Χρειάζεται ένα χωριό για να μεγαλώσει ένα παιδί, λέει μια παλιά και σοφή παροιμία, αναφερόμενη στην εποχή που η ζωή σε μικρές κοινότητες και η διευρυμένη οικογένεια ήταν το δίκτυο υποστήριξης που είχαν οι μητέρες για να μεγαλώσουν τα παιδιά τους. Σήμερα στα αστικά κέντρα, ζώντας μέσα σε μια αυστηρά πυρηνική οικογένεια και έχοντας να αντιμετωπίσει μια οικονομική πραγματικότητα στην οποία ένα νοικοκυριό δεν μπορεί να ζήσει με έναν μισθό, γυναίκες σε όλο τον κόσμο συχνά έχουν να συνδυάσουν την εργασία με την μητρότητα χωρίς ένα υποστηρικτικό δίκτυο και χωρίς παροχές και διευκολύνσεις από το κράτος.
Αυτή την πραγματικότητα έρχεται να φωτίσει το νέο ντοκιμαντέρ που δημιούργησε η Ρέσμα Σαουτζάνι, η Αμερικανίδα δικηγόρος, συγγραφέας και ακτιβίστρια, ιδρύτρια του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Girls Who Code και επικεφαλής του οργανισμού Moms First, που αγωνιζεται για τη γυναικεία ενδυνάμωση και τα δικαιώματα των μητέρων.
Το ντοκιμαντέρ με τίτλο «Νο Country for Mothers» μιλά για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενες μητέρες στην Αμερική, κυρίως την ανυπαρξία πληρωμένης άδειας μητρότητας αλλά και την ανυπαρξία δομών για την ασφαλή και δωρεάν φύλαξη των παιδιών όσο οι μητέρες τους εργάζονται.
Όπως επισημαίνει η Σαουτζάνι, όλο και μεγαλύτερο μέρος της αμερικανικής κοινωνίας αναγνωρίζει πλέον ότι η παιδική φροντίδα δεν αποτελεί απλώς ένα κοινωνικό ζήτημα, αλλά και ζήτημα οικονομικής πολιτικής, ενώ ορισμένες πολιτείες έχουν ήδη αναλάβει πρωτοβουλίες για τη δημιουργία προγραμμάτων με κρατική χρηματοδότηση.
Σε ομοσπονδιακό επίπεδο, ωστόσο, η κυβέρνηση Τραμπ αντιτίθεται στη χρηματοδότηση της παιδικής φροντίδας. Ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε πρόσφατα ότι δεν είναι δυνατό να αναλάβει η ομοσπονδιακή κυβέρνηση το σχετικό κόστος, υποστηρίζοντας ότι η ευθύνη θα πρέπει να περάσει στις πολιτείες. «Δεν μπορούμε να αναλάβουμε τη φροντίδα των παιδιών», είχε δηλώσει τον Απρίλιο. «Είμαστε μια μεγάλη χώρα. Έχουμε 50 πολιτείες, έχουμε όλους αυτούς τους ανθρώπους. Πολεμάμε πολέμους. Δεν μπορούμε να αναλάβουμε τη φροντίδα των παιδιών. Πρέπει να αφήσουμε τις πολιτείες να το κάνουν και θα πρέπει να πληρώνουν και οι ίδιες γι’ αυτό». «Δεν είχαν την παραμικρή ιδέα πώς να απαντήσουν σε αυτή την ερώτηση» σχολίασε η Σαοτζάνι που χαρακτήρισε τη δήλωση του Τραμπ αμήχανη και καθόλου ικανοποιητική.
Διαίρει τις μητέρες και βασίλευε ή αλλιώς πως η μητρότητα γίνεται πεδίο διχασμου
Μεγάλο μέρος του ντοκιμαντέρ είναι αφιερωμένο στo περίφημο φαινόμενο του mommy wars, τη συζήτηση γύρω από την αντιπαράθεση μητέρων που επιλέγουν να εργαστούν και άλλων που αποφασίζουν να μείνουν σπίτι για να μεγαλώσουν τα παιδιά τους. Μιλώντας πριν την προβολή του ντοκιμαντέρ της στη Μινεάπολη, η Σαουτζάνι αναφέρθηκε στο θέμα και μίλησε για τα συμφέροντα που δημιουργούν ψευδείς αντιπαραθέσεις όπως αυτή μεταξύ των εργαζόμενων μητέρων και των stay at home moms, των trad-wifes και των girl bosses για να χρησιμοποιήσουμε όρους που αρέσουν στα social media να αναπαράγουν. Ο στόχος είναι να κρατούν τις μητέρες διχασμένες και αποπροσανατολισμένες ώστε να τις αποτρέψουν από το να ενωθούν και να διεκδικήσουν πληρωμένες άδειες μητρότητας ή χρηματοδότηση για τη φροντίδα των παιδιών σε δημόσιες δομές υποστηρίζει η Σαουτζάνι.
Διαίρει τις μητέρες και βασίλευε ή αλλιώς πώς η μητρότητα γίνεται πεδίο διχασμού
Όταν έφτιαχνε το ντοκιμαντέρ η Σαουτζάνι το είχε αποφασίσει από την αρχή. Δεν θα κυκλοφορούσε σε πλατφόρμες streaming ούτε σε φεστιβάλ κινηματογράφου. Το ντοκιμαντέρ θα προβάλλονταν από τις ίδιες τις γυναίκες για τις οποίες δημιουργήθηκε, μέσα στις δικές τους παρέες, κοινότητες και συναντήσεις, ιδιωτικά.
Η Σαουτζάνι ήξερε άλλωστε και η ίδια τι σημαίνει μητέρα. Δεν ήθελε οι γυναίκες να δουν το ντοκιμαντέρ της μετά από οχτώ ώρες δουλειά, 3 ώρες δεύτερη βάρδια με τις δουλειές του σπιτιού και τα παιδιά. Δεν ήθελε να το παρακολουθήσουν εξοντωμένες και να μείνουν μόνες με τις θυμωμένες σκέψεις τους μπροστά από μια οθόνη. Ήθελε να το παρακολουθήσουν όλες μαζί.
Κάπως έτσι ήταν απλές καθημερινές γυναίκες αυτές που ανέλαβαν την προβολή. Μια γυναίκα οργάνωσε προβολή στο κοινοτικό poolhouse της περιοχής της στην Αριζόνα. Άλλη μια νοίκιασε έναν κινηματογράφο στη Τζόρτζια. Μια τρίτη έκλεισε μια αίθουσα βιβλιοθήκης στη Νεβάδα. Άλλωστε η ταινία θα μπορούσε να κατέχει ρεκόρ για τον αριθμό παραγωγών που αναφέρονται στους τίτλους της. Πρόκειται για τις εκατοντάδες μητέρες που μοιράστηκαν τις ιστορίες τους ή διοργάνωσαν προβολές.
«Ξέρουν ότι τη στιγμή που θα επιλέξουμε τη δύναμή μας αντί για τις ψευδείς αντιπαραθέσεις τους, το παιχνίδι τελειώνει γι’ αυτούς», δήλωσε η Σαουτζάνι. «Αυτή η ταινία είναι το καύσιμο κι εμείς οι εργαζόμενες γυναίκες το σπίρτο. Ας ξαναχτίσουμε την Αμερική όπως θα έπρεπε να είναι εξαρχής. Μια χώρα για τις μητέρες».
Στο ντοκιμαντέρ περιλαμβάνονται στιγμιότυπα από τη σύνοδο του συντηρητικού μη κερδοσκοπικού οργανισμού Turning Point USA που είχε ιδρύσει ο Τσάρλι Κερκ στη διάρκεια του οποίου σε ομάδες συζήτησης μητέρες αξιολογούν τι θα τις βοηθούσε περισσότερο, καθώς και συνεντεύξεις σε σπίτια γυναικών που παλεύουν να τα βγάλουν πέρα. Η Σαουτζάνι επισημαίνει ότι επέλεξε συνειδητά να βρεθεί σε χώρους όπου ενδέχεται να διαφωνεί με το κοινό πολιτικά. Για την ίδια, ως κόρη προσφύγων, δεν είναι εύκολο να συνομιλεί με ανθρώπους που γνωρίζει ότι δεν στηρίζουν το δικαίωμα του πατέρα της να ζει στις Ηνωμένες Πολιτείες. Παρ’ όλα αυτά, τονίζει πως αν θέλει να υπάρξει πρόοδος στα κοινωνικά ζητήματα, αυτή η επαφή είναι απαραίτητη.
Η Άλις Μαν, Δημοκρατική γερουσιαστής της πολιτείας της Μινεσότα και εισηγήτρια του νέου νόμου για άδειες μετ’ αποδοχών, σημείωσε σε συζήτηση μετά την προβολή του ντοκιμαντέρ στη Μινεάπολη ότι οι ΗΠΑ διανύουν μια περίοδο οπισθοδρόμησης απέναντι στην πρόοδο των γυναικών, αναφερόμενη και στην ανατροπή της απόφασης Roe v. Wade, της ιστορικής απόφασης του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ που κατοχύρωσε συνταγματικά το δικαίωμα των γυναικών στην άμβλωση.
Χρειάστηκε πολύ δουλειά για την ψήφιση του νόμου για τις άδειες μετ’ αποδοχών στη Μινεσότα δήλωσε η ίδια, προσθέτοντας ότι δεν στήριξαν όλοι οι Δημοκρατικοί την πρωτοβουλία και ότι κανένας Ρεπουμπλικανός δεν ψήφισε υπέρ του νόμου. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ένας άνδρας γερουσιαστής, όπως ανέφερε, της είπε ότι δεν του αρέσει η πολιτική για τις άδειες, επειδή θεωρεί ότι οι γυναίκες σε αναπαραγωγική ηλικία θα πρέπει να μένουν στο σπίτι και να φροντίζουν τα παιδιά, αντί να εργάζονται. «Ελπίζω ότι οι αντιδραστικές απόψεις και η σταδιακή συρρίκνωση των δικαιωμάτων μας θα φτάσει σε ένα σημείο όπου θα ανάψει τη φωτιά που χρειαζόμαστε για να φτάσουμε σε εκείνο το σημείο καμπής και αλλαγής », δήλωσε η Mann.
Καμία μητέρα μόνη
Για τις μητέρες που διοργανώνουν προβολές σε όλη τη χώρα, η ταινία αποτελεί μια ευκαιρία να συζητηθούν ζητήματα που συχνά θεωρούνται ταμπού ή αντιμετωπίζονται ως ατομικά προβλήματα, αντί για κοινωνικές και δομικές ανισότητες.
Σε μια παιδική χαρά, όταν το πρώτο της παιδί ήταν ακόμη βρέφος, η Σαουτζάνι δυσκολευόταν με τον θηλασμό καθώς έπρεπε να επιστρέψει στη δουλειά. Ένιωθε ότι το βάρος της γονεϊκότητας έπεφτε περισσότερο πάνω της απ’ ό,τι στον σύζυγό της, παρότι είχε παντρευτεί «πιθανότατα τον πιο φεμινιστή άνδρα που θα μπορούσε να βρει κανείς» σύμφωνα με δική της δήλωση. Θυμάται απελπισμένη να λέει στη φίλη της «έχασα όλο τον σεβασμό και την αξία μου τη στιγμή που γέννησα» και εκείνη να της απαντά: «Κι εγώ το ίδιο».
Αυτή η δύσκολη πλευρά της μητρότητας δεν συζητιέται συχνά. Επηρεασμένες από μια ωραιοποιημένη εικόνα της μητρότητας οι γυναίκες συχνά φοβούνται να μιλήσουν για τα προβλήματα και τα αρνητικά συναισθήματα. Συχνά νιώθουν ότι είναι αυτές το πρόβλημα. Ότι κάνουν κάτι λάθος. Ότι μόνο εκείνες αισθάνονται έτσι. Άλλες έχουν την αίσθηση ότι κάποιος τους απέκρυψε την αλήθεια για την μητρότητα.
Η Τζοάνα Καρολίνα Μπέρι, μητέρα από την Ατλάντα, μια από τις γυναίκες που οργάνωσαν τις προβολές μίλησε στην Guardian για μια τέτοια εμπειρία. Ένας εργοδότης της την απέλυσε με τη δικαιολογία ότι δεν θα μπορούσε ποτέ να ανταποκριθεί στη δουλειά της κατά την εγκυμοσύνη ή μετά τη γέννηση του παιδιού της. Τότε δεν είχε μίλησε δημόσια από φόβο.«Χρειάζεται πραγματικά ένα χωριό για να μεγαλώσεις ένα παιδί, και συνεχώς μας λένε για αυτό το “χωριό” αλλά δεν μας δίνουν τη διεύθυνση», είπε. «Και έτσι, ο στόχος και η αποστολή μου είναι να δημιουργήσω αυτό το χωριό για το οποίο όλοι μιλούν». Η Μπέρι πιστεύει ότι το ζήτημα των άδειων μετ’ αποδοχών και της παιδικής φροντίδας μπορεί να ενώνει πολιτικά διαφορετικούς ανθρώπους, καθώς το σύστημα δεν λειτουργεί για κανέναν. «Στο τέλος της ημέρας, τα μωρά δεν γεννιούνται Ρεπουμπλικανοί ή Δημοκρατικοί», σημείωσε.
«Χρειάζεται πραγματικά ένα χωριό για να μεγαλώσεις ένα παιδί, και συνεχώς μας λένε για αυτό το “χωριό” αλλά δεν μας δίνουν τη διεύθυνση», είπε η Τζοάνα Καρολίνα Μπέρι, μία από τις γυναίκες που οργάνωσαν προβολή για το ντοκιμαντέρ.
Η Στέφανι Βαλντέζ, δημιουργός ενός podcast για την ενδυνάμωση των κοριτσιών, νοίκιασε μια αίθουσα βιβλιοθήκης στο Λας Βέγκας. «Καταλαβαίνω ότι πρόκειται για ένα πολύ σύνθετο ζήτημα», είπε. «Αλλά έχω αρχίσει να κουράζομαι να ακούω συνεχώς ότι “είναι πολύ περίπλοκο για να στηρίξουμε τις οικογένειες, είναι πολύ περίπλοκο για να στηρίξουμε τους γονείς και τα παιδιά”, όταν την ίδια στιγμή στηρίζουμε άλλα πράγματα και τα προχωράμε με μεγάλη ταχύτητα.Πώς γίνεται οι οικογένειες που πληρώνουν φόρους και μεγαλώνουν το μέλλον. Πώς γίνεται να μην είμαστε κι εμείς μέρος της συζήτησης;».
Το No Country for Mothers έκανε πρεμιέρα στη Νέα Υόρκη στις 15 Ιουνίου από τότε έχει ξεκινήσει την περιοδεία προβολών στις ΗΠΑ, με στάσεις σε Μινεάπολη, Σικάγο, Σαν Φρανσίσκο και άλλες πόλεις.