Η εμπειρία του να είσαι γονιός είναι γεμάτη προκλήσεις. Θα φανταζόταν κανείς ότι σε μια εποχή γεμάτη πληροφορία, διαθέσιμη εύκολα και χωρίς κόστος η διαπαιδαγώγηση των παιδιών σήμερα θα ήταν μια εύκολη υπόθεση. Όμως αυτή η πληθώρα της πληροφορίας και της συζήτησης γύρω από το μεγάλωμα των παιδιών φαίνεται να δημιουργεί υψηλές προσδοκίες και συχνά να μπερδεύει τους γονείς.
Είναι προφανές γύρω μας ότι τα παιδιά από πολύ μικρή ηλικία βρίσκονται στο κέντρο της προσοχής των γονιών τους. Απόλυτα προσανατολισμένοι να προλάβουν κάθε ανάγκη, παρεμβαίνουν αμέσως όταν κάτι τα προβληματίζει ή τα δυσκολεύει. Αυτή η ενεργή παρουσία και η υπερεμπλοκή των γονιών στη ζωή των παιδιών και των εφήβων, αν προστεθεί στις ήδη αυξημένες απαιτήσεις της σύγχρονης ζωής συχνά οδηγεί τους γονείς σε εξουθένωση. Τι θα γινόταν όμως αν το παίρναμε λίγο διαφορετικά. Αν συνειδητοποιούσαμε ότι καμιά φορά το να κάνουμε λιγότερα για τα παιδιά μας είναι ο σωστός τρόπος διαπαιδαγώγησης και η στάση που έχει τα μεγαλύτερα οφέλη και για εκείνα και για εμάς.
Το less is more στην διαπαιδαγώγηση των παιδιών
Σε άρθρο του στο The Atlantic ο εκπαιδευτικός Russell Shaw, αντλώντας από την εμπειρία τριών δεκαετιών σε σχολεία, αναπτύσσει τη θεωρία του γονιού φάρου. Του γονιού δηλαδή που δεν επεμβαίνει συνεχώς για να απαλλάξει το παιδί του από τη δυσφορία αλλά που βρίσκεται εκεί παρών να κάνει τις σωστές ερωτήσεις και να αφήσει το παιδί να βρει μόνο τις λύσεις στα προβλήματα του. Συμβαίνει καθημερινά στα σχολεία, στα γήπεδα, στις κοινωνικές συναντήσεις, στα ομαδικά chat. Γονείς που συνεχώς επεμβαίνουν για να λύσουν συγκρούσεις και διενέξεις στερώντας τα παιδιά τους από την ευκαιρία να λύσουν μόνα τα προβλήματα τους και οδηγώντας τους εαυτούς τους σε σωματική και συναισθηματική εξουθένωση.
Σε έναν κόσμο που μαστίζεται από οικονομικές και περιβαλλοντικές κρίσεις είναι φυσιολογικό οι γονείς να αγωνιούν για το μέλλον των παιδιών τους. Σύμφωνα με έρευνα η πλειοψηφία των Αμερικανών σήμερα πιστεύει πως τα παιδιά τους θα έχουν χειρότερες συνθήκες ζωής από ότι οι ίδιοι. Θεωρούν πως ο ανταγωνισμός θα είναι μεγαλύτερος και οι πόροι λιγότεροι και πως τα παιδιά τους θα χρειαστεί να πασχίσουν για λιγότερες θέσεις στο Πανεπιστήμιο, λιγότερες θέσεις εργασίας και λιγότερα διαθέσιμα σπίτια. Ίσως αυτό με έναν τρόπο να συμβάλλει στη διάθεση για overparenting που χαρακτηρίζει τους γονείς σήμερα. Ίσως ελπίζουν πως με την άγρυπνη παρέμβαση τους θα εξασφαλίσουν στα παιδιά τους ένα προβάδισμα.
Κάπως έτσι τα τελευταία χρόνια άρχισαν να ξεφυτρώνουν σαν μανιτάρια σύγχρονοι όροι για το parenting όπως το helicopter parent, για αυτόν που σπεύδει να σώσει το παιδί τους από διάφορες αιφνίδιες κρίσεις και το snowplow parent, για αυτόν που σαν… εκχιονιστικό παραμερίζει τα εμπόδια από το δρόμο του παιδιού του. Όμως ένας νέος που μεγαλώνοντας βλέπει τους γονείς του να παίρνουν εκείνοι τα ηνία όταν ένα πρόβλημα εμφανίζεται αρχίζει να πιστεύει πως δεν μπορεί να δράσει μόνος του με αποτέλεσμα να αναπτύσσει άγχος και εξάρτηση.
Τι είναι ο γονιός Φάρος και γιατί είναι καλός για τους εφήβους
Τον όρο του γονιού φάρου lighthouse parent εισήγαγε ο παιδίατρος Κένεθ Γκίνσμπεργκ. O όρος περιγράφει τον γονιό που στέκεται σαν ένας σταθερός και αξιόπιστος σύμβουλος και οδηγός και που παρέχει ασφάλεια και σαφήνεια σε όλη τη διαδρομή της ζωής του παιδιού του. Πώς αντιδρά ένας γονιός φάρος; Όταν το παιδί ή ο έφηβος έρθει σπίτι αγανακτισμένος και απελπισμένος από μια δύσκολη κατάσταση αντί να σπεύσει να δώσει μια λίστα με πιθανές ενδεδειγμένες λύσεις απλά ακούει το παιδί και με ηρεμία απαντά: Ακούγεται πως αυτή η κατάσταση σε δυσκολεύει τι σκέφτεσαι να κάνεις;
Με αυτόν τον τρόπο ο γονιός φάρος παρέχει συναισθηματική στήριξη επιτρέποντας στα παιδιά να δώσουν μόνα τους λύσεις στα προβλήματα τους και δεν λειτουργεί σαν δεκανίκι δίνοντας το σήμα πως το παιδί δεν μπορεί να τα βγάλει πέρα μόνο του αλλά αντίθετα του δίνει ψήφο εμπιστοσύνης ενισχύοντας την αυτοπεποίθηση του. Οι γονείς των εφήβων πρέπει να μετακινηθούν από τον ρόλο του «αφεντικού» σε εκείνον του συμβούλου. Όταν τα παιδιά είναι μικρά, παίρνουμε σχεδόν όλες τις αποφάσεις για εκείνα. Από το τι θα φάνε μέχρι το πότε θα κοιμηθούν. Σιγά-σιγά όμως πρέπει να αποσύρουμε τις «σκαλωσιές» της υποστήριξης, με στόχο να δημιουργήσουμε ανεξάρτητους ενήλικες που έχουν εσωτερικεύσει τις αξίες μας και μπορούν να βγουν με ασφάλεια στον κόσμο.
Αν τα παιδιά δεν έχουν ποτέ την ευκαιρία να σταθούν μόνα τους, υπάρχει ο κίνδυνος να τα προετοιμάζουμε για μια μελλοντική κατάρρευση. Για να μεγαλώσουν πραγματικά, χρειάζονται να δοκιμαστούν, να κάνουν λάθη και να μάθουν από αυτά. Στην πραγματικότητα, η κατάκτηση κάθε δεξιότητας, περνά αναγκαστικά μέσα από επαναλαμβανόμενες αστοχίες. Τα παιδιά πρέπει να μάθουν πως είναι οκ να κάνεις λάθος και στην πραγματικότητα είναι και μια ευκαιρία για εξέλιξη.
Σιγά-σιγά όμως πρέπει να αποσύρουμε τις «σκαλωσιές» της υποστήριξης, με στόχο να δημιουργήσουμε ανεξάρτητους ενήλικες που έχουν εσωτερικεύσει τις αξίες μας και μπορούν να βγουν με ασφάλεια στον κόσμο.
Που βρίσκεται ο γονιός φάρος στο χάρτη των στυλ διαπαιδαγώγησης.
Τη δεκαετία του ’60, η ψυχολόγος Diana Baumrind περιέγραψε τρεις βασικούς τύπους γονεϊκού στυλ, τους οποίους η μετέπειτα έρευνα διεύρυνε σε τέσσερις. Αυταρχικός, επιτρεπτικός, αδιάφορος και δημοκρατικός. Οι αυταρχικοί γονείς παίρνουν όλες τις αποφάσεις για τα παιδιά τους, αφήνοντας ελάχιστο περιθώριο διαλόγου ή διαπραγμάτευσης. Οι επιτρεπτικοί γονείς, αποφεύγουν τη σύγκρουση και θέτουν λιγοστά όρια, κάτι που συχνά οδηγεί τα παιδιά σε δυσκολίες με την πειθαρχία και τη συγκέντρωση. Οι αδιάφοροι γονείς είναι συναισθηματικά και πρακτικά απόντες, προσφέροντας ελάχιστη καθοδήγηση ή δομή. Τέλος, οι δημοκρατικοί γονείς συνδυάζουν σαφείς προσδοκίες με διάθεση ακρόασης και ευελιξία. Σε αυτούς τους τελευταίους ανήκει ο γονιός φάρος.
Αν και η έρευνα δείχνει ότι αυτό το δημοκρατικό στυλ γονεϊκότητας και η διαπαιδαγώγηση των γονιών φάρων συνδέεται με καλύτερα αποτελέσματα για τους εφήβους, δημιουργώντας ενήλικες πιο ισορροπημένους, ικανούς και ψυχικά ανθεκτικούς, στην πραγματικότητα οι γονείς συχνά δυσκολεύονται να το υιοθετήσουν. Σίγουρα όμως ο γονιός φάρος αξίζει μια ευκαιρία αφού εκτός από το ότι δημιουργελί ισορροπημένους ανθρώπους μπορεί να είναι η λύση για τους συνεχώς ανήσυχους και εξουθενωμένους γονείς. Γιατί και στη γονεϊκότητα ισχύει το less is more.