Περίπου 4.240 χιλιόμετρα απευθείας πτήσης χωρίζουν το αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος» της Αθήνας από το αεροδρόμιο «Κέφλαβικ» της Ισλανδίας. Περίπου έτη φωτός χωρίζουν την Ελλάδα από την Ισλανδία… στην ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων στον δημόσιο βίο και στα κέντρα λήψης των αποφάσεων.
Η πιο αραιοκατοικημένη χώρα στην Ευρώπη, με αναλογία τρεις κατοίκους ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο, βρίσκεται στην κορυφή της παγκόσμιας κατάταξης του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ για την ισότητα των φύλων για 15 συνεχή έτη. Εδώ και δύο χρόνια μετρά άλλη μία πρωτιά: όλες οι κορυφαίες θέσεις ηγεσίας στην πολιτική, τη δικαιοσύνη, την αστυνομία, την εκκλησία και την παιδεία… καταλήγουν σε μία dóttir (κόρη).
Η Ισλανδία δεν χρησιμοποιεί οικογενειακά επώνυμα. Βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στο πατρώνυμο ή στο μητρώνυμο. Το επώνυμο ενός ατόμου δηλώνει απλώς ποιος είναι ο γονέας. Σχηματίζεται παίρνοντας το μικρό όνομα του γονέα στη γενική πτώση και προσθέτοντας την ανάλογη κατάληξη:
- son (γιος) για τους άνδρες
- dóttir (κόρη) για τις γυναίκες
Και οι «κόρες» της Ισλανδίας έχουν πάρει τα ηνία:
Πρόεδρος της Ισλανδίας είναι η Χάλα Τομασντότιρ
Πρωθυπουργός της Ισλανδίας είναι η Κριστρούν Φροσταντότιρ
Αρχηγός της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης είναι η Γκουντρούν Χαφστεϊνσντότιρ
Επίσκοπος της Εκκλησίας της Ισλανδίας είναι η Γκουντρούν Καρλς Χελγκουντότιρ
Αρχηγός της Αστυνομίας της Ισλανδίας είναι η Σιγκρίδουρ Μπιορκ Γκουγιόνσντοτιρ
Γενική Εισαγγελέας της Ισλανδίας είναι η Σιγκρίδουρ Γ. Φριδιονσντότιρ
Πρύτανης του κρατικού Πανεπιστημίου της Ισλανδίας είναι η Σίλια Μπάρα Ομαρσντότιρ
Το κοινοβούλιο της Ισλανδίας (Αλθίνγκι) απαρτίζεται από 63 έδρες. Μετά τις τελευταίες βουλευτικές εκλογές του 2021 το 52,3% αυτών των εδρών – δηλαδή 33 – ανήκει σε γυναίκες. Σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας καμία άλλη χώρα της Ευρώπης δεν έχει ποτέ υπερβεί το συμβολικό όριο του 50% στη γυναικεία κοινοβουλευτική εκπροσώπηση.
Στην Ισλανδία το 75% των ψηφισάντων έριξε την ψήφο του σε μια γυναίκα. Και όχι στην Ισλανδία οι γυναίκες εγγεγραμμένες ή μη στους εκλογικούς καταλόγους δεν είναι περισσότερες από τους άνδρες. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα (01/01/2026) επίσημα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας ο πληθυσμός της νησιωτικής χώρας ήταν:
Άνδρες: 202.181
Γυναίκες: 191.927
Μη δυαδικά/άλλο: 216
Σύνολο: 394.324
«Η χώρα κινείται από δύο ανανεώσιμες πηγές ενέργειας: τη γεωθερμική και τη γυναικεία», χαριτολογεί η Χάλα Τομασντότιρ, η δεύτερη γυναίκα και νυν πρόεδρος στην παλαιότερη κοινοβουλευτική δημοκρατία στον κόσμο. Το Αλθίνγκι ιδρύθηκε το 903 μ.Χ.. Η 57χρονη Τομασντότιρ, πρώην επιχειρηματίας και ιδρύτρια της εταιρείας προώθησης των γυναικείων αξιών στον χρηματοπιστωτικό τομέα Audur Capital, εξελέγη πρόεδρος το 2024. Προηγήθηκε… παγκοσμίως το 1980 η Βιγκντίς Φινμπογκαντότιρ.
Η πρωθυπουργός της Ισλανδίας Κριστρούν Φρονταντότιρ είναι μόλις 38 ετών. Οικονομολόγος και δημοσιογράφος παρουσιάστηκε στην πολιτική σκηνή πριν από έξι χρόνια. Σε έξι χρόνια κατόρθωσε να ανέλθει στην ηγεσία του Σοσιαλδημοκρατικού κόμματος αλλά και της χώρας σχηματίζοντας κυβέρνηση συνασπισμού με τη συμμετοχή του κεντρώου Λαϊκού Κόμματος της 67χρονης Ίνγκα Σαελάντ και του κεντροδεξιού φιλοευρωπαϊκού κόμματος Μεταρρύθμισης της 61χρονης Κατρίν Γκουνασντότιρ. Τα ισλανδικά μέσα ενημέρωσης «βάφτισαν» την κυβέρνηση συνασπισμού της Φρονταντότιρ: «Βαλκυρίες» (οι Αμαζόνες της σκανδιναβικής μυθολογίας).
«Υπάρχει κάτι που πρέπει να ειπωθεί για τη δύναμη της γυναικείας εξουσίας σ’ έναν δύσκολο κόσμο. Οι γυναίκες αποδεικνύουν ότι είναι σε θέση να παίρνουν και τις δύσκολες αποφάσεις με ευαισθησία και ενσυναίσθηση», υπογραμμίζει η Κριστρούν Φρονταντότιρ. «Είναι σημαντικό για τις νέες γυναίκες να το δουν αυτό. Αλλά είναι εξίσου σημαντικό για τους νέους άνδρες εκεί έξω να συνειδητοποιήσουν ότι το στερεότυπο της δύναμης δεν είναι απλώς ένας άνδρας με κοστούμι», συμπληρώνει.
Διακόσια και πλέον χρόνια μετά την ενοποίηση των δύο αυτόνομων Επισκοπών, η ενωμένη Εκκλησία της Ισλανδίας έχει μια γυναίκα στην κεφαλή της. Η Γκουντρούν Καρλς Χελγκουντότιρ, κηρύσσει στο ποίμνιο της: «Ο Θεός δεν είναι άνδρας ή γυναίκα, μητέρα ή πατέρας. Έχω ξεκινήσει να μιλώ για τον Θεό σε ουδέτερο γένος. Ταυτόχρονα, θεωρώ ότι είναι σημαντικό να μιλούμε για τον Θεό ως Αυτός και Αυτή. Όχι μόνο ως Αυτός όπως κάναμε τόσα χρόνια στην Εκκλησία της Ισλανδίας. Όταν πρέπει να χρησιμοποιήσω αυτό τον όρο, επιλέγω το ‘Αυτή’, όσο πιο συχνά μπορώ. Αυτό που θέλω να αλλάξω, είναι ο ρόλος των γυναικών στην ιεραρχία της Εκκλησίας, αλλά και στο σώμα που τη διοικεί. Είμαστε μόλις το 20% σε αυτές τις ομάδες. Εκεί αποφασίζονται όλα. Εκεί είναι η εξουσία».
Από την απεργία… ρεπό του 1975 στο σήμερα
Όλα άλλαξαν μέσα σε μια ηλιόλουστη μέρα πριν από 50 χρόνια, στις 24 Οκτωβρίου του 1975. Ήταν η μέρα που οι γυναίκες της Ισλανδίας κατέβασαν κυριολεκτικά ρολά και το νησί παρέλυσε. Για 24 ώρες οι γυναίκες πήραν… ρεπό (kvennafrí στα ισλανδικά). Σταμάτησαν να εργάζονται, σταμάτησαν να μαγειρεύουν, σταμάτησαν να συμμαζεύουν και να καθαρίζουν τα σπίτια τους, σταμάτησαν να φροντίζουν τα παιδιά τους.
Ήταν η πρώτη μαζική απεργία κατά της έμφυλης ανισότητας στον κόσμο. Το ποσοστό συμμετοχής άγγιξε το 90%. Έως και 25.000 γυναίκες κατέκλυσαν το κέντρο της πρωτεύουσας σε μια εποχή που το Ρέικιαβικ αριθμούσε περί τους 85.000 κατοίκους. Ήταν η στιγμή που άλλαξε για πάντα τον τρόπο που έβλεπαν τις γυναίκες στη χώρα αυτή και έφερε την Ισλανδία στην πρώτη γραμμή των αγώνων για την ισότητα των φύλων.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Πέντε χρόνια μετά, η απεργία-ρεπό απέδωσε «χειροπιαστούς» καρπούς. Ήταν Νοέμβριος του 1980 όταν η Βίγκντις Φινμπογκαντότιρ, μια διαζευγμένη ανύπαντρη μητέρα, κατάφερε να γίνει η πρώτη γυναίκα πρόεδρος της Ευρώπης και η πρώτη γυναίκα στον κόσμο που εκλέχθηκε δημοκρατικά ως αρχηγός κράτους. Η Βίγκντις Φινμπογκαντότιρ παρέμεινε στην προεδρία της χώρας της για 16 χρόνια!
Το BBC σε αφιέρωμά του για το γυναικείο κίνημα στην Ισλανδία διηγείται μια πολύ χαρακτηριστική ιστορία, έξι χρόνια μετά τα γεγονότα του ’75.
Στις ΗΠΑ έχει εκλεγεί 40ος πρόεδρος ο Ρόναλντ Ρέιγκαν. Ένα αγόρι στην Ισλανδία τον βλέπει στις ειδήσεις στην τηλεόραση και γεμάτος απορία λέει στη μαμά του: «Δεν μπορεί να είναι Πρόεδρος – είναι άνδρας!» Δεν είναι λίγα τα παιδιά εκείνης της γενιάς στην Ισλανδία που μεγάλωσαν υποθέτοντας ότι το να είσαι Πρόεδρος ήταν μια γυναικεία δουλειά.
«Αν δεν ήμασταν εκεί, τίποτε δεν θα γινόταν. Περιμέναμε ότι πολλές γυναίκες θα εμφανίζονταν στη διαδήλωση, αλλά ούτε στα πιο τρελά μας όνειρα δεν περιμέναμε αυτή την ανταπόκριση», δήλωσε αρκετά χρόνια αργότερα η Ελίσαμπετ Γκουναρσντότιρ, μία από τις βασικές διοργανώτριες της απεργίας του ’75.
Κάθε χρόνο από τότε η 24η Οκτωβρίου στην Ισλανδία τιμάται με μια γενική απεργία. Στην 50η επέτειο το 2025 συμμετείχε στην απεργία και στις εκδηλώσεις της ημέρας η πρόεδρος της χώρας, Χάλα Τομασντότιρ, δίνοντας το στίγμα των αγώνων της επόμενης ημέρας.
«Δεν βλέπω πώς θα μπορούσαμε να κλείσουμε το έμφυλο χάσμα χωρίς την πιο ενεργή συμμετοχή των αγοριών και των ανδρών. Υπάρχουν ιδιαίτερα προβλήματα με τα αγόρια και τους άνδρες που ελπίζω πως στην Ισλανδία θα έχουμε το θάρρος να αντιμετωπίσουμε, όπως είχαμε στο παρελθόν και το θάρρος να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα που κρατούσαν τις γυναίκες πίσω».
Η πρόεδρος της Ισλανδίας απηύθυνε έκκληση για μια «επανάσταση της συμπερίληψης». «Νομίζω ότι βρισκόμαστε σε καλύτερη θέση, επειδή για πέντε δεκαετίες, η μείωση του χάσματος μεταξύ των φύλων έχει ενισχύσει την οικονομία μας, έχει ενισχύσει την κοινωνία μας». Η Χάλα Τομασντότιρ υπενθύμισε ότι σήμερα υπάρχουν περισσότερες γυναίκες σε ηγετικές θέσεις στην Ισλανδία από ποτέ στην ιστορία της χώρας – πιθανώς και στον κόσμο.
«Θα μπορούσε κανείς να πει ότι αυτό είναι το όμορφο αποτέλεσμα πέντε δεκαετιών αλληλεγγύης και ενδυνάμωσης των γυναικών μας, το οποίο ξεκίνησε πριν από 50 χρόνια». Αλλά, πρόσθεσε: «Δεν είμαι σίγουρη ότι το ‘συντριπτικά γυναίκες’ είναι απαραίτητα καλύτερο από το ‘συντριπτικά άνδρες’». Το στοίχημα της προέδρου της Ισλανδίας είναι η χώρα της να εμπνεύσει και πάλι μια αλλαγή. Αυτή τη φορά στα πρότυπα ηγεσίας και στα πρότυπα των φύλων.
«Υπάρχει μια τεράστια επιθυμία και ανάγκη του κόσμου για περισσότερη ειλικρίνεια, περισσότερη αυθεντικότητα και περισσότερη ανθρωπιά από την πολιτική». Την ακούει κανείς;