Η περίοδος που μια γυναίκα γίνεται μητέρα είναι δύσκολη και έχει πολλές αλλαγές και συναισθηματικές μεταπτώσεις. Όταν βλέπουμε μια γυναίκα να δυσκολεύεται τις πρώτες εβδομάδες μετά τον τοκετό συνήθως η σκέψη μας πάει στην επιλόχεια κατάθλιψη. Αυτό που δεν γνωρίζουν πολλοί είναι ότι οι γυναίκες μπορεί να βιώσουν μετατραυματικό στρες μετά τον τοκετό.
Το ότι αυτό δεν είναι ιδιαίτερα γνωστό το κάνει να περνά και αδιάγνωστο σε πολλές περιπώσεις, ακόμη και από τους γιατρούς. Όπως προέκυψε από μελέτη που έγινε πρόσφατα στο Ηνωμένο Βασίλειο χιλιάδες γυναίκες αναπτύσσουν κάθε χρόνο μη διαγνωσμένη διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD) μετά τον τοκετό.
Η σοβαρή και επικίνδυνη αυτή κατάσταση δεν εντοπίζεται σε τουλάχιστον 15.000 γυναίκες ετησίως σε Αγγλία, Σκωτία, Ουαλία και Βόρεια Ιρλανδία, ενώ το πραγματικό μέγεθος του προβλήματος ενδέχεται να είναι διπλάσιο ή και μεγαλύτερο, σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης που δημοσιεύτηκε British Journal of General Practice. Το κενό στη φροντίδα της ψυχικής υγείας των μητέρων αναδεικνύεται και σε ανασκόπηση στοιχείων που δημοσιεύτηκε από γιατρούς της Ιατρικής Σχολής του University of East Anglia, οι οποίοι ειδικεύονται στην υγεία των γυναικών.
Τι στοιχεία έχουμε διαθέσιμα για την Ελλάδα
Σχετικές έρευνες έχουν γίνει και στη χώρα μας με πρόσφατη μελέτη σε δείγμα 113 γυναικών σε μεγάλα μαιευτήρια της Αθήνας να καταγράφει πως 14,2% των γυναικών πληρούσαν πλήρη κριτήρια PTSD στις 6 εβδομάδες μετά τον τοκετό.
Οι παράγοντες που εκτιμάται από την έρευνα ότι οδήγησαν στο μετατραυματικό στρες ήταν η καισαρική τομή ή επεμβατικός τοκετός, προυπάρχον τραύμα ή βία ή υψηλό άγχος. Επιπλέον από έρευνα που έγινε σε 538 γυναίκες μετά από καισαρική παρατηρήθηκε ότι 26% εμφάνισαν συμπτώματα PTSD μετά από επείγουσα καισαρική έναντι μόλις 3% σε προγραμματισμένη καισαρική.
Όπως αναφέρει σε άρθρο του για το θέμα ο ψυχίατρος Αριστοτέλης Βάθης «πολλές μητέρες με μετατραυματικό σοκ δεν ζητάνε βοήθεια εξαιτίας του στίγματος . Πιο συγκεκριμένα, φοβούνται μήπως θεωρηθούν ʺκακές μαμάδεςʺ. Οι γυναίκες συχνά αισθάνονται ενοχές μετά από ένα δύσκολο τοκετό και κάποιες φορές αισθάνονται ότι παραμελούν το μωρό τους. Επίσης αισθάνονται, επειδή ο κόσμος το λέει, ότι πρέπει να είναι ευγνώμονες που έφεραν στον κόσμο ένα υγιές μωρό, και πως αν επικεντρωθούν στον δύσκολο τοκετό αισθάνονται αγνώμονες ή ανεπαρκείς. Άλλες μητέρες δεν ξέρουν ότι είναι δυνατό να έχουν υποστεί σοκ και να εμφανίζουν PTSD, για αυτό δεν ζητάνε βοήθεια. Όμως αν δεν φροντιστεί το PTSD και μείνει αθεράπευτο, θα συνεχίσει να ταλαιπωρεί τη μητέρα για πολλά χρόνια, ίσως και όλη τη ζωή της».
Πότε ένας τοκετός μπορεί να χαρακτηριστεί τραυματικός
Σε περίπτωση που μια γυναίκα βιώσει μια απρόσμενη επιπλοκή, μια εσπευσμένη καισαρική ή νιώσει κίνδυνο στην διάρκεια του τοκετού μπορεί να το βιώσει ως τραύμα . Ο τραυματικός τοκετός όμως δεν προκύπτει μόνο αν συνέβη κάτι στη διάρκεια του τοκετού αλλά και αν κάτι σοβαρό ή στρεσογόνο συνέβη στονσύντροφο μιας γυναίκας, στο μωρό, αν για παράδειγμα χρειάστηκε να μπει σε θερμοκοιτίδα ή αν η γυναίκα βίωσε παραμέληση από τον σύντροφό της ή από το γιατρό και το νοσηλευτικό προσωπικό του μαιευτηρίου.
Τι έδειξε η έρευνα στο Ηνωμένο Βασίλειο
Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο British Journal of General Practice, αποτελεί την πρώτη προσπάθεια ειδικών να ποσοτικοποιήσουν πόσα περιστατικά PTSD που σχετίζονται με τον τοκετό στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το Εθνικό Σύστημα Υγείας στην Αγγλία δεν συλλέγει τέτοια στοιχεία, παρότι έως και 1 στις 16 μητέρες εμφανίζει τη σοβαρή αυτή διαταραχή, συχνά ως αποτέλεσμα τραυματικής εμπειρίας κατά τον τοκετό.Έρευνες εκτιμούν ότι περίπου το 5% έως 5,9% των γυναικών που γεννούν εμφανίζουν PTSD, ενώ λιγότερες από τις μισές διαγιγνώσκονται και λαμβάνουν φροντίδα από το Εθνικό Σύστημα Υγείας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η διαταραχή μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και όταν ο τοκετός ήταν ιατρικά χωρίς επιπλοκές.
Γιατί η διαταραχή μετατραυματικού στρες παραμένει αδιάγνωστη
Πολλές περιπτώσεις χάνονται όταν οι νέες μητέρες επισκέπτονται τον γενικό γιατρό για τον καθιερωμένο έλεγχο έξι εβδομάδες μετά τον τοκετό. Παρότι υπάρχουν κατευθυντήριες οδηγίες του Εθνικού Συστήματος Υγείας για το τι πρέπει να περιλαμβάνει αυτή η επίσκεψη, δεν υπάρχει εγκεκριμένο πλαίσιο αξιολόγησης του κινδύνου για PTSD. Το γεγονός ότι οι έλεγχοι των έξι εβδομάδων καλύπτουν τόσο την υγεία του νεογνού όσο και της μητέρας, συμπεριλαμβανομένων των εμβολιασμών του μωρού, σημαίνει ότι η κατάσταση του παιδιού μπορεί να «κυριαρχεί στη συζήτηση», καθιστώντας δύσκολη την αξιολόγηση της ψυχικής υγείας της μητέρας, ιδίως όταν πηγαίνει στο γιατρό μόνη της με το βρέφος.
Aν και οι μισοί γενικοί γιατροί αναγνώριζαν στοιχεία τραύματος σε υποθετικά περιστατικά PTSD μετά τον τοκετό, η συχνότερη διάγνωση που έδιναν ήταν η επιλόχεια κατάθλιψη. Η λανθασμένη διάγνωση μπορεί να είναι επιζήμια, καθώς οι γυναίκες λαμβάνουν αντικαταθλιπτικά, τα οποία δεν είναι τόσο αποτελεσματικά όσο η ψυχοθεραπεία για την αντιμετώπιση της PTSD. Επιπλέον, η αντιμετώπιση μόνο της κατάθλιψης δεν βελτιώνει απαραίτητα τη συνυπάρχουσα PTSD. Η μη έγκαιρη αναγνώριση της διαταραχής έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς τόσο η PTSD όσο και η επιλόχεια κατάθλιψη αυξάνουν τον κίνδυνο αυτοκτονίας , τη συχνότερη αιτία θανάτου των γυναικών μέσα στον πρώτο χρόνο μετά τον τοκετό.
Ανάγκη για έγκαιρη διάγνωση της διαταραχής μετατραυματικού στρες
«Η μη θεραπευμένη PTSD που σχετίζεται με τον τοκετό μπορεί να έχει βαθιές επιπτώσεις στις γυναίκες και στις οικογένειές τους», επισημαίνει η μελέτη, αναφέροντας ότι μπορεί να οδηγήσει σε ανάγκη για περαιτέρω ιατρική φροντίδα, αποφυγή επαφής με γιατρούς και νοσοκομεία ή επιλογή προγραμματισμένης καισαρικής τομής ή τοκετού στο σπίτι σε μελλοντικές εγκυμοσύνες. «Η μελέτη αυτή αναδεικνύει ένα σημαντικό κενό στον τρόπο με τον οποίο εντοπίζουμε και υποστηρίζουμε γυναίκες που βιώνουν PTSD μετά τον τοκετό», δήλωσε η καθηγήτρια Βικτόρια Τζορτζίο Μπράουν, πρόεδρος του Royal College of General Practitioners. «Η αναγνώριση της κατάστασης είναι κρίσιμη, ωστόσο ο έλεγχος στις έξι έως οκτώ εβδομάδες δεν επαρκεί για μια πλήρη αξιολόγηση της ψυχικής υγείας», τόνισε.
«Τα συμπτώματα μπορεί να επικαλύπτονται με την κατάθλιψη, το άγχος και άλλα μεταγεννητικά προβλήματα ψυχικής υγείας και ενδέχεται να εμφανιστούν μήνες μετά τον τοκετό. Η αναγνώριση, επομένως, δεν μπορεί να βασίζεται σε μία μόνο επίσκεψη. Οι γυναίκες χρειάζονται συντονισμένη υποστήριξη σε όλη τη μεταγεννητική περίοδο, από τις μαιευτικές υπηρεσίες, τους επισκέπτες υγείας, τη γενική ιατρική και τις εξειδικευμένες υπηρεσίες ψυχικής υγείας» υπογραμμίζει η Μπράουν . Το συμπέρασμα αυτό είναι πολύτιμο και για άλλες χώρες όπως και στη δική μας που δεν υπάρχει συντονισμένη φροντίδα και πρόνοια για τις νέες μητέρες που βρίσκονται σε αυτήν την τόσο ευαίσθητη και ευάλωτη περίοδο της ζωής τους.
Πώς θα καταλάβετε αν υποφέρετε από μετατραυματικό στρες;
Αν και οι πρώτες εβδομάδες της μητρότητας είναι δύσκολες, οι φόβοι από την εμπειρία του τοκετού αρχίζουν να υποχωρούν σιγά σιγά. Ωστόσο, αν τα παρακάτω συμπτώματα ή ο φόβος επιμένουν για εβδομάδες ή μήνες μετά τον τοκετό, καλό να συμβουλευτείτε κάποι0ν ειδικό. Στο άρθρο του ψυχιάτρου Αριστοτέλη Βάθη περιλαμβάνεται μια λίστα με τα σημάδια που θα πρέπει να σας κινητοποιήσουν.
- Ενοχλητικές αναμνήσεις από το τραυματικό γεγονός. Αυτές ίσως να εμφανίζονται ως αναδρομές, εικόνες, όνειρα ή εφιάλτες. Ίσως να αισθάνεστε άγχος ή πανικό και να μην μπορείτε να θυμηθείτε τμήματα του τοκετού.
- Η αποφυγή καταστάσεων, πραγμάτων, σκέψεων, συναισθημάτων και οτιδήποτε άλλο που σας θυμίζει λεπτομέρειες του γεγονότος. Για παράδειγμα, ίσως να έχετε έντονες αναμνήσεις, άγχος και δυσφορία κάθε φορά που επισκέπτεστε ένα νοσοκομείο ή γιατρό.
- Ίσως να αποφεύγετε να βλέπετε προγράμματα στην τηλεόραση σχετικά με τον τοκετό ή τα νοσοκομεία. Ίσως ακόμη να αποφεύγετε να μιλήσετε για τον τοκετό, επειδή είναι πολύ οδυνηρό για εσάς.
- Φόβος για ένα επόμενο τοκετό. Δηλαδή ο φόβος ότι θα συμβεί ξανά κάτι άσχημο, με τα ίδια ή χειρότερα αποτελέσματα. Ίσως να ανησυχείτε ότι εσείς ή το μωρό σας θα κινδυνεύετε αν μείνετε ξανά έγκυος.
- Προβλήματα στον ύπνο (εφιάλτες, δυσκολία στον ύπνο).
- Έντονη και αυξημένη εγρήγορση (ευερεθιστότητα, εκρήξεις θυμού, υπερβολικές αντιδράσεις).
- Άγχος και κρίσεις πανικού.
- Δυσκολία στη σύνδεση με το μωρό σας, με αποτέλεσμα ενοχές.
- Απομόνωση και μοναξιά.
- Χαμηλή αυτοεκτίμηση και αίσθηση ανεπάρκειας ως μητέρα.
- Δυσκολίες στις σχέσεις.
- Έλλειψη ενδιαφέροντος για σεξ και σωματική επαφή.