Η διδασκαλία της Ηθικής εισάγεται στα ελληνικά σχολεία της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ως το νέο εναλλακτικό μάθημα για τα παιδιά που απαλλάσσονται από το μάθημα των Θρησκευτικών. Το μάθημα των Θρησκευτικών ούτε καταργείται, ούτε αντικαθίσταται. Αυτό που τυπικά και ουσιαστιακά καταργείται είναι η κενή ώρα που είχαν όσοι μαθητές είχαν λάβει απαλλαγή από τα Θρησκευτικά.
Το υπουργείο Παιδείας διευκρίνισε, επίσης ότι η διδασκαλία της «Ηθικής» θα ξεκινά με τους μαθητές και τις μαθήτριες της Γ΄ Δημοτικού και θα φτάνει μέχρι και τη Γ΄ Λυκείου. Τα Θρησκευτικά και η Ηθική θα λειτουργούν παράλληλα, με το Υπουργείο να διευκρινίζει ότι πρόκειται για διακριτά μαθήματα, όπως ορίζει η νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας. Η ολομέλεια του ΣτΕ έχει κρίνει ότι το μάθημα τω Θρησκευτικών δεν μπορεί να λείπει διδακτέα ύλη καθώς η διδασκαλία του επιτάσσεται από το Σύνταγμα της Ελλάδος.
Από φέτος, οι μαθητές που είναι χριστιανοί ορθόδοξοι παρακολουθούν τα Θρησκευτικά, ενώ όσοι δεν ανήκουν στη συγκεκριμένη θρησκευτική κοινότητα θα παρακολουθούν το μάθημα της Ηθικής. Το υπουργείο Παιδείας επισημαίνει ότι δεν πρόκειται για γενικευμένη αλλαγή του μαθήματος για όλους τους μαθητές, αλλά για εναλλακτική επιλογή.
Τι περιλαμβάνει το μάθημα της Ηθικής
Το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής περιγράφει την Ηθική ως εναλλακτικό μάθημα των Θρησκευτικών για όσους μαθητές απαλλάσσονται από αυτά. Στόχος είναι η ολόπλευρη ανάπτυξη του παιδιού ως υπεύθυνου, ενεργού και δημοκρατικού πολίτη, με σεβασμό στον εαυτό του, στους άλλους και στο περιβάλλον.
Η διδασκαλία της Ηθικής επικεντρώνεται στην κριτική σκέψη, στην επιχειρηματολογία, στην ικανότητα διαλόγου, στην ενσυναίσθηση, στη δικαιοσύνη, στην υπευθυνότητα, στην αλληλεγγύη, στο σεβασμό των δικαιωμάτων και στην αναγνώριση της διαφορετικότητας. Το πρόγραμμα δεν διδάσκει συγκεκριμένη θρησκευτική πίστη, αλλά καλλιεργεί ηθικό αναστοχασμό και δεξιότητες λήψης αποφάσεων.
Στο Γυμνάσιο, το μάθημα εισάγει τους μαθητές στην ηθικοφιλοσοφική σκέψη και στην πρακτική διάσταση των ηθικών ζητημάτων, δίνοντας έμφαση σε «ανοικτά» ερωτήματα και σύγχρονα ζητήματα.
Βασικά στοιχεία του μαθήματος αποτελούν η φιλοσοφική διερεύνηση, η σύγκριση επιχειρημάτων και η ικανότητα του μαθητή να αιτιολογεί τη θέση του. Η διδασκαλία της συνδέεται με τη θρησκευτική ελευθερία, την ελευθερία συνείδησης, την κριτική σκέψη και την καλλιέργεια του δημοκρατικού πολίτη.
Σύμφωνα με τη νέα ρύθμιση, την Α’ Ανάθεση του μαθήματος αναλαμβάνουν οι Θεολόγοι (ΠΕ01), οι οποίοι θα έχουν τον βασικό ρόλο στη διδασκαλία της Ηθικής στα Πρότυπα Επαγγελματικά Λύκεια. Παράλληλα, προβλέπεται και Β’ Ανάθεση. Συγκεκριμένα, το μάθημα μπορούν να αναλάβουν:
- οι Φιλόλογοι (ΠΕ02)
- οι εκπαιδευτικοί Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης (ΠΕ33)
- οι εκπαιδευτικοί Κοινωνικών Επιστημών (ΠΕ78)
Η «Ηθική» στην Ευρώπη
Η διδασκαλία της Ηθικής για τους μαθητές που έχουν απαλλαγή από τα Θρησκευτικά αποτελεί πρακτική που ακολουθείται εδώ και χρόνια σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίες αντιμετωπίζουν το ζήτημα της θρησκευτικής ελευθερίας και της ελευθερίας της συνείδησης στα δημόσια σχολεία. Ειδικότερα:
- Στη Γερμανία: στα περισσότερα κρατίδια, τα Θρησκευτικά είναι παραδοσιακά ενταγμένα στο πρόγραμμα, αλλά οι μαθητές που δεν επιθυμούν να τα παρακολουθήσουν έχουν το δικαίωμα ή την υποχρέωση (ανάλογα με το κρατίδιο) να επιλέξουν το μάθημα της Ηθικής ή της Φιλοσοφίας.
- Στην Αυστρία: Στο πλαίσιο των αλλαγών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, η Ηθική έχει καθιερωθεί ως υποχρεωτικό μάθημα για όλους τους μαθητές μεγαλύτερων τάξεων που δεν παρακολουθούν μαθήματα θρησκευτικής εκπαίδευσης (ανεξαρτήτως δόγματος).
- Στη Φινλανδία: Παρέχεται το μάθημα της Κοσμικής Ηθικής / Φιλοσοφίας της Ζωής (Elämänkatsomustieto), το οποίο λειτουργεί ως πλήρης και ισότιμη εναλλακτική για τους μαθητές που δεν ανήκουν στην Ευαγγελική Λουθηρανική Εκκλησία ή σε άλλες αναγνωρισμένες θρησκευτικές κοινότητες και δεν παρακολουθούν θρησκευτικά.
- Στο Βέλγιο: Στα δημόσια σχολεία, οι μαθητές και οι γονείς μπορούν να επιλέξουν ανάμεσα σε μαθήματα διαφόρων αναγνωρισμένων θρησκειών ή στο μάθημα της Μη Θρησκευτικής Ηθικής (Morale non confessionnelle).
Ωστόσο σε χώρες, όπως η Σουηδία και Νορβηγία, τα παραδοσιακά Θρησκευτικά έχουν αντικατασταθεί εδώ και χρόνια από ένα ενιαίο, υποχρεωτικό μάθημα θρησκειολογίας, ηθικής και φιλοσοφίας της ζωής για όλους τους μαθητές ενιαία, χωρίς δυνατότητα απαλλαγής.