«Αυτό γίνεται γιατί την πρώτη μέρα του σχολείου εμφανίζονται οι μισές εγκυμονούσες».
Με αυτή τη φράση η βουλεύτρια της Νέας Δημοκρατίας και πρώην υφυπουργός Σοφία Βούλτεψη επιχείρησε να εξηγήσει γιατί τα ελληνικά σχολεία χρειάζονται κάθε χρόνο δεκάδες χιλιάδες αναπληρωτές αντί να καλύπτουν τις ανάγκες τους με μόνιμο προσωπικό.
Η δήλωση έγινε στις 3 Σεπτεμβρίου, στην εκπομπή «Ώρα Ελλάδος» του OPEN, κατά τη διάρκεια συζήτησης για τα κενά στα σχολεία. Όταν η καθηγήτρια και τομεάρχης Παιδείας της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης Ιωάννα Λαλιώτου έθεσε το ζήτημα των μόνιμων προσλήψεων, η απάντηση της Σοφίας Βούλτεψη ήταν ότι «την πρώτη ημέρα του σχολείου εμφανίζονται οι μισές εγκυμονούσες». «Αν εγκυμονούσαν τόσες χιλιάδες που λέτε, δεν θα είχαμε δημογραφικό», της απάντησε η Ιωάννα Λαλιώτου.
@ingr_newsΗ βουλεύτρια και πρώην υφυπουργός της ΝΔ Σοφία Βούλτεψη κατάφερε πάλι και έγινε viral, με την κακή όμως έννοια, χάρη στην αμίμητη ατάκα της για τις ελληνίδες εκπαιδευτικούς οι οποίες κάθε χρόνο «την πρώτη μέρα της σχολικής χρονιάς εμφανίζονται εγκυμονούσες». Καλεσμένη σε εκπομπή του Οpen, με συνομιλήτριες την Μαρία Απατζίδη από το ΠΑΣΟΚ και την Ιωάννα Λαλιώτου, τομεάρχη Παιδείας της ΕΛΑΣ, η κ. Βούλτεψη κλήθηκε να απαντήσει για τα δεκάδες χιλιάδες κενά διδακτικού προσωπικού στα σχολεία και την ανάγκη μόνιμων προσλήψεων. Διαβάστε περισσότερα στο in.gr 🔗 #ingr #βουλτεψη #greecetiktok #fy #fyp♬ πρωτότυπος ήχος – in.gr
Η φράση προκάλεσε αντιδράσεις. Λογικό. Γιατί το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο στην ακρίβεια ή την ανακρίβεια όσων είπε. Βρίσκεται κυρίως σε όσα υπονοεί ο τρόπος με τον οποίο τα είπε.
Ας σταθούμε λίγο στη λέξη «εμφανίζονται». Οι λέξεις έχουν σημασία, όπως το “να αποφεύγουν τις κακοτοπιές” σε ένα σχολικό βιβλίο, έτσι και το “εμφανίζονται έγκυες” κρύβουν νοήματα που διαιωνίζουν βαθιά έμφυλα στερεότυπα.
Δεν μένουν έγκυες. Δεν περιμένουν παιδί. Δεν χρειάζονται άδεια επειδή κυοφορούν. «Εμφανίζονται εγκυμονούσες». Σαν να είχαν σχεδιάσει μια μικρή απάτη εις βάρος του ελληνικού Δημοσίου. Σαν να έκρυβαν την εγκυμοσύνη τους μέχρι να πετύχουν τον στόχο τους και, μόλις εξασφάλισαν τον διορισμό, να αποκάλυψαν τη μεγάλη τους πλεκτάνη: θα γεννήσουν.
Σύμφωνα με esos.gr, κατά το σχολικό έτος 2025-2026 περισσότεροι από 2.000 νεοδιορισμένοι εκπαιδευτικοί έλαβαν κάποια μακροχρόνια άδεια. Οι περιπτώσεις, όμως, δεν αφορούσαν μόνο εγκυμοσύνες. Περιλάμβαναν άδειες μητρότητας, ανατροφής παιδιού και άλλες νόμιμες απουσίες. Επομένως, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν λένε ότι «οι μισές εμφανίστηκαν εγκυμονούσες».
Αλλά ας υποθέσουμε για μια στιγμή ότι οι εγκυμοσύνες ήταν πολύ περισσότερες. Πάλι δεν θα έφταιγαν οι έγκυες.
Η εγκυμοσύνη δεν είναι κρυφή ατζέντα απέναντι στην εργασία
Οι εκπαιδευτικοί δεν γνωρίζουν πότε ακριβώς θα διοριστούν. Πολλές περιμένουν χρόνια, εργάζονται ως αναπληρώτριες, μετακινούνται διαρκώς και προσπαθούν να οργανώσουν τη ζωή τους ανάμεσα σε πίνακες, αιτήσεις, προσωρινές τοποθετήσεις και συμβάσεις ορισμένου χρόνου.
Τι ακριβώς περιμένουμε από αυτές; Να αναβάλουν επ’ αόριστον την απόκτηση παιδιού μέχρι να αποφασίσει το Υπουργείο Παιδείας πότε και πού θα τις διορίσει; Να προγραμματίσουν μια εγκυμοσύνη έτσι ώστε να μη συμπέσει με την έναρξη της σχολικής χρονιάς; Να ζητήσουν, ίσως, την έγκριση της υπηρεσίας πριν προσπαθήσουν να κάνουν οικογένεια;
Το σχόλιο δεν μεταφέρει απλώς στις εγκύους την ευθύνη για τα κενά. Αναπαράγει ένα από τα πιο παλιά και επίμονα έμφυλα στερεότυπα της εργασίας: ότι μια γυναίκα σε ηλικία τεκνοποίησης αποτελεί «ρίσκο». Μπορεί να μείνει έγκυος. Μπορεί να χρειαστεί να απουσιάσει. Μπορεί να αναγκάσει τον εργοδότη ή την υπηρεσία να βρει αντικαταστάτη.
Σε αντίθεση, βέβαια, με έναν άνδρα, ο οποίος εξακολουθεί να θεωρείται η πιο «ασφαλής» επαγγελματική επιλογή. Όχι επειδή δεν αποκτά παιδιά, αλλά επειδή η κοινωνία θεωρεί ακόμη αυτονόητο ότι το μεγαλύτερο μέρος της φροντίδας και των απουσιών θα το αναλάβει η μητέρα.
Από μια τέτοια αντίληψη μέχρι τη σκέψη «καλύτερα να μην προσλάβω γυναίκα σε αναπαραγωγική ηλικία» η απόσταση είναι πολύ μικρή.
Ένα τηλεοπτικό σχόλιο με πραγματικές συνέπειες
Μια δήλωση σαν αυτή δεν μένει στο τηλεοπτικό πάνελ. Ακολουθεί τις γυναίκες στις συνεντεύξεις για δουλειά, στις προσλήψεις, στις προαγωγές και στις αξιολογήσεις. Βρίσκεται πίσω από την (παράνομη να σημειωθεί) ερώτηση «σκοπεύεις να κάνεις οικογένεια;» και πίσω από την υποψία ότι μια νέα μητέρα δεν θα είναι πλέον αρκετά αφοσιωμένη στην καριέρα της.
Κάνει μια έγκυο εργαζόμενη να αισθάνεται ότι πρέπει να απολογηθεί επειδή θα λείψει. Μια γυναίκα να καθυστερεί να ανακοινώσει την εγκυμοσύνη της από φόβο για την αντίδραση του εργοδότη. Μια μητέρα να επιστρέφει στη δουλειά και να προσπαθεί να αποδείξει ότι δεν έγινε ξαφνικά λιγότερο ικανή, λιγότερο φιλόδοξη ή λιγότερο χρήσιμη.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι διακοπές στην επαγγελματική πορεία και η άνιση κατανομή της απλήρωτης φροντίδας συμβάλλουν στο μισθολογικό χάσμα μεταξύ γυναικών και ανδρών. Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων συμπεριλαμβάνει ρητά τη λιγότερο ευνοϊκή μεταχείριση λόγω εγκυμοσύνης, τοκετού και μητρότητας στις μορφές έμφυλης διάκρισης.
Επομένως, δεν μιλάμε για ένα ατυχές σχήμα λόγου. Μιλάμε για μια αντίληψη με πραγματικές συνέπειες στη ζωή και την εργασία των γυναικών.
Η πραγματικότητα απαντά σε τέτοιες άστοχες δηλώσεις
Την ώρα που δημιουργείται η εντύπωση ότι οι εκπαιδευτικοί αναζητούν τρόπους να εξασφαλίσουν μια θέση και στη συνέχεια να μην εργαστούν, η πραγματικότητα είναι αρκετά διαφορετική.
Νεοδιόριστες και αναπληρώτριες μετακινούνται εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από το σπίτι τους, αναζητούν κατοικία σε περιοχές με απαγορευτικά ενοίκια και προσπαθούν να στηρίξουν τις οικογένειές τους με περιορισμένες αποδοχές.
Πριν από λίγες ημέρες, μια νεοδιόριστη εκπαιδευτικός στα Χανιά αναγκάστηκε να μείνει σε σκηνή μαζί με την τετράχρονη κόρη της, επειδή δεν μπορούσε να βρει προσιτή κατοικία, όπως ανέφερε ρεπορτάζ των «Νέων».
Αυτή δεν είναι η εικόνα μιας εργαζόμενης που ψάχνει δικαιολογία για να «κάθεται». Είναι η εικόνα μιας μητέρας που προσπαθεί να κάνει τη δουλειά της μέσα σε αδιανόητες συνθήκες.
Θέλουμε να λύσουμε το δημογραφικό – αρκεί η μητρότητα να μη μας δυσκολεύει
Η Ελλάδα διαθέτει πλέον ακόμη και Εθνικό Σχέδιο Δράσης για το Δημογραφικό. Η μείωση των γεννήσεων παρουσιάζεται διαρκώς ως μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις της χώρας και οι γυναίκες καλούνται, άμεσα ή έμμεσα, να αποκτήσουν παιδιά «για να αντιμετωπιστεί το δημογραφικό».
Την ίδια στιγμή, όμως, η εγκυμοσύνη εξακολουθεί να περιγράφεται ως πρόβλημα για τον εργοδότη, την επιχείρηση, το σχολείο και τη λειτουργία μιας υπηρεσίας.
Θέλουμε τις γυναίκες να γίνονται μητέρες, αλλά χωρίς να λείπουν από τη δουλειά. Χωρίς να χρειάζονται άδεια, αντικατάσταση ή ευελιξία. Χωρίς, τελικά, η μητρότητα να ενοχλεί κανέναν.
Έχουν γίνει σημαντικές κινήσεις για την προστασία της μητρότητας. Υπάρχουν άδειες, επιδόματα και θεσμικές εγγυήσεις. Όλα αυτά είναι αναγκαία. Τι αξία έχουν έχουν, όμως, όταν εξακολουθούμε να αντιμετωπίζουμε τη γυναίκα που τα χρησιμοποιεί ως μειονέκτημα για την εργασία;
Γιατί τα δικαιώματα δεν προστατεύονται μόνο με νόμους. Προστατεύονται και από τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε γι’ αυτά.
Μια εγκυμοσύνη, άλλωστε, δεν εξελίσσεται πάντα χωρίς δυσκολίες. Μια επαπειλούμενη κύηση μπορεί να απαιτήσει πολύμηνη αποχή από την εργασία. Αυτό δεν είναι «δικαιολογία» ούτε προνομιακή άδεια για να «κάθεται» η εργαζόμενη. Είναι ιατρικά πιστοποιημένη αδυναμία να εργαστεί και μπορεί να έχει σημαντικό οικονομικό κόστος και για την ίδια. Όχι μόνο για τον εργοδότη.
Το 2026 θα έπρεπε να γνωρίζουμε καλύτερα
Φυσικά, τα κενά στα σχολεία πρέπει να προβλέπονται και να καλύπτονται εγκαίρως από το Υπουργείο Παιδείας και τις αρμόδιες υπηρεσίες. Αυτή είναι η δουλειά τους. Η εγκυμοσύνη μιας εκπαιδευτικού δεν είναι διοικητική παρατυπία ούτε προσωπική επίθεση στη δημόσια εκπαίδευση.
Το σημαντικότερο, όμως, είναι τι επιτρέπεται ακόμη να λέγεται δημόσια για τις γυναίκες το 2026.
Δεν επιτρέπεται να μιλάμε για τις έγκυες εργαζόμενες σαν να έστησαν παγίδα στον εργοδότη τους. Δεν επιτρέπεται η άσκηση ενός νόμιμου δικαιώματος να παρουσιάζεται ως φυγοπονία. Και δεν επιτρέπεται να ζητάμε από τις γυναίκες να κάνουν παιδιά και ταυτόχρονα να τις κάνουμε να αισθάνονται ένοχες επειδή τα έκαναν.
Αυτό δεν είναι θέμα κομματικής τοποθέτησης. Είναι θέμα ισότητας και κοινής λογικής.
Οι γυναίκες που αποκτούν παιδιά δεν είναι το πρόβλημα. Σχόλια που παρουσιάζουν τη μητρότητα ως επαγγελματικό ελάττωμα είναι.
Κι αν με κάποιον τρόπο υπονοείται ότι οι γυναίκες κάνουν παιδιά για τη «δικαιολογία» της άδειας, τότε ας τους δώσουμε περισσότερες δικαιολογίες. Μπας και λύσουμε επιτέλους και το δημογραφικό.