Οθόνες κινητών, tablets και υπολογιστές χρησιμοποιούνται στο σχολείο, τόσο για ανάγνωση όσο και για ψυχαγωγία, όταν όμως πρόκειται για διάβασμα και ιδιαίτερα για κείμενα που απαιτούν συγκέντρωση, το ερώτημα είναι αν πραγματικά η ανάγνωση από οθόνη ή από βιβλίο είναι ίδια.
Οι πιο πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι η απάντηση δεν είναι απόλυτη, όμως υπάρχουν ενδείξεις ότι το έντυπο μπορεί να προσφέρει πλεονεκτήματα όταν ο στόχος είναι η βαθύτερη κατανόηση και η επεξεργασία σύνθετων πληροφοριών.
Μια μεγάλη συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε το 2024 στο Journal of Research in Reading εξέτασε 88 μελέτες, οι οποίες περιλάμβαναν συνολικά 121 επιμέρους μελέτες και παιδιά και εφήβους ηλικίας έως 17 ετών. Τα αποτελέσματα ήταν μικτά, όμως σε ό,τι αφορά την κατανόηση κειμένου, το πλεονέκτημα της ανάγνωσης από βιβλίο εμφανιζόταν συχνότερα σε μεγαλύτερα παιδιά.
Τι έδειξαν οι έρευνες
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα ευρήματα έρευνας του 2025. Σε μια μεγάλη μελέτη, οι ερευνητές παρακολούθησαν 1.289 μαθητές δημοτικού, 654 παιδιά της Δ΄ και 635 της Ε΄ τάξης, εξετάζοντας τις συνήθειες ανάγνωσης, την επιλεκτική προσοχή και την κατανόηση κειμένου σε διάστημα ενός έτους. Τα αποτελέσματα δεν έδειξαν ότι η ανάγνωση από οθόνη «καταστρέφει» την προσοχή των παιδιών ωστόσο, η ψηφιακή ανάγνωση για σχολικούς σκοπούς συνδέθηκε με τη μη κατανόηση κειμένου.
Γιατί το χαρτί μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση κειμένων
Ένα παιδί μπορεί να διαβάζει ακριβώς το ίδιο κείμενο σε μια σελίδα βιβλίου και σε μια οθόνη, αλλά ο τρόπος με τον οποίο αλληλεπιδρά με αυτό μπορεί να αλλάζει.
Το έντυπο βιβλίο προσφέρει ένα σταθερό, χωρικά οργανωμένο περιβάλλον. Η σελίδα παραμένει μπροστά στα μάτια του παιδιού, οι παράγραφοι έχουν συγκεκριμένη θέση και το παιδί μπορεί εύκολα να επιστρέψει σε προηγούμενο σημείο, να δει πόσο έχει προχωρήσει ή να εντοπίσει ξανά μια πληροφορία. Αντίθετα, στην οθόνη η ανάγνωση συνδέεται συχνά με κύλιση, αλλαγή σελίδων, μενού, ειδοποιήσεις και άλλες πληροφορίες που μπορούν να διασπάσουν την πορεία του διαβάσματος.
Βιβλίο VS τάμπλετ
Τα οφέλη της ανάγνωσης από έντυπο βιβλίο
- Προσφέρει ένα σταθερό οπτικό περιβάλλον χωρίς κύλιση
- Διευκολύνει την επιστροφή σε προηγούμενες πληροφορίες
- Μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση σύνθετων και πληροφοριακών κειμένων
- Επιτρέπει στο παιδί να αντιλαμβάνεται πιο εύκολα τη θέση μιας πληροφορίας μέσα στο συνολικό κείμενο
- Δεν περιλαμβάνει ειδοποιήσεις, εφαρμογές ή άλλους ψηφιακούς περισπασμούς.
- Ευνοεί ένα πιο γραμμικό και συνεχές διάβασμα.
Το tablet και η ψηφιακή ανάγνωση
- Προσφέρουν άμεση πρόσβαση σε μεγάλο όγκο πληροφοριών
- Μπορούν να κάνουν το διάβασμα πιο διαδραστικό
- Επιτρέπουν τη χρήση εικόνων, ήχου, animation και λεξικών,
- Μπορούν να αυξήσουν την εμπλοκή και το ενδιαφέρον, ιδιαίτερα σε μικρότερα παιδιά
- Είναι πρακτικά για σχολική εργασία και γρήγορη αναζήτηση πληροφοριών
- Μπορούν να φέρουν διάσπαση της προσοχής