Η νίκη του κόμματος Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) στις εκλογές στη Σαξονία προκάλεσε ρίγη και αποτροπιασμό σε μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης, που είδε ένα κόμμα της ακροδεξιάς με ξενοφοβική και ακραία ρητορική να πετυχαίνει τέτοια υψηλά ποσοστά στο εκλογικό σώμα. Πίσω όμως από το πρώτο πολιτικό σοκ για τα αποτελέσματα, ένα πρόσωπο συγκέντρωσε το μεγαλύτερο ενδιαφέρον και τη δημοσιότητα, κυρίως λόγω των τόσο έντονων αντιφάσεών του. Αυτό το πρόσωπο είναι η Alice Weidel.
Μια γυναίκα της οποίας η προσωπική ζωή μοιάζει να βρίσκεται στην αντίπερα όχθη από τις ιδέες που το κόμμα της εκπροσωπεί. Παντρεμένη με γυναίκα, μαζί με την οποία έχουν υιοθετήσει δύο παιδιά, ηγείται ενός κόμματος που προβάλλει ως κεντρικό του αφήγημα την «παραδοσιακή οικογένεια» και τα ετερόφυλα πρότυπα. Στις ομιλίες της υιοθετεί έναν εθνικιστικό λόγο, υπέρ μιας Γερμανίας με κλειστά σύνορα και με σαφή ρήξη με την παγκοσμιοποίηση, ενώ η ίδια ζει στην Ελβετία. Ζητά την αυστηροποίηση της μεταναστευτικής πολιτικής, την ίδια στιγμή που η σύντροφός της κατάγεται από τη Σρι Λάνκα. Πρόσφατα μάλιστα, έντονο δημόσιο θόρυβο προκάλεσαν και δημοσιεύματα γερμανικής εφημερίδας που ανέφερε πως είχε προσλάβει μετανάστρια που αιτούνταν άσυλο ως οικιακή βοηθό, πληρώνοντάς τη σε μετρητά και χωρίς ασφάλιση. Η Weidel απάντησε κάνοντας λόγο για «fake news».
Alice Weidel: μια γυναίκα γεμάτη αντιφάσεις
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, εύλογα γεννιέται το ερώτημα. Τι απήχηση μπορεί να έχει η Alice Weidel στην εκλογική βάση του AfD, που αποτελείται κυρίως από χαμηλού εισοδήματος, συντηρητικούς λευκούς άνδρες από περιοχές της πρώην Ανατολικής Γερμανίας; Πώς γίνεται μια πολιτικός με βιογραφικό και προσωπική ζωή που μοιάζουν ξένα προς το συντηρητικό, anti-woke ακροατήριο να κερδίζει την υποστήριξη προσώπων όπως ο J.D. Vance και ο Elon Musk;
Η Weidel διαθέτει ένα προφίλ που θα έπρεπε να δημιουργεί απόσταση και αποστροφή στους ίδιους τους ψηφοφόρους της. Πρώην τραπεζίτης, μεγαλωμένη στη Δύση, κοσμοπολίτισσα, πολύγλωσση και με διεθνή εμπειρία, στοιχεία που έρχονται σε αντίθεση με το αφήγημα του κόμματος της περί των προνομιούχων «ελίτ» που ευθύνονται για τα προβλήματα της Γερμανίας.
Η ίδια βρίσκεται σε ηγετικές θέσεις στο κόμμα της από το 2017. Ωστόσο, όπως σημειώνει στην αγγλική έκδοση της El País η δημοσιογράφος του μεγαλύτερου δικτύου δημόσιας γερμανικής ραδιοτηλεόρασης, Julie Kurz, που την παρακολουθεί εδώ και χρόνια, «για τους περισσότερους παραμένει ένα αίνιγμα». Ακόμη και μετά από δεκάδες συναντήσεις μαζί της, την περιγράφει ως μια προσωπικότητα με πολλαπλές πλευρές. Διαφορετική στις συνεντεύξεις απ’ ό,τι στις ανεπίσημες συνομιλίες, ικανή άλλοτε να γοητεύει και άλλοτε να αποστασιοποιείται σαν να υποδύεται έναν ρόλο. Αυτή η αντιφατική εικόνα της ενισχύει το μυστήριο γύρω από το πρόσωπό της: «Ποια είναι πραγματικά; Ποια είναι τα κίνητρά της;» αναρωτιούνται γερμανικά ντοκιμαντέρ και πορτρέτα της στα media, χωρίς να έχουν καταλήξει σε μια απάντηση.
«Ποια είναι πραγματικά; Ποια είναι τα κίνητρά της;» αναρωτιούνται γερμανικά ντοκιμαντέρ και πορτρέτα της στα media, χωρίς να έχουν καταλήξει σε μια απάντηση.
Πώς σχολιάζει η ίδια τις αντιφάσεις της
Στις δημόσιες εμφανίσεις της αποφεύγει συστηματικά να απαντήσει στις αντιφάσεις ανάμεσα στις πολιτικές θέσεις και την προσωπική της ζωή. Δεν έχει τοποθετηθεί ξεκάθαρα υπέρ ή κατά των γάμων ομοφυλοφίλων και σε σχετική ερώτηση σε δημόσιο debate, απάντησε ότι δεν βλέπει καμία αντίφαση ανάμεσα στις θέσεις του κόμματός της και την προσωπική της ταυτότητα. Η Beatrix von Storch, από την ηγεσία του AfD, έχει υποστηρίξει ότι αυτό ακριβώς αποδεικνύει πως το κόμμα είναι «υπερ-ανεκτικό», δηλώνοντας χαρακτηριστικά: «Δεν έχουμε κανένα πρόβλημα με τον τρόπο ζωής της. Είμαστε ανεκτικοί απέναντί της και εκείνη απέναντί μας». Το Der Spiegel χαρακτήρισε τη Weidel «το τέλειο άλλοθι» για το κόμμα. Όπως χαρακτηριστικά έγραψε «όταν κάποιος κατηγορεί το AfD ότι είναι μισογυνικό, ομοφοβικό ή ρατσιστικό, μπορούν να απαντήσουν ότι έχουν τη Weidel, άρα το AfD δεν μπορεί να είναι όλα αυτά, ακόμη κι αν είναι», ανέφερε το περιοδικό.
Το Der Spiegel χαρακτήρισε τη Weidel «το τέλειο άλλοθι» για το κόμμα. Όπως χαρακτηριστικά έγραψε «όταν κάποιος κατηγορεί το AfD ότι είναι μισογυνικό, ομοφοβικό ή ρατσιστικό, μπορούν να απαντήσουν ότι έχουν τη Weidel, άρα το AfD δεν μπορεί να είναι όλα αυτά, ακόμη κι αν είναι», ανέφερε το περιοδικό.
Η Weidel έχει εκφράσει θαυμασμό για τη Μάργκαρετ Θάτσερ, έχει αποκαλέσει τον Χίτλερ «κομμουνιστή» και σοσιαλιστή, έχει υποστηρίξει την έξοδο της Γερμανίας από το ευρώ, ενώ στο παρελθόν είχε ταχθεί υπέρ της εξόδου της Ελλάδας από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σε ό,τι αφορά το ιστορικό παρελθόν της Γερμανίας, η στάση της Weidel δεν είναι ανοιχτά φιλοναζιστική, αλλά θεωρείται από πολλούς αναθεωρητική και μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας της ακροδεξιάς να «κανονικοποιήσει» έναν πιο εθνικιστικό λόγο για το παρελθόν. Εχει χρησιμοποιήσει τον όρο «κουλτούρα ενοχής» για να περιγράψει την έντονη εστίαση στα ναζιστικά εγκλήματα, υποστηρίζοντας ότι η χώρα δεν πρέπει να ορίζει την ταυτότητά της μέσα από αυτά και ότι οι σημερινοί Γερμανοί δεν πρέπει να «κατηγορούνται» για πράξεις προηγούμενων γενεών, προωθώντας μια πιο «αποενοχοποιημένη» εθνική ταυτότητα. Με δεδομένη την εξαιρετική ευαισθησία των Γερμανών για τα εγκλήματα των Ναζί, αυτός είναι και ένας βασικός λόγος που τα υπόλοιπα κόμματα στη Γερμανία κρατούν αποστάσεις από το AfD.
Από εκτεταμένη έρευνα που έκανε σε γερμανικά και πολωνικά αρχεία η εφημερίδα Welt am Sonntag προκύπτει ότι ο παππούς της υπήρξε δικαστής στο ναζιστικό καθεστώς, αν και εκπρόσωπος Τύπου του κόμματος της έσπευσε να διευκρινίσει ότι η οικογένεια της δεν διατηρούσε σχέσεις μαζί του και πως εκείνος πέθανε όταν η Weidel ήταν μόλις 6 ετών.
Τι έκανε η Weidel πριν μπει στην πολιτική
Πριν να πολιτευθεί, είχε ακολουθήσει καριέρα στο χώρο των οικονομικών και των διεθνών επιχειρήσεων. Γεννήθηκε στο Gütersloh και σπούδασε οικονομικά στο Πανεπιστήμιο του Bayreuth. Εργάστηκε στον χρηματοπιστωτικό τομέα, μεταξύ άλλων στη Goldman Sachs και την Bank of China, και έζησε για χρόνια στην Κίνα. Το διεθνές αυτό υπόβαθρο συνέβαλε στη δημόσια εικόνα της ως τεχνοκράτισσας με εμπειρία πέρα από τα γερμανικά σύνορα. Το προφίλ αυτό έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ένταξή της στο AfD, ένα κόμμα που ξεκίνησε με έμφαση στην οικονομία, πριν μετακινηθεί σταδιακά σε πιο ακραίες θέσεις γύρω από τη μετανάστευση και την εθνική ταυτότητα.
Το ερώτημα γιατί η Weidel δεν αποχώρησε όταν το κόμμα ριζοσπαστικοποιήθηκε όπως έκαναν αρκετά άλλα μέλη του κόμματος, παραμένει ανοιχτό. Για ορισμένους αναλυτές, η απάντηση συνδέεται με τη φιλοδοξία της και τη δίψα για εξουσία. Το AfD αποτέλεσε το όχημα για την πολιτική της άνοδο και άλλωστε η ίδια η Weidel ήδη από νωρίς είχε εκφράσει σκληρές θέσεις κατά της μετανάστευσης, μιλώντας για κορίτσια με μαντίλα και επιδοτούμενους μαχαιροβγάλτες, δηλώσεις που είχαν προκαλέσει αντιδράσεις ακόμη και από τον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε.
Τελικά, όσο περισσότερο παρακολουθεί κανείς τη διαδρομή και τις δηλώσεις της Weidel, τόσο περισσότερο μοιάζει να θολώνει παρά να ξεκαθαρίζει η εικόνα της. Ίσως όμως αυτές ακριβώς οι διαφορετικές πλευρές έχουν εσκεμμένα στόχο να διευρύνουν την απήχηση της και να μιλήσουν σε ένα μεγαλύτερο ακροατήριο συμβάλλοντας τόσο στην κανονικοποίηση ακραίων θέσεων όσο και στη μετατόπιση του δημόσιου λόγου προς πιο ριζοσπαστικές κατευθύνσεις. Πολλά πρόσωπα, πολλά κοινά, περισσότεροι ψήφοι.