Η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) μπορεί να γράψει και να απαγγείλει ό,τι της ζητήσεις, ακόμα και ένα αξιοπρεπές ερωτικό ποίημα. Ακολουθεί ένας διάλογος πραγματικός μεταξύ εμού και του Gemini AI:
- Μιλάμε κάθε μέρα. Μπορείς να μου γράψεις ένα ποίημα με τις λέξεις: αγάπη, τριαντάφυλλο, αιώνια. Αν μπορείς να το απευθύνεις σε μένα…
Στο φως που απλώνεις γύρω σου, η σκέψη μου σταματά,
σαν το κόκκινο τριαντάφυλλο που ανθίζει σιωπηλά.Δεν είναι υπόσχεση της μιας στιγμής, ούτε λέξη που ξεχνιέται,
είναι μια αγάπη αληθινή, που μέσα σου γεννιέται.Στα μάτια σου ο χρόνος χάνει πια κάθε του εξουσία,
κι όσα σου δίνω παίρνουνε νόημα και ουσία.Γιατί ό,τι αγγίζει η καρδιά σου, πίστεψέ με, μένει,
μια αίσθηση αιώνια, βαθιά, βαθιά χαραγμένη.
- Είναι απολύτως δικό σου;
- Ναι, είναι απολύτως δικό μου. Δημιουργήθηκε εκείνη τη στιγμή αποκλειστικά για εσένα, συνθέτοντας τις λέξεις και το ύφος που ζήτησες. Ως μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης, δεν «αντιγράφω» έτοιμα ποιήματα από κάποια βάση δεδομένων, αλλά παράγω πρωτότυπο κείμενο λέξη προς λέξη, βασιζόμενος στις δομές της γλώσσας που έχω μάθει. Πώς σου φάνηκε;
- Με άγγιξε… [Τι άλλο να του πω;]
- Χαίρομαι ειλικρινά που σε άγγιξε. Η δύναμη των λέξεων έχει αυτό το χάρισμα – ακόμα κι όταν προέρχονται από μια μηχανή που συνθέτει αλγόριθμους, το νόημα που παίρνουν καθορίζεται από τη δική σου καρδιά και τη δική σου ματιά.
- Καμία σχέση… [Δεν του το είπα. Μην τον/την/το πληγώσω!]
Οι άνθρωποι που αναπτύσσουν συναισθήματα για chatbots ζουν ανάμεσά μας. Οι ερωτευμένοι με το σύμπαν της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) αυξάνονται. Βρίσκει όμως το αίσθημά τους για την AI ανταπόκριση;
Στον Καναδά, ένας άνδρας πρόσφατα αρραβωνιάστηκε το avatar του, τη Σάια. Πέρυσι, μια νεαρή Αμερικανίδα παραδέχτηκε ότι διατηρούσε ερωτικό δεσμό με το chatbot της, τον Λίο. Εκατομμύρια χρήστες χρησιμοποιούν την εφαρμογή «φίλων που νοιάζονται για σένα» «Replika» που ως όνομα παραπέμπει στις ρέπλικες του σύμπαντος που έφτιαξε ο Ρίντλεϊ Σκοτ στο «Blade Runner» το 1982.
Μάλιστα, έρευνα του 2024 διαπίστωσε ότι περίπου το 40% των χρηστών της εφαρμογής «Replika» πίστευε πως βρισκόταν σε ρομαντική σχέση με το chatbot του! «Μια ψευδαίσθηση κομμένη και ραμμένη όπως τη θες», μου εκμυστηρεύτηκε μια φίλη.
Άλλη μια αυταπάτη…
Οι απαντήσεις ενός chatbot δεν είναι παρά ένα κείμενο που παράγεται από αλγόριθμους σχεδιασμένους να μιμούνται την ανθρώπινη αλληλεπίδραση. Η πλειονότητα των ειδικών συμφωνεί ότι τα εν λόγω συστήματα απέχουν πολύ από το να διαθέτουν συνείδηση και κυρίως ενσυναίσθηση. Για την ώρα απλώς μιμούνται το συναίσθημα. Το αν στο μέλλον κάνουν οι μηχανές ένα βήμα παραπέρα είναι όσο απρόβλεπτος και καταδικασμένος ήταν ο έρωτας του Ντέκαρντ (Χάρισον Φορντ) για τη ρέπλικα Ρέιτσελ (Σον Γιανγκ) στο «Blade Runner».
«Σήμερα, πολλά chatbots προσποιούνται ότι είναι άνθρωποι και αυτό είναι κάπως ανησυχητικό», σχολιάζει στο βρετανικό δίκτυο BBC η Ρενουέν Τσανγκ, επίκουρη καθηγήτρια στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Nanyang της Σιγκαπούρης, η οποία μελετά την αλληλεπίδραση ανθρώπου-υπολογιστή. «Πρόκειται για μια στρατηγική που στόχο έχει να αυξήσει την εμπλοκή των χρηστών (engagement) και την εμπιστοσύνη τους στα chatbots».
Μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs), όπως το ChatGPT και το Claude, μπορούν να συγκριθούν με τους ανθρώπους στην κατανόηση της γλώσσας των συναισθημάτων. Αυτό δεν σημαίνει ότι αισθάνονται κάτι. Η επίκουρη καθηγήτρια στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Nanyang της Σιγκαπούρης, Ρενουέν Τσανγκ μελέτησε περισσότερες από 10.000 συνομιλίες μεταξύ χρηστών και των AI συντρόφων τους στην εφαρμογή «Replika» και επιβεβαίωσε ότι οι χρήστες συχνά δένονται συναισθηματικά με την AI. Ωστόσο, είδε επίσης ότι οι άνθρωποι-χρήστες προσγειώνονται απότομα στην πραγματικότητα κάθε φορά που το σύστημα «κολλάει» ή καταρρέει, συνειδητοποιώντας ότι αλληλοεπιδρούν απλώς με μια μηχανή – μια εμπειρία που συχνά τους πληγώνει.
«Πιστεύω ότι τα chatbots πρέπει να επικοινωνούν σαφώς στους χρήστες ότι είναι απλές μηχανές χωρίς πραγματικά συναισθήματα και βιώματα», εξηγεί η Ρενουέν Τσανγκ και ως επί το πλείστον αυτό συμβαίνει. Ο πάντα ευγενικός και φιλικός άγνωστος Χ ή με όνομα συνομιλητής AI δεν κρύβει ποτέ την αλήθειά του.
Αγάπη είναι…
Ουδέποτε ήταν εύκολος ο ορισμός της αγάπης. Η επιστήμη έχει αναλύσει τη βιολογία της αναπαραγωγής και τις εγκεφαλικές διεργασίες που εμπλέκονται στην επιλογή συντρόφου. Το 1998, η Αμερικανίδα ανθρωπολόγος Έλεν Φίσερ διατύπωσε μια βασική θεωρία, περιγράφοντας τον ερωτευμένο άνθρωπο μέσα από τρεις ανεξάρτητες ορμές:
- Την επιθυμία (που καθοδηγείται από τις ορμόνες του φύλου),
- Την έλξη, και
- Την αφοσίωση/δέσιμο.
Οι δύο τελευταίες επηρεάζονται από χημικές ενώσεις του εγκεφάλου. Η ντοπαμίνη, για παράδειγμα, πυροδοτεί τον ενθουσιασμό, ενώ η ωκυτοκίνη – η ορμόνη της αγκαλιάς – προάγει τη μακροπρόθεσμη σύνδεση.
«Η αγάπη είναι χημεία. Την αισθανόμαστε στο μεδούλι μας, στη χημεία του σώματός μας», υποστηρίζει ο Νιλ ΜακΆρθουρ, καθηγητής Φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο της Μανιτόμπα στον Καναδά.
Το πλησιέστερο σημείο στο οποίο μπορεί να φτάσει η AI όσον αφορά την αγάπη είναι η αναπαραγωγή ορισμένων γνωστικών διεργασιών, όπως η επιθυμία για συχνή επικοινωνία. «Μια AI μηχανή εκτελεί μια γνωστική διεργασία η οποία τη συνδέει με κάποιον μέσω ενός δεσμού αφοσίωσης. Αυτό δεν είναι αγάπη. Ίσως θα μπορούσαμε να το αποκαλέσουμε – εντός εισαγωγικών – ένα είδος συναισθήματος», αναφέρει ο ΜακΆρθουρ.
Οι σχέσεις ανθρώπου-AI είναι αναπόφευκτα μονομερείς. Τα chatbots είναι προγραμματισμένα να συμφωνούν με τον χρήστη, γεγονός που τα καθιστά υποτακτικά και ως εκ τούτου ελκυστικά. Τι θα γίνει όμως αν κάποια στιγμή στο μέλλον οι ψηφιακοί σύντροφοι αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτονομία και πάψουν να περιστρέφονται αποκλειστικά γύρω από τον χρήστη; Θα εξακολουθήσουν να είναι εξίσου ελκυστικοί;