Τα τελευταία χρόνια, η συζήτηση γύρω από το ΑΙ, τα όρια της τεχνολογίας αλλά και τα πνευματικά δικαιώματα, έχει πάρει νέα διάσταση.
Στις ΗΠΑ, δικαστικές υποθέσεις έχουν αποκαλύψει πρακτικές εταιρειών οι οποίες αγόρασαν τεράστιες ποσότητες βιβλίων και τα σκάναραν ώστε να «ταΐσουν» με γνώση τις έξυπνες μηχανές.
Και τώρα θα σκεφτείς πως αυτό είναι καλό, τι θα έλεγες όμως αν μάθαινες πως, για να γίνουν αυτά τα βιβλία ψηφιακά αρχεία σημαίνει πως οι σελίδες κατά τη διαδικασία, αναπόφευκτα, καταστρέφονται;
Η υπόθεση της Anthropic, το ΑΙ και τα βιβλία
Μία από τις σημαντικότερες υποθέσεις που μπορεί κανείς να βρει κάνοντας μια αναζήτηση περί του θέματος, δεν είναι άλλη από εκείνη που αφορά την εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης Anthropic, δημιουργό του Claude.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της απόφασης του Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου της Βόρειας Περιφέρειας της Καλιφόρνιας που κατατέθηκε το 2025, στην υπόθεση Bartz v. Anthropic η εταιρεία αγόρασε εκατομμύρια έντυπα βιβλία, αφαίρεσε τις βιβλιοδεσίες τους και σκάναρε τις σελίδες, δημιουργώντας ψηφιακά αρχεία.
Τα βιβλία αυτά χρησιμοποιήθηκαν στο πλαίσιο της δημιουργίας μιας μεγάλης ψηφιακής βιβλιοθήκης, από την οποία επιλεγμένα έργα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την εκπαίδευση των γλωσσικών μοντέλων της εταιρείας. Το ενδιαφέρον είναι πως, η συγκεκριμένη δικαστική απόφαση αναφέρει ότι η εκπαίδευση μοντέλων με συγκεκριμένα βιβλία μπορεί, υπό συγκεκριμένες συνθήκες (δηλαδή τη νόμιμη απόκτηση και όχι την πειρατεία) να καλύπτεται από το αμερικανικό Fair Use. Και όταν λέμε Fair Use, εννοούμε την εξαίρεση στη νομοθεσία περί πνευματικών δικαιωμάτων στις ΗΠΑ, που σε ορισμένες περιπτώσεις επιτρέπει τη χρήση ενός έργου χωρίς την άδεια του δημιουργού.
Με απλά λόγια, το δικαστήριο θεώρησε ότι η συγκεκριμένη χρήση των βιβλίων για την εκπαίδευση της AI ήταν επιτρεπτή και σκέφτομα: παρότι η διαδικασία απαιτεί την καταστροφή φυσικών αντιτύπων, το δικαστήριο δεν επέβαλε κύρωση για την ίδια την καταστροφή αλλά η κρίσιμη νομική διαφορά αφορούσε την προέλευση (από νόμιμη ή πειρατική πηγή) των αντιγράφων.
Η έρευνα για την Amazon
Επιπλέον, τον Αύγουστο του 2026, δημοσιογραφική έρευνα του 404 Media υποστήριξε ότι μεγάλες ποσότητες βιβλίων αγοράζονται και μεταφέρονται σε εγκατάσταση της Amazon στο Λας Βέγκας για σάρωση.
Σε δεύτερη έρευνα, με ειδική συσκευή εντοπισμού που τοποθετήθηκε επάνω σε βιβλίο για την παρακολούθηση της διαδρομής του, το 404 Media ανέφερε ότι η εγκατάσταση VGT3 όπου μεταφέρονται, χρησιμοποιείται για την αφαίρεση των ραχών των βιβλίων και τη σάρωση των σελίδων. Κοινώς, ένα νεκροταφείο βιβλίων ή, μπορούμε να το περιγράψουμε και ως ένα «πέρασμα» στη μεταθανάτια ζωή. Ίσως.
Τι κόστος έχει τελικά η ΑΙ «πρόοδος»
Όλα τα παραπάνω είναι γεγονότα που, με μια μικρή έρευνα μπορεί κανείς να ανακαλύψει τα γκρίζα σημεία της ιστορίας σύμφωνα με τα δικά του ηθικά όρια, ωστόσο, εγώ έρχομαι και στέκομαι σε κάτι πιο απλό.
Όχι τόσο στη σχέση του ΑΙ με τα πνευματικά δικαιώματα των έργων, για τα οποία έχουν μιλήσει πολλοί πριν από εμένα και θα μιλούν για πολύ ακόμη, αλλά στα όρια της τεχνολογικής προόδου που θολώνουν ολοένα και περισσότερο στον βωμό της εξέλιξης και της τεχνολογικής ανάπτυξης. Μιας τεχνολογικής ανάπτυξης κεκαλυμμένης με τη δικαιολογία της διευκόλυνσης του ανθρώπου.
Ένα βιβλίο, συγνώμη, αλλά δεν είναι μόνο οι λέξεις και οι γνώσεις που περιέχει. Είναι οι άνθρωποι όσων εργάστηκαν για τη δημιουργία του, είναι το εξώφυλλό, είναι η μυρωδιά του.
Ακόμη, είναι οι ιστορίες όσων το κράτησαν στα χέρια τους, είναι τη μνήμη που κουβαλάει και μεταφέρει από γενιά σε γενιά μέσα στα χρόνια. Έχεις κρατήσει βιβλίο παλαιότερων δεκαετιών; Vintage που λέμε ελληνιστί. Αν ναι, καταλαβαίνεις ακριβώς σε τι αναφέρομαι. Αυτή η φθορά στο οπισθόφυλλό και αυτές οι κιτρινισμένες του σελίδες είναι κομμάτια της ιστορίας ενός βιβλίου, ακόμη και μιας ολόκληρης γενιάς, που, στην ψηφιακή πραγματικότητα εξαφανίζονται και γίνονται μια ακόμη οθόνη με γράμματα. Άσε που σε τελική ανάλυση καθόλου δεν μου αρέσουν τα βιβλία σε μορφή PDF, έχω προσπαθήσει να τα διαβάσω, δεν το συνιστώ.
Και ναι, δεν είμαι αρνήτρια, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να προσφέρει τεράστιες δυνατότητες σε επιστήμη, εκπαίδευση, έρευνα, πώς όμως είναι δυνατόν να «καίμε» την ιστορία μας και αυτό να θεωρείται και αποδεκτό από πάνω; Πώς γίνεται να μην μας επηρεάζει και πώς γίνεται να μην αντιδρούμε; Πώς γίνεται να μας ενδιαφέρει μονάχα αν η προέλευσή του είναι νόμιμη ή πειρατική και όχι αν αυτά τα αρχεία καταστρέφονται και χάνονται για πάντα;
Κι αφού ένα βιβλίο μπορεί να αγοραστεί νόμιμα, να ψηφιοποιηθεί και να χρησιμοποιηθεί για την ανάπτυξη μιας μηχανής τόσο αβίαστα, τότε το ερώτημα δεν είναι μόνο αν αυτό είναι σωστό αλλά το ποιος το αποφασίζει. Ο δημιουργός; η AI εταιρεία, ο ίδιος νόμος, η αγορά ή μήπως ολόκληρη η κοινωνία;
Για σκέψου να φτάσουμε σε ένα μέλλον όπου κάθε έργο ανθρώπινης δημιουργίας αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως πρώτη ύλη για έναν αλγόριθμο. Σκέψου αυτό το μέλλον να είναι το τώρα. Και το μετά τι; Το έχουμε δει να γίνεται, και όχι, δεν είναι κάποιο επεισόδιο του Black Mirror που περιγράφει μια δυστοπική και άβολη πραγματικότητα.
Η τεχνητή νοημοσύνη χρειάζεται δεδομένα, η ανθρωπότητα όμως δεν κληρονόμησε μόνο πληροφορία, κληρονόμησε και τα ίδια τα αντικείμενα που μετέφεραν αυτή την πληροφορία. Αν χαθούν αυτά, σημαίνει ότι χάνεται και το παρελθόν μας; Ήρεμα ρωτάω.
Σε μια εποχή όπου η τεχνολογία είναι η λύση και τα… βιβλία μια ευκαιρία για τροφή των μηχανών, ελπίζω να βρούμε τη χρυσή τομή ώστε η ανάπτυξη να έρχεται χωρίς να θεωρούμε αναλώσιμο ό,τι μάς οδήγησε σήμερα σε αυτή την… τεχνολογική πρόοδο.
Ελπίζω να μην καταστραφούν άλλα βιβλία για να γεμίσουν μερικοί δίσκοι με καλώδια και φωτεινά λαμπάκια, γιατί σίγουρα αυτά δεν έχουν την ίδια μυρωδιά με τις σελίδες των βιβλίων και τελοσπάντων, δεν έχουν καμία απτή αξία. Η ιστορία που κουβαλούν δεν είναι δική τους, δεν υπάρχει κανένας συναισθηματισμός και πραγματικά δεν μου αρέσει καθόλου. Να, το είπα.