραμένουν ευάλωτα σε κινδύνους και ακατάλληλο περιεχόμενο. Επομένως, ακόμη και γι’ αυτά, παραμένει κρίσιμη η ανάγκη να έχουν μάθει προηγουμένως πώς να χρησιμοποιούν τα social media με ασφάλεια.Τι λένε οι έρευνες
Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό JAMA τον Ιούνιο του 2025 παρακολούθησε 4.285 παιδιά και εφήβους στις ΗΠΑ για τέσσερα χρόνια. Οι ερευνητές δεν εξέτασαν απλώς πόσες ώρες περνούσαν μπροστά στην οθόνη, αλλά κατά πόσο η σχέση τους με τα social media, το κινητό και τα videogames αποκτούσε χαρακτηριστικά εξάρτησης. Το 31,3% παρουσίασε αυξανόμενα επίπεδα εθιστικής χρήσης των social media. Οι νέοι με υψηλή ή αυξανόμενη εθιστική χρήση εμφάνιζαν περισσότερα προβλήματα ψυχικής υγείας.
Μια επίσης μεγάλη έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο JAMA Pediatrics τον Ιανουάριο του 2026 και παρακολούθησε 100.991 παιδιά και εφήβους στην Αυστραλία για τρία χρόνια, έδειξε ότι η μέτρια χρήση των social media συνδεόταν με καλύτερα επίπεδα ευεξίας, ενώ τόσο η πολύ υψηλή χρήση όσο και η πλήρης απουσία χρήσης συνδέονταν με χαμηλότερη ευεξία.
Πρόκειται για ένα σημαντικό εύρημα, καθώς υποδηλώνει ότι το ζήτημα δεν είναι απαραίτητα μόνο η παρουσία ή η απουσία των social media από τη ζωή των παιδιών, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιούνται. Η λελογισμένη και υγιής χρήση φαίνεται επομένως να αποτελεί κρίσιμο μέρος της συζήτησης.
Τι ισχύει σε άλλες χώρες
Η Ελλάδα δεν είναι η μόνη χώρα που επιχειρεί να θέσει ηλικιακά όρια στα social media. Η πιο δραστική παρέμβαση έχει γίνει στην Αυστραλία, όπου από τον Δεκέμβριο του 2025 οι πλατφόρμες οφείλουν να εμποδίζουν τα παιδιά κάτω των 16 ετών να διατηρούν λογαριασμούς σε υπηρεσίες όπως Instagram, TikTok, Snapchat, Facebook, X και YouTube. Η ευθύνη για τον έλεγχο της ηλικίας βαραίνει τις ίδιες τις πλατφόρμες και όχι τους γονείς ή τα παιδιά.
Στην Ευρώπη, η τάση προς αυστηρότερους περιορισμούς ενισχύεται. Η Δανία έχει συμφωνήσει στην καθιέρωση ορίου 15 ετών, με τη σχετική νομοθεσία να αναμένεται να τεθεί σε ισχύ τον Ιούλιο του 2027, ενώ η Νορβηγία προωθεί αντίστοιχη νομοθετική παρέμβαση. Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει επίσης ανακοινώσει ότι θα απαγορεύσει τη χρήση social media από παιδιά κάτω των 16 ετών, ακολουθώντας σε μεγάλο βαθμό το μοντέλο της Αυστραλίας.
Ο χρυσός κανόνας της χρήσης των social media
Πέρα από τις νομοθετικές ρυθμίσεις και τις απαγορεύσεις, το ζήτημα της εκπαίδευσης στην υγιή χρήση των social media παραμένει ίσως το πιο κρίσιμο. Η ψηφιακή παιδεία, η αναγνώριση της παραπληροφόρησης, η προστασία των προσωπικών δεδομένων, η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο λειτουργούν οι αλγόριθμοι και η διαχείριση του χρόνου στην οθόνη είναι δεξιότητες που τα παιδιά χρειάζεται να καλλιεργήσουν πριν μπουν στον κόσμο των social media.
Η νομοθεσία δεν μπορεί, όμως, να αντικαταστήσει τον διάλογο μέσα στην οικογένεια και την εκπαίδευση στο σχολείο. Γιατί το ζητούμενο δεν είναι απλώς να κρατήσουμε τα παιδιά μακριά από τα social media μέχρι μια συγκεκριμένη ηλικία, αλλά να τα προετοιμάσουμε ώστε, όταν μπουν σε αυτά, να μπορούν να αναγνωρίζουν τους κινδύνους, να βάζουν όρια και να τα χρησιμοποιούν χωρίς να αφήνουν εκείνα να καθορίζουν τη ζωή τους.
Χρήσιμα εργαλεία για έναν υγιή και αποτελεσματικό γονικό έλεγχο
Κατέβασε την εφαρμογή Tozi
Πρόκειται για τη δωρεάν εφαρμογή που δημιούργησε το Ίδρυμα Vodafone και η οποία υποστηρίζει παιδιά ηλικίας 11+ στην ασφαλή πλοήγησή τους στον ψηφιακό κόσμο. Είναι σχεδιασμένη με στόχο την ψηφιακή ευημερία και την αντιμετώπιση του διαδικτυακού εκφοβισμού. Με συμβουλές, διαδραστικό περιεχόμενο και άμεση υποστήριξη από τη διεπιστημονική ομάδα του ΕΛΙΖΑ μέσω της Γραμμής ΕΛΙΖΑ 10454, προσφέρει ένα ακόμη επίπεδο προστασίας για τα παιδιά και την οικογένεια.
Ενημερώσου για τις εφαρμογές γονικού ελέγχου
Υπάρχουν πολλά εργαλεία γονικού ελέγχου, όπως το Google Family Link, το Screen Time της Apple και το Microsoft Family Safety, που επιτρέπουν στους γονείς να περιορίζουν τον χρόνο οθόνης, να μπλοκάρουν εφαρμογές ή ιστοσελίδες και να ελέγχουν την πρόσβαση των παιδιών σε περιεχόμενο ανάλογα με την ηλικία τους. Περιηγήσου στις διαθέσιμες εφαρμογές, ενημερώσου για τις δυνατότητές τους και επίλεξε εκείνη που ταιριάζει καλύτερα στις ανάγκες της οικογένειάς σου.
Επίλεξε συσκευές κατάλληλες για την ηλικία του παιδιού
Ανάλογα με την ηλικία του παιδιού σου, επίλεξε την κατάλληλη συσκευή. Υπάρχουν ειδικά σχεδιασμένες συσκευές για παιδιά, χωρίς πρόσβαση σε social media, browser ή περιεχόμενο ακατάλληλο για την ηλικία τους. Ο αποκλεισμός μπορεί να είναι ενσωματωμένος στο λογισμικό, ενώ υπάρχει και η δυνατότητα πρόσθετου γονικού ελέγχου μέσω εργαλείων.
Δημιούργησε ένα οικογενειακό συμφωνητικό
Καθόρισε μαζί με τα παιδιά τους κανόνες που θα ισχύουν στην οικογένεια όσον αφορά τη χρήση συσκευών, εφαρμογών, gaming και social media. Σύνταξε το δικό σου συμφωνητικό ή πάρε ιδέες από αυτό. Μπορείτε, για παράδειγμα, να συμφωνήσετε ποιες ώρες και σε ποιους χώρους του σπιτιού δεν χρησιμοποιούνται κινητά ή ποιες εφαρμογές επιτρέπονται ανάλογα με την ηλικία. Και μην ξεχνάς: ακόμη και ο Στιβ Τζομπς είχε θέσει αυστηρούς περιορισμούς στη χρήση ηλεκτρονικών συσκευών από τα παιδιά του στο σπίτι.