Μπορεί ένα smartphone να επηρεάσει το πώς βλέπει ένα παιδί το σώμα του και τελικά τι διατροφικές συνήθειες αποκτά; Μια νέα έρευνα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Network Open αποκαλύπτει ένα δεδομένο που προβληματίζει. Τα παιδιά που αποκτούν δικό τους κινητό ήδη από τα 12 τους χρόνια φαίνεται να έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν συμπτώματα διατροφικών διαταραχών στην εφηβεία. Σε μια περίοδο που το σώμα αλλάζει και η αυτοεικόνα διαμορφώνεται, η ψηφιακή έκθεση ίσως παίζει ρόλο πιο καθοριστικό απ’ όσο νομίζαμε μέχρι σήμερα.
Τι προκύπτει από τη νέα μελέτη
Η έρευνα βασίστηκε σε δεδομένα που προέκυψαν από τη μελέτη σχεδόν 9.000 εφήβων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι επιστήμονες θέλησαν να εξετάσουν όχι απλώς πόσο χρόνο περνούν τα παιδιά μπροστά σε οθόνες, αλλά πότε ξεκινούν να χρησιμοποιούν smartphone και τι σημαίνει αυτό για τη μελλοντική τους σχέση με το φαγητό και το σώμα τους.
Τα ευρήματα ήταν αποκαλυπτικά. Περίπου το 70% των παιδιών στα 12 είχε ήδη δικό του κινητό. Από αυτά, το 24% εμφάνισε τουλάχιστον ένα σύμπτωμα διατροφικής διαταραχής στα 14. Αντίθετα, στα παιδιά που δεν είχαν smartphone στα 12, το ποσοστό ήταν κάτω από 16%. Συνεπώς, η πρώιμη πρόσβαση σε smartphone φαίνεται να σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διαταραγμένων διατροφικών συμπεριφορών μέσα σε δύο μόλις χρόνια.
Ο επικεφαλής της μελέτης, παιδίατρος Δρ. Jason Nagata από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας δίνει μια προφανή εξήγηση. Τα smartphones εκθέτουν τα παιδιά σε «έναν ολόκληρο κόσμο περιεχομένου που εστιάζει υπερβολικά στην εμφάνιση».
Σύμφωνα με εκτιμήσεις ερευνών, περίπου 1 στα 5 παιδιά και εφήβους παγκοσμίως εμφανίζει σημάδια διατροφικών διαταραχών. Δεν πρόκειται πάντα για διαγνωσμένη διατροφική διαταραχή, αλλά για ένα φάσμα συμπεριφορών που μπορεί να περιλαμβάνει εμμονή με το βάρος και την εικόνα σώματος, περιορισμό της πρόσληψης τροφής, υπερφαγικά επεισόδια, η αντιστάθμιση θερμίδων με υπερβολική άσκηση ή εμετό όταν καταναλώσουν μεγαλύτερη ποσότητα τροφής. Η διαφορά με τις κλινικές διαταραχές όπως η νευρική ανορεξία ή η βουλιμία εντοπίζεται στην ένταση και τη διάγνωση. Όμως οι συμπεριφορές αυτές μπορεί να είναι το καμπανάκι που προειδοποιεί για σοβαρότερα προβλήματα στο μέλλον.
Μέχρι σήμερα, οι περισσότερες έρευνες επικεντρώνονταν στον χρόνο που περνούσαν τα παιδιά στην οθόνη. Όπως προκύπτει από μια σειρά ερευνών γνωρίζουμε ήδη ότι η υπερβολική χρήση συνδέεται με αυξημένα επίπεδα κατάθλιψης, χαμηλότερη αυτοεκτίμηση και μεγαλύτερη πιθανότητα πειραματισμού με ουσίες. Στην νέα μελέτη το ερώτημα μετατοπίζεται και εξετάζεται μήπως το κρίσιμο δεν είναι μόνο πόσο, αλλά πότε;
H περίπλοκη εποχή της προεφηβείας
Η προεφηβεία, η ηλικία δηλαδή των 10 με 13 ετών είναι μια περίοδος έντονων βιολογικών και ψυχολογικών αλλαγών. Το σώμα αλλάζει, η σύγκριση με τους άλλους γίνεται πιο έντονη και η ανάγκη αποδοχής κορυφώνεται. Σε αυτό το στάδιο, η έκθεση σε εικόνες «τέλειων» σωμάτων, μπορεί να ενισχύσει την ανασφάλεια. Πριν από τα social media, τα παιδιά συγκρίνονταν κυρίως με τους συνομηλίκους τους. Σήμερα, συγκρίνονται με εκατομμύρια άλλους χρήστες και influencers που μπορεί να προβάλλουν μια εντελώς ψευδή εικόνα του εαυτού τους χρησιμοποιώντας φίλτρα και επεξεργασία εικόνας, να προβάλλουν επιλεκτικά την «τέλεια» εκδοχή της ζωής τους και να συνδέουν συχνά την αξία με την εμφάνιση. Αυτό έχει πραγματικές συνέπειες. Η μελέτη έδειξε ότι τα παιδιά που είχαν smartphone στα 12 είχαν διπλάσια πιθανότητα να συνδέουν την αυτοεκτίμησή τους με το βάρος τους , ήταν 50% πιο πιθανό να προσπαθήσουν να ελέγξουν το βάρος τους μέσω περιορισμού τροφής ή έντονης άσκησης.
Πότε είναι η σωστή ηλικία
Δεν υπάρχει «σωστή ηλικία» για το πρώτο κινητό. Oι περισσότερες μεγάλες πλατφόρμες κοινωνικών δικτύων ορίζουν τα 13 ως την ελάχιστη ηλικία για τη δημιουργία λογαριασμού, όπως αναφέρει ο Jason Nagata, ωστόσο από προηγούμενη έρευνά του προέκυψε ότι σχεδόν τα δύο τρίτα των 11χρονων και 12χρονων έχουν λογαριασμούς σε πλατφόρμες όπως το TikTok και το Instagram. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ακόμη και μια μικρή καθυστέρηση μπορεί να έχει θετική επίδραση στην ψυχική υγεία των παιδιών.
Η ιδέα δεν είναι να αποκλείσουμε τα παιδιά από τη χρήση smartphones αλλά να τους δοθεί ο απαραίτητος χρόνος ώστε να μπορέσουν να αναπτύξουν μια πιο σταθερή εικόνα του εαυτού του, καλύτερες δεξιότητες κριτικής σκέψης και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στη σύγκριση με τους άλλους.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς
Αν ένα παιδί αποκτήσει smartphone στην προεφηβεία, οι ειδικοί προτείνουν μια πιο «καθοδηγούμενη» προσέγγιση. Όχι πλήρη απαγόρευση αλλά ούτε και πλήρη ελευθερία.
- Σταδιακή πρόσβαση σε εφαρμογές και πλατφόρμες.
- Περιορισμός χρόνου και περιεχομένου, ειδικά σε εφαρμογές που εστιάζουν στην εικόνα σώματος.
- Απομάκρυνση του κινητού από το δωμάτιο τη νύχτα για διευκόλυνση του ελέγχου και βελτίωση του ύπνου.
- Συζήτηση για το ότι αυτό που βλέπουν online δεν είναι πάντα πραγματικό.