Περισσότεροι από ένας στους τρεις εφήβους στις ΗΠΑ δηλώνουν ότι χρησιμοποιούν συχνά την τεχνητή νοημοσύνη για συναισθηματική υποστήριξη. Την ίδια στιγμή, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η ψηφιακή συντροφιά μπορεί να ανακουφίζει τη μοναξιά, αλλά δεν πρέπει να υποκαθιστά τις ανθρώπινες σχέσεις.
Για ολοένα περισσότερους νέους, η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται σε έναν συνομιλητή στον οποίο μπορούν να εκμυστηρευτούν τις ανησυχίες τους, να μιλήσουν για τις ανασφάλειές τους και να αναζητήσουν παρηγοριά σε δύσκολες στιγμές. Τα chatbots και οι εφαρμογές ψηφιακής συντροφιάς είναι ένας πάντα διαθέσιμος «ακροατής» των προβλημάτων και των συναισθημάτων μας. Τα στοιχεία από τις ΗΠΑ αποκαλύπτουν ότι αυτή η τάση είναι ιδιαίτερα έντονη στις νεότερες ηλικίες, δημιουργώντας παράλληλα ερωτήματα για την ψυχική ασφάλεια, την εξάρτηση και το ρόλο της τεχνολογίας στην ανάπτυξη των κοινωνικών δεξιοτήτων.
Η έρευνα στους εφήβους
Έρευνα της Mental Health America, βασισμένη σε απαντήσεις περισσότερων από 10.000 συμμετεχόντων στις ΗΠΑ, καταγράφει ένα σαφές ηλικιακό χάσμα στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης για συναισθηματική υποστήριξη, το οποίο διευρύνθηκε αισθητά μέσα σε έναν χρόνο.
Σύμφωνα με τα στοιχεία έως τα μέσα του 2026, περισσότεροι από ένας στους τρεις εφήβους κάτω των 18 ετών δήλωναν ότι χρησιμοποιούν συχνά ή τακτικά την AI για να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους, έναντι 31% το 2025. Ακόμη μεγαλύτερη αύξηση καταγράφηκε στους νέους ηλικίας 18 έως 24 ετών, όπου το ποσοστό ανέβηκε από 20% σε 29%. Η εικόνα αλλάζει αισθητά στις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες. Μόλις το 17% των ατόμων ηλικίας 35 έως 44 ετών και το 12% των ενηλίκων άνω των 45 ετών ανέφεραν συστηματική χρήση τέτοιων εργαλείων.
Η διαφορά δεν είναι δύσκολο να ερμηνευτεί. Οι νεότερες γενιές, που έχουν μεγαλώσει σε ένα περιβάλλον όπου μεγάλο μέρος της κοινωνικής τους ζωής εκτυλίσσεται στο διαδίκτυο, είναι περισσότερο εξοικειωμένες με την επικοινωνία μέσω ψηφιακών μέσων.
Ένα chatbot είναι διαθέσιμο οποιαδήποτε στιγμή, δεν απαιτεί ραντεβού και προσφέρει την αίσθηση της συντροφιάς χωρίς τον φόβο της κριτικής που μπορεί να συνοδεύει μια προσωπική εξομολόγηση.
Για έναν έφηβο που βιώνει κοινωνικό άγχος, ανασφάλεια ή δυσκολεύεται να μιλήσει στους γονείς και στους φίλους του για τα προβλήματα του, αυτή η δυνατότητα μπορεί να μοιάζει ιδιαίτερα ελκυστική. Το ίδιο ισχύει για όσους δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας ή δεν αισθάνονται εμπιστοσύνη απέναντι στις παραδοσιακές μορφές συμβουλευτικής.
Ψηφιακή συντροφιά υποκατάστατο των ανθρώπινων σχέσεων
Η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία (APA), συγκεντρώνοντας ερευνητικά ευρήματα για τις εφαρμογές ψηφιακής συντροφιάς, επισημαίνει ότι, ενώ τέτοια εργαλεία μπορούν να βοηθήσουν τους χρήστες να αισθανθούν ότι ακούγονται, υπάρχει ο κίνδυνος οι ψηφιακές σχέσεις να αρχίσουν σταδιακά να αντικαθιστούν τις ανθρώπινες.
Η υπερβολική χρήση τους ενδέχεται να ενισχύσει την απομόνωση, καλλιεργώντας μη ρεαλιστικές προσδοκίες για τις σχέσεις στην πραγματική ζωή. Σε αντίθεση με ένα chatbot, ένας άνθρωπος έχει τη δική του προσωπικότητα, διαφορετικές ανάγκες και όρια, ενώ δεν είναι πάντα διαθέσιμος ούτε συμφωνεί απαραίτητα με όσα ακούμε ή πιστεύουμε. Η διαχείριση αυτών των διαφορών αποτελεί μέρος της ανάπτυξης ουσιαστικών σχέσεων.
Υπάρχει, επίσης, ο κίνδυνος να περιοριστούν οι ευκαιρίες που έχει κάποιος να εξασκήσει τις κοινωνικές δεξιότητές του, όπως η διαφωνία, η διαπραγμάτευση, η ενσυναίσθηση και η αντιμετώπιση της απόρριψης.
Η παγίδα της διαρκούς επιβεβαίωσης
Ένα ακόμη ζήτημα αφορά την τάση ορισμένων chatbots να συμφωνούν υπερβολικά με τον χρήστη και να επιβεβαιώνουν τις απόψεις του. Η συμπεριφορά αυτή, γνωστή ως sycophancy, μπορεί αρχικά να δημιουργεί ένα ευχάριστο αίσθημα αποδοχής. Όταν, όμως, η επιβεβαίωση γίνεται διαρκής, υπάρχει ο κίνδυνος να ενισχυθούν επιβλαβείς σκέψεις και συμπεριφορές, αντί να αμφισβητηθούν με έναν ουσιαστικό και χρήσιμο τρόπο
Η APA προειδοποιεί ότι η συνεχής επιβεβαίωση μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία ψηφιακών «echo chambers», μέσα στους οποίους οι χρήστες εκτίθενται επανειλημμένα σε απόψεις που ενισχύουν ήδη υπάρχουσες πεποιθήσεις τους. Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο όταν αφορά εφήβους, οι οποίοι βρίσκονται σε μια κρίσιμη περίοδο διαμόρφωσης της ταυτότητας, της αυτοεκτίμησης και των σχέσεών τους με τους άλλους.
Σε μια εποχή όπου η μοναξιά και οι δυσκολίες ψυχικής υγείας απασχολούν όλο και περισσότερο , το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο καλά μπορεί να συνομιλεί μαζί μας η τεχνητή νοημοσύνη. Είναι και το κατά πόσο η χρήση της μάς βοηθά να συνδεόμαστε ουσιαστικότερα με τους ανθρώπους γύρω μας ή, αντίθετα, μας απομακρύνει από αυτούς.