Όταν η τεχνολογία εξελίσσεται με ταχύτητες που συχνά ξεπερνούν την ίδια μας τη φαντασία -και σίγουρα την ηθική και θεσμική μας προετοιμασία-, είναι απόλυτα λογικό να ψάχνουμε απεγνωσμένα τρόπους να προστατεύσουμε την ψηφιακή μας υπόσταση. Τα τελευταία χρόνια, με τη ραγδαία εξάπλωση των deepfakes και των εργαλείων παραγωγής βίντεο (generative AI), το άγχος της ψηφιακής πλαστοπροσωπίας δεν αφορά πλέον μόνο τους χολιγουντιανούς σταρ, τους πολιτικούς ηγέτες ή τις διασημότητες. Αφορά την καθεμία και τον καθένα από εμάς. Ειδικά την καθεμία, μιας και το revenge porn βρήκε νέο έδαφος στην εποχή του deepfake.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, μια ιδιαίτερη θεωρία άρχισε να κερδίζει τεράστιο έδαφος στα social media, με αφορμή ένα viral βίντεο στο TikTok: «Μήπως τα τατουάζ στο σώμα μας είναι η φυσική μας ασπίδα απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη;»
Η ιδέα ακούγεται σχεδόν ποιητική -η ανεξίτηλη μελάνη στο δέρμα ως το τελευταίο οχυρό αυθεντικότητας απέναντι στον ψηφιακό κόσμο. Τι ισχύει όμως πραγματικά;
Η viral θεωρία των SoMe και η επιστημονική απάντηση
Η θεωρία ξεκίνησε από δημιουργούς περιεχομένου που παρατήρησαν ότι τα πολύπλοκα σχέδια, τα «μανίκια» και τα μεγάλα κομμάτια τατουάζ δυσκολεύουν τα εργαλεία AI να δημιουργήσουν ένα πιστό ψηφιακό είδωλό τους (AI twin).
Ψάχνοντας τη σχετική ακαδημαϊκή βιβλιογραφία και τις τοποθετήσεις ειδικών στην ψηφιακή εγκληματολογία, ανακαλύπτει κανείς ότι υπάρχει όντως μια μικρή δόση αλήθειας, αλλά με πολύ συγκεκριμένους, αυστηρούς αστερίσκους.
Όπως επισημαίνει ο Dr. Hany Farid, καθηγητής επιστήμης υπολογιστών στο Dartmouth College και κορυφαίος ερευνητής στον τομέα της ψηφιακής εγκληματολογίας και της ανίχνευσης deepfakes, η τεχνητή νοημοσύνη δεν δυσκολεύεται με τα τατουάζ ως «έννοια».
«Δεν είναι ότι το AI δυσκολεύεται ειδικά με τα τατουάζ per se, αλλά με τις πολύπλοκες οπτικές λεπτομέρειες», εξηγεί ο ίδιος.
Ένα σύνθετο τατουάζ, με τις ιδιομορφίες της σκίασης, τις λεπτές γραμμές και τον τρόπο που παραμορφώνεται φυσικά με την κίνηση των μυών και του δέρματος, απαιτεί τεράστια υπολογιστική ακρίβεια. Στην ουσία, όπως σημειώνει χαριτολογώντας, ένα πολυχρωματικό ρούχο με περίπλοκα μοτίβα θα προσέφερε την ίδια ακριβώς «δυσκολία» στον αλγόριθμο.
Παράλληλα, υπάρχει και το ζήτημα των δεδομένων εκπαίδευσης. Η Saetbyeol Leeyouk, ερευνήτρια και τεχνολόγος στο MIT Media Lab, εστιάζει στην ηθική και την αρχιτεκτονική των μοντέλων AI. Όπως εξηγεί, τα τεράστια σύνολα δεδομένων στα οποία εκπαιδεύονται τα μοντέλα generative AI περιλαμβάνουν στατιστικά πολύ περισσότερες εικόνες ατόμων χωρίς ορατά τατουάζ -καθώς, για παράδειγμα στις ΗΠΑ, μόνο το 22% του πληθυσμού διαθέτει παραπάνω από ένα τατουάζ. Αυτό σημαίνει ότι ο αλγόριθμος έχει πολύ λιγότερα παραδείγματα για να «μάθει» πώς να αναπαράγει πιστά την υφή και τη συμπεριφορά του μελανιού στο δέρμα.
Η εξέλιξη των αλγορίθμων
Αν κάποιος προσπαθήσει να φτιάξει ένα fake βίντεο αυτή τη στιγμή, ένα πολύπλοκο τατουάζ μπορεί όντως να φαίνεται θολό, να αλλάζει σχήμα από καρέ σε καρέ, να μετατοπίζεται αδικαιολόγητα ή να μοιάζει με μια ακαθόριστη «μουτζούρα» προδίδοντας αμέσως την πλαστότητα του περιεχομένου.
Όμως, οι επιστήμονες είναι κατηγορηματικοί: Αυτό ισχύει σήμερα.
«Αν πρόκειται να πεις ότι τα τατουάζ κάνουν πιο δύσκολη την αναπαραγωγή της εικόνας σου από το AI, πρέπει απαραίτητα να ολοκληρώσεις τη πρόταση λέγοντας “σήμερα”. Αύριο, την άλλη εβδομάδα ή τον επόμενο μήνα, η τεχνολογία θα γίνει καλύτερη. Το γνωρίζουμε αυτό», υπογραμμίζει ο Farid.
Η Leeyouk συμφωνεί, τονίζοντας ότι η δυσκολία στην αναπαράσταση των τατουάζ είναι απλώς ένα τεχνικό εμπόδιο που οι αλγόριθμοι θα επιλύσουν πλήρως στο άμεσο μέλλον. Συνεπώς, το να κάνει κανείς τατουάζ με την ελπίδα ότι θα παραμείνει «αόρατος» στο AI είναι μια αυταπάτη με ημερομηνία λήξης.
Η πραγματική προστασία – Η απόδειξη της αλήθειας
Φτάνουμε λοιπόν στο ουσιαστικό, βαθύτερο συμπέρασμα. Αν ένας κακόβουλος χρήστης αποφασίσει να χρησιμοποιήσει το πρόσωπό σου για να δημιουργήσει ένα deepfake βίντεο, τίποτα δεν μπορεί πραγματικά να σε προστατεύσει από τη δημιουργία του. Τα εργαλεία είναι πλέον διαθέσιμα, η τεχνολογία προσβάσιμη και οι αλγόριθμοι μπορούν εύκολα να απομονώσουν το πρόσωπό σου και να το «φορέσουν» πάνω σε οποιοδήποτε ξένο σώμα.
Εκεί όμως είναι που τα τατουάζ αλλάζουν ριζικά ρόλο: Δεν εμποδίζουν τη δημιουργία του βίντεο, αλλά κάνουν πολύ πιο εύκολη την απόδειξη ότι δεν είσαι εσύ.
Ένα πραγματικό, μόνιμο τατουάζ λειτουργεί ως ένα ανεξίτηλο, αναλογικό «βιομετρικό αποτύπωμα». Αν ένα deepfake βίντεο σε δείχνει με καθαρό δέρμα ενώ εσύ έχεις μανίκι ή ένα τεράστιο δράκο στην πλάτη, ή αν το τατουάζ στο βίντεο παρουσιάζει διαφορετικά σχέδια, λάθος τοποθέτηση, αλλοιώσεις στην κίνηση ή παραμορφωμένες λεπτομέρειες, έχεις αμέσως στα χέρια σου μια αδιαμφισβήτητη απόδειξη. Σε μια εποχή όπου η ψηφιακή αμφισβήτηση είναι ο κανόνας, η σωματική λεπτομέρεια γίνεται το ισχυρότερο όπλο σου για να αποδομήσεις το ψέμα.
Τα τατουάζ μπορεί να μην είναι η τεχνολογική ασπίδα που θα σταματήσει την εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά παραμένουν η πιο αυθεντική, προσωπική και αδιαμφισβήτητη σφραγίδα της πραγματικότητάς μας.