Βίντεο με γονείς που αφήνουν τα παιδιά τους να νιώσουν τις συνέπειες των πράξεων τους έχουν κατακλύσει τα social media και γίνονται viral. Την αρχή έκανε μια μητέρα από τη Φλόριντα η οποία στο βίντεο φαίνεται να πετά το Ipad της κόρης της από το παράθυρο του αυτοκινήτου όταν η μικρή ουρλιάζει και παραφέρεται καθώς την πηγαίνει στο σχολείο. Σε ένα ακόμη βίντεο που έκανε το γύρο του διαδικτύου, ένα μικρό παιδί απειλεί τη μητέρα του πως θα φύγει, εκείνη το αποχαιρετά, κλείνει την πόρτα πίσω του και σβήνει και το φως της εισόδου. Σε λίγα δευτερόλεπτα το ακούμε να χτυπά την πόρτα κλαίγοντας για να τον βάλει μέσα.
H εμφάνιση του FAFO έχει κάνει πολλούς να μιλούν για το τέλος του gentle parenting και της αρχής μιας “κάνε τα δικά σου και θα δεις τι έχει να γίνει” προσέγγισης στη γονεϊκότητα. Κάποιοι άλλοι μιλούν για μια αντίδραση στις υπερβολές του gentle parenting που έχοντας κυριαρχήσει εδώ και μία δεκαετία ευθύνεται για το burn out των γονιών αλλά και για την δημιουργία μιας ολόκληρης γενιάς νέων που χαρακτηρίζονται από έναν έντονο δικαιωματισμό και είναι απροετοίμαστοι να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες της ζωής.
Κουρασμένοι γονείς από το gentle parenting
Οι μέθοδοι του gentle parenting με τις υπερβολές στις οποίες φτάνουν μπορούν να αφήσουν τους γονείς απογοητευμένους και εξαντλημένους. Ποιος δεν έχει δει έναν γονιό να σκύβει στο ύψος του μικρού του παιδιού για να του μιλήσει με μειλίχιο τρόπο για συναισθήματα και να δέχεται (ο γονιός) μια σφαλιάρα στο πρόσωπο.
Μιλώντας στη Guardian για το FAFO parenting η Δρ Emma Svanberg, ψυχολόγος και συγγραφέας του βιβλίου Parenting for Humans ανέφερε «Με το gentle parenting oι γονείς αισθάνονται πως πρέπει να επιβεβαιώνου, να δείχνουν ενσυναίσθηση, να εξηγούν και να απορροφούν όλη την συναισθηματική ένταση των παιδιών τους, χωρίς να έχουν οι ίδιοι βιώσει κάτι τέτοιο στη δική τους παιδική ηλικία και με ελάχιστη υποστήριξη από το σύστημα. Νομίζω ότι το FAFO parenting είναι μια αντίδραση σε αυτό, μια κίνηση εκκρεμούς από κάτι που μπορεί να εκληφθεί ως υπερβολικά επιτρεπτικό προς κάτι που φαίνεται πιο αυταρχικό».
Το FAFO είναι ελκυστικό, συνεχίζει η Svanberg, γιατί «σε ένα άμεσο και ξεκάθαρο επίπεδο δίνει στους γονείς την άδεια να χαλαρώσουν, να βάλουν στο παιχνίδι τις συνέπειες και την κοινή λογική στη θέση των ατελείωτων και εξαντλητικών διαπραγματεύσεων με ένα απρόθυμο, μη συνεργάσιμο παιδί».
Όπως εξηγεί η Svanberg για τους γονείς που μεγάλωσαν τη δεκαετία του ’90, αυτή η πιο «σκληρή αγάπη» είναι κάτι γνώριμο. Το FAFO όπως λέει, «εμφανίστηκε την ίδια περίοδο με την εμφάνιση μιας νοσταλγίας για τον τρόπο ανατροφής των παιδιών τη δεκαετία του 1990. Συνήθως μας είναι πιο εύκολο να επαναλαμβάνουμε μοτίβα που μας είναι οικεία. Μετά από μεγάλη πίεση προς τους γονείς να μεγαλώνουν τα παιδιά με συγκεκριμένους τρόπους που έθεταν το παιδί στο επίκεντρο και απαιτούσαν από εκείνους έναν εντατικό τρόπο γονεϊκότητας, ήταν απολύτως φυσικό να υπάρξει κάποια μετατόπιση». Επιπλέον οι νέοι γονείς που παρατηρούν τα μεγαλύτερα παιδιά τα οποία έχουν μεγαλώσει με «ήπιες» μεθόδους, μπορεί να νιώθουν ότι αυτή η προσέγγιση δεν ήταν τελικά τόσο αποτελεσματική.
Τι δεν πρέπει να γίνει το FAFO
Το πρόβλημα ξεκινά όταν το FAFO Parenting γίνεται εκδικητικά σκληρό, πράγμα που δεν ήταν ποτέ ο σκοπός του. Το FAFO θέλει να διδάξει ότι αν δεν βάλεις ζακέτα, θα τρέμεις από το κρύο και αν ετοιμάζεις την τσάντα την ώρα που το σχολικό είναι κάτω από το σπίτι και κορνάρει, σίγουρα θα έχεις ξεχάσει τα μισά σου πράγματα και δεν θα τα έχεις όταν τα χρειαστείς. Το FAFO δεν έχει σκοπό να ντροπιάσει ή να ενοχοποιήσει το παιδί, δεν έχει σκοπό να καταλήξουμε στο «σου τα έλεγα εγώ» ή στο «είδες τι έπαθες» αλλά να συνειδητοποιήσει τι τελικά το παιδί έμαθε από την εμπειρία του.
Οι υπερβολές δεν ωφέλησαν ποτέ κανέναν
Σε κάθε parenting trend υπάρχουν οι υπερβολές και οι παρερμηνείες. Για παράδειγμα το gentle parenting στην υπερβολή του είναι έναw εξαιρετικά εξαντλητικός και επιτρεπτικός τρόπος διαπαιδαγώγησης που δεν λαμβάνει καθόλου υπόψη του τις αντοχές του γονέα. Από την άλλη το FAFO δεν είναι μια μέθοδος διαπαιδαγώγησης για τον γονιό που είναι πολύ αδιάφορος ή κουρασμένος να ασχοληθεί. Το FAFO όπως αναφέρει η Svanberg δεν είναι «γονεϊκότητα χωρίς όρια ή έλεγχο. Πρέπει να φροντίζεις να γνωρίζεις τι κάνεις και να υπάρχει ασφάλεια». Ούτε πρόκειται για έναν «εύκολο» τρόπο ανατροφής. Απαιτεί εξίσου πολλή προσπάθεια με το gentle parenting, είτε πρόκειται για το να βοηθήσεις το παιδί να κατανοήσει τις συνέπειες των πράξεών του είτε για το στήριξεις και να το παρηγορήσεις όταν τα πράγματα δεν πάνε καλά για εκείνο.
Το FAFO και η ασφάλεια του παιδιού
Σε καθημερινές, «χαμηλού ρίσκου» καταστάσεις, η FAFO μεθοδος διαπαιδαγώγησης μπορεί να λειτουργήσει πολύ αποτελεσματικά. Για παράδειγμα, ένα παιδί που αρνείται να φορέσει μπουφάν μπορεί να νιώσει το κρύο και να καταλάβει γιατί το χρειάζεται. Ένα παιδί που δεν θέλει να φάει το βραδινό του μπορεί να κοιμηθεί για μια βραδιά νηστικό. Ένα μεγαλύτερο παιδί που δεν διαβάζει για το σχολείο θα βιώσει τις συνέπειες στην τάξη.
Ένα παιδί που μένει ξύπνιο αργά θα πρέπει να πάει κουρασμένο στο σχολείο την επόμενη μέρα. Επίσης, αν ξεχάσει την τσάντα ή δεν φορτίσει το κινητό του, θα πρέπει να διαχειριστεί την ταλαιπωρία της ημέρας. Αυτές οι εμπειρίες θεωρούνται «ασφαλείς αποτυχίες», γιατί προκαλούν μικρή δυσφορία αλλά βοηθούν το παιδί να συνδέσει πράξη και αποτέλεσμα και να χτίσει υπευθυνότητα.
Ωστόσο, υπάρχουν σαφή όρια όπου το FAFO δεν πρέπει να εφαρμόζεται. Δεν είναι κατάλληλο όταν υπάρχει κίνδυνος σωματικής ή σοβαρής συναισθηματικής βλάβης. Προφανώς και δεν αφήνουμε ένα παιδί να τρέξει στον δρόμο, να μη φορέσει κράνος στο ποδήλατο ή να βρεθεί σε επικίνδυνο περιβάλλον «για να μάθει». Ούτε όταν το παιδί είναι πολύ μικρό για να κατανοήσει αιτία-αποτέλεσμα ή όταν η συνέπεια είναι δυσανάλογα βαριά. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο ρόλος του γονέα είναι να θέτει όρια και να προστατεύει, όχι να «αποσύρεται». Το FAFO είναι ένα εργαλείο και λειτουργεί μόνο όταν συνδυάζεται με ασφάλεια, καθοδήγηση και συναισθηματική υποστήριξη. Σε αυτό συμφωνούν και όλοι οι ειδικοί. Τα παιδιά δεν μαθαίνουν μόνο βιώνοντας τις συνέπειες. Μαθαίνουν από το πως οπι γονείς μένουν παρόντες δίπλα τους καθώς βιώνουν αυτές τις συνέπειες. Αν το FAFO αφήσει τα παιδιά έκθετα συναισθηματικά «δεν μπλέκομαι, θα μάθεις με τον σκληρό τρόπο» τα παιδιλα θα νιώσουν ντροπή, θα νιώσουν μόνα και θα προσπαθήσουν να βγάλουν νόημα από καταστάσεις τις οποίες δεν είναι ακόμη ώριμα αναπτυξιακά για να κατανοήσουν.
Το να είσαι γονιός σημαίνει να προετοιμάσεις τα παιδιά σου να αντιμετωπίσουν την ζωή όταν αυτή δεν είναι τέλεια. Το FAFO αυτό σχεδιάστηκε να κάνει, μετατρέποντας τον γονιό σε έναν μέντορα που είναι εκεί στα δύσκολα.