Με έγκαιρη και κατάλληλη ιατρική φροντίδα, μια γυναίκα δεν θα έπρεπε να πεθαίνει από εξωμήτρια κύηση. Το 2026. Κι όμως, νέα ανάλυση επίσημων δεδομένων στις ΗΠΑ δείχνει ότι οι θάνατοι σχεδόν διπλασιάστηκαν μέσα σε έξι χρόνια και η αύξηση είναι σημαντικά μεγαλύτερη στις Πολιτείες με αυστηρές απαγορεύσεις στις αμβλώσεις.
«Ένας θάνατος που σχετίζεται με εξωμήτρια κύηση θα έπρεπε πραγματικά να είναι ένα never event».
Η φράση ανήκει στη γυναικολόγο Alice Abernathy και περιγράφει με τον πιο απλό τρόπο γιατί τα νέα στοιχεία από τις ΗΠΑ προκαλούν τόσο μεγάλη ανησυχία.
Νέα ανάλυση του ProPublica, βασισμένη σε επίσημα δεδομένα των αμερικανικών Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), διαπίστωσε ότι σχεδόν 200 γυναίκες πέθαναν με εξωμήτρια κύηση την περίοδο 2020-2025, έναντι περίπου 100 κατά την προηγούμενη εξαετία.
Η αύξηση καταγράφηκε σε ολόκληρη τη χώρα. Όμως δεν ήταν ίδια παντού.
Μετά την ανατροπή της συνταγματικής προστασίας του δικαιώματος στην άμβλωση από το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ το 2022, το χάσμα ανάμεσα στις Πολιτείες άρχισε να γίνεται ιδιαίτερα έντονο.
Την περίοδο 2023-2025, στις Πολιτείες με αυστηρές απαγορεύσεις στις αμβλώσεις καταγράφηκαν 13,1 θάνατοι που συνδέονταν με εξωμήτρια κύηση ανά εκατομμύριο γεννήσεις. Στις Πολιτείες χωρίς απαγόρευση, ο αντίστοιχος αριθμός ήταν 7,1. Ο εθνικός μέσος όρος ήταν 9,8.
Τα στοιχεία δεν αποδεικνύουν ότι οι απαγορεύσεις στις αμβλώσεις προκάλεσαν αυτή τη διαφορά. Δημιουργούν, όμως, ένα ερώτημα που πλέον είναι πολύ δύσκολο να αγνοηθεί.
Γιατί η εξωμήτρια κύηση είναι επείγον περιστατικό
Εξωμήτρια ονομάζεται η κύηση κατά την οποία το γονιμοποιημένο ωάριο εμφυτεύεται σε σημείο που δεν μπορεί να υποστηρίξει την εγκυμοσύνη. Σε περισσότερες από 9 στις 10 περιπτώσεις, μέσα σε μία σάλπιγγα.
Μια τέτοια κύηση δεν μπορεί να εξελιχθεί σε βιώσιμη εγκυμοσύνη ούτε μπορεί να «μεταφερθεί» στη μήτρα. Καθώς αναπτύσσεται, υπάρχει κίνδυνος να προκαλέσει ρήξη της σάλπιγγας και σοβαρή εσωτερική αιμορραγία, η οποία μπορεί να αποδειχθεί θανατηφόρα.
Η αντιμετώπιση μπορεί, ανάλογα με την περίπτωση, να γίνει με φαρμακευτική αγωγή ή χειρουργική επέμβαση. Σε κάθε περίπτωση όμως απαιτεί τον τερματισμό μιας κύησης που δεν είναι βιώσιμη. Και κάπου εδώ η ιατρική συναντά τη νομοθεσία περί αμβλώσεων.
Μα οι εξωμήτριες κυήσεις δεν εξαιρούνται από τις απαγορεύσεις;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, ναι. Το πρόβλημα που περιγράφουν γιατροί και οργανώσεις δεν είναι τόσο ότι ένας νόμος γράφει ρητά «μην αντιμετωπίζετε την εξωμήτρια κύηση». Είναι η νομική αβεβαιότητα που μπορεί να δημιουργηθεί γύρω από το πότε επιτρέπεται στον γιατρό να επέμβει.
Και η διάγνωση δεν είναι πάντοτε τόσο απλή όσο ακούγεται. Στις πρώτες εβδομάδες της εγκυμοσύνης μπορεί να υπάρχει θετικό τεστ, αλλά η κύηση να μην είναι ακόμη ορατή στον υπέρηχο. Μπορεί να χρειάζονται επαναλαμβανόμενες μετρήσεις της ορμόνης hCG και νέοι υπέρηχοι μέχρι να διαπιστωθεί με βεβαιότητα πού βρίσκεται η κύηση.
Σε μια πραγματική εξωμήτρια κύηση, όμως, ο χρόνος έχει σημασία. Το Αμερικανικό Κολέγιο Μαιευτήρων και Γυναικολόγων (ACOG) προειδοποιεί ότι ακόμη και οι απαγορεύσεις που προβλέπουν εξαιρέσεις για την εξωμήτρια κύηση μπορούν να δημιουργήσουν σύγχυση στους επαγγελματίες υγείας και να οδηγήσουν σε καθυστερήσεις στην περίθαλψη.
Ο γιατρός βρίσκεται έτσι αντιμέτωπος με ένα ερώτημα που υπό κανονικές συνθήκες θα έπρεπε να είναι αποκλειστικά ιατρικό: πόσο βέβαιος πρέπει να είμαι πριν επέμβω; Και, ακόμη χειρότερα: πόσο άρρωστη πρέπει να γίνει μια γυναίκα πριν θεωρηθεί νομικά δικαιολογημένη η παρέμβαση;
Γυναίκες που έφτασαν μέχρι τη ρήξη της σάλπιγγας
Το ProPublica έχει καταγράψει πραγματικές περιπτώσεις γυναικών που αντιμετώπισαν καθυστερήσεις ή άρνηση περίθαλψης. Η Kyleigh Thurman, για παράδειγμα, αναζήτησε βοήθεια στο Τέξας το 2023. Σύμφωνα με την καταγγελία της, η θεραπεία καθυστέρησε και τελικά η εξωμήτρια κύηση προκάλεσε ρήξη της δεξιάς σάλπιγγάς της.
«Πραγματικά πίστευα ότι θα πεθάνω», έχει πει.
Στο Τέξας υπάρχει και ένα ακόμη ανησυχητικό εύρημα. Το ProPublica εντόπισε 310 περισσότερες ασθενείς με σημαντική απώλεια αίματος έπειτα από εξωμήτρια κύηση το 2023 και το 2024, σε σύγκριση με το 2018 και το 2019 – αύξηση περίπου 29%.
Οι θάνατοι άρχισαν να αυξάνονται πριν από τις απαγορεύσεις
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο για να διαβάσουμε σωστά τους αριθμούς. Η αύξηση των θανάτων από εξωμήτρια κύηση είχε ξεκινήσει ήδη κατά τη διάρκεια της πανδημίας, πριν από την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου που ανέτρεψε το Roe v. Wade το 2022.
Η πανδημία προκάλεσε σοβαρά προβλήματα στην πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη και οι ειδικοί που μίλησαν στο ProPublica θεωρούν πιθανό ότι αυτό συνέβαλε σε μέρος της αύξησης.
Όμως οι θάνατοι δεν επέστρεψαν στα προηγούμενα επίπεδα όταν υποχώρησε η υγειονομική κρίση. Αντίθετα, η αύξηση συνεχίστηκε και έγινε εντονότερη στις Πολιτείες με τις αυστηρότερες απαγορεύσεις στις αμβλώσεις.
Περισσότεροι από δώδεκα ειδικοί στη μητρική υγεία και την επιδημιολογία εξέτασαν την ανάλυση του ProPublica. Τόνισαν ότι οι απαγορεύσεις δεν μπορούν από μόνες τους να εξηγήσουν την πανεθνική αύξηση, αλλά θεωρούν ότι οποιαδήποτε σοβαρή διερεύνηση των θανάτων πρέπει να εξετάσει και τις καταγεγραμμένες καθυστερήσεις στην περίθαλψη που έχουν προκύψει μέσα στο νέο νομικό περιβάλλον.
Τι συμβαίνει στην Ευρώπη;
Η εικόνα στην Ευρώπη κάνει τα αμερικανικά στοιχεία ακόμη πιο αξιοπρόσεκτα. Τα διαθέσιμα μακροχρόνια δεδομένα δεν δείχνουν αντίστοιχη αύξηση. Αντίθετα, η θνησιμότητα από εξωμήτρια κύηση έχει μειωθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες.
Μεγάλη διεθνής ανάλυση για την περίοδο 1990–2019 κατέγραψε στη Δυτική Ευρώπη μέση ετήσια μείωση της θνησιμότητας από εξωμήτρια κύηση κατά περίπου 5,2%, καθώς η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία έχουν μετατρέψει τον θάνατο από αυτή την επιπλοκή σε ένα εξαιρετικά σπάνιο γεγονός.
Μια ιατρική απόφαση δεν θα έπρεπε να χρειάζεται νομική γνωμάτευση
Ίσως αυτό είναι τελικά το πιο ανησυχητικό σημείο της ιστορίας. Μια εξωμήτρια κύηση δεν αποτελεί μια εγκυμοσύνη που μπορεί να συνεχιστεί αν απλώς περιμένουμε λίγο περισσότερο. Δεν υπάρχει τρόπος να μεταφερθεί στη μήτρα και να εξελιχθεί φυσιολογικά. Χωρίς θεραπεία μπορεί να προκαλέσει εσωτερική αιμορραγία και να σκοτώσει τη γυναίκα.
Κι όμως, σε ένα περιβάλλον όπου η διακοπή μιας εγκυμοσύνης μπορεί να έχει ποινικές συνέπειες για έναν επαγγελματία υγείας, η απόφαση για το πότε πρέπει να γίνει η παρέμβαση μπορεί να πάψει να είναι αποκλειστικά ιατρική.
Τα νέα δεδομένα δεν μας επιτρέπουν να πούμε ότι οι απαγορεύσεις στις αμβλώσεις διπλασίασαν τους θανάτους από εξωμήτρια κύηση. Μας επιτρέπουν όμως να θέσουμε ένα πολύ πιο βασικό ερώτημα: Όταν μια κύηση δεν μπορεί να σωθεί αλλά η γυναίκα μπορεί, γιατί να πρέπει ένας γιατρός να αναρωτηθεί πρώτα αν ο νόμος τού επιτρέπει να την σώσει;