Shopaholic. Retail therapy. Impulse buy. Girl math. Η γλώσσα με την οποία μιλάμε εδώ και δεκαετίες για τις γυναίκες και τα χρήματα είναι αποκαλυπτική. Οι γυναίκες εμφανίζονται συχνά ως παρορμητικές καταναλώτριες, συναισθηματικές shoppers, άτομα που «δεν μπορούν να αντισταθούν» σε μια αγορά, άπειρες στη διαχείριση των οικονομικών. Για τους άνδρες, αντίθετα, η ίδια σχέση με το χρήμα περιγράφεται πολύ συχνότερα ως επένδυση, επιχειρηματικότητα ή πάθος.
Η ιστορία που λέμε για το ποιος «ξέρει από χρήματα» επηρεάζει τελικά και το ποιος αισθάνεται ότι δικαιούται να παίρνει οικονομικές αποφάσεις. Βάζοντας τέτοιου είδους ταμπέλες κάνουμε τις ίδιες τις γυναίκες να αμφιβάλλουν για τον εαυτό τους αλλά και ωθούμε όλους να τις αντιμετωπίζουν πράγματι σαν να γνωρίζουν λιγότερα.
Η μελέτη των Tabea Bucher-Koenen, Andreas Hackethal, Johannes Koenen και Christine Laudenbach, που δημοσιεύθηκε στην American Economic Review το 2025, ανέλυσε περίπου 27.000 περιπτώσεις διάδρασης οικονομικών συμβούλων με πελάτες μεγάλης γερμανικής τράπεζας. Το συμπέρασμα που προέκυψε ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρον. Οι σύμβουλοι ήταν πιθανότερο να δίνουν σε γυναίκες -και όχι σε άντρες- συμβουλές που εξυπηρετούσαν περισσότερο την τράπεζα παρά τις ίδιες. Πιο συγκεκριμένα, οι γυναίκες κατευθύνονταν συχνότερα προς ακριβότερα επενδυτικά προϊόντα, ενώ ήταν λιγότερο πιθανό να λάβουν εκπτώσεις στις προμήθειες. Με αυτόν τον τρόπο η μελέτη απέδειξε πως το στερεότυπο ότι «οι γυναίκες δεν ξέρουν από διαχείριση των οικονομικών» μπορεί να λειτουργήσει ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία και να αφήσει τις γυναίκες με λανθασμένες και όχι ενδεδειγμένες οικονομικές συμβουλές.
Οικονομικές ανισότητες από την κούνια
Η σχέση μας με το χρήμα δεν ξεκινά όταν ανοίγουμε τον πρώτο τραπεζικό λογαριασμό αλλά πολύ νωρίτερα όταν είμαστε παιδιά, μέσα στην οικογένεια μας. Στοιχεία που αφορούν τη Μεγάλη Βρετανία δείχνουν πως τα κορίτσια λάμβαναν περίπου 20% λιγότερο χαρτζιλίκι από τα αγόρια. Τα αγόρια ήταν πιθανότερο να πληρώνονται για δουλειές όπως το πλύσιμο του αυτοκινήτου ή το κούρεμα του γκαζόν, ενώ τα κορίτσια αναλάμβαναν συχνότερα οικιακές εργασίες, όπως το πλύσιμο των πιάτων ή το στρώσιμο του τραπεζιού, χωρίς αμοιβή.
Αν και στην Ελλάδα τα αγόρια και τα κορίτσια λαμβάνουν το ίδιο χαρτζιλίκι, σύμφωνα με την έρευνα του ΟΟΣΑ Financial Literacy in Greece: Evidence on Adults and Young People, που πραγματοποιήθηκε το 2022 σε μαθητές λυκείου στην Ελλάδα, στην ίδια μελέτη οι ερευνήτριες/ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα κορίτσια είχαν κατά μέσο όρο 14,5% χαμηλότερη χρηματοοικονομική ικανότητα από τα αγόρια, με χαμηλότερες επιδόσεις και στις τρεις παραμέτρους που εξετάστηκαν: γνώση, συμπεριφορά και στάσεις απέναντι στα χρήματα.
Το μήνυμα μπορεί να μην λέγεται ποτέ δυνατά. Είναι όμως εκεί. Τα αγόρια μαθαίνουν να συνδέουν την εργασία με την αμοιβή και την αμοιβή με τη δημιουργία πλούτου. Τα κορίτσια μαθαίνουν περισσότερο να αποταμιεύουν και να φροντίζουν. Και αυτή η διαφορά όσο περνούν τα χρόνια διαμορφώνει μια οικονομική πραγματικότητα που χαρακτηρίζεται από ανισότητα σε όλες τις φάσεις της ζωής.
Οι γυναίκες σήμερα πηγαίνουν μαζικά στο πανεπιστήμιο, χτίζουν καριέρες, δημιουργούν επιχειρήσεις και διαχειρίζονται οικονομικά τα νοικοκυριά τους. Παρ’ όλα αυτά, αντιμετωπίζουν μια σειρά από δομικά εμπόδια που επηρεάζουν τη δυνατότητά τους να συσσωρεύουν πλούτο.
Αμείβονται λιγότερο κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής τους ζωής, είναι πιθανότερο να διακόψουν την εργασία τους για λόγους φροντίδας και συχνά αναλαμβάνουν μεγαλύτερο μέρος της απλήρωτης φροντίδας παιδιών και άλλων μελών της οικογένειας. Η ΕΛΣΤΑΤ, παρουσιάζοντας στοιχεία της Eurostat καταγράφει ότι στην Ελλάδα το 85% των γυναικών μαγείρευαν ή/και έκαναν οικιακές εργασίες καθημερινά, έναντι μόλις 16% των ανδρών, ένα από τα μεγαλύτερα έμφυλα χάσματα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πιο πρόσφατα στοιχεία του EIGE δείχνουν ότι το χάσμα παραμένει: 65% των Ελληνίδων δήλωσαν ότι κάνουν καθημερινά οικιακές εργασίες, έναντι 28% των Ελλήνων. Το αποτέλεσμα αυτών των ποσοστών φαίνεται και στην αποταμίευση.
Γυναίκες και αποταμίευση
Σύμφωνα με στοιχεία της αμερικανικής ασφαλιστικής εταιρείας New York Life για το 2022, οι γυναίκες δήλωσαν ότι αποταμίευσαν κατά μέσο όρο 3.146 δολάρια, έναντι 7.007 δολαρίων των ανδρών. Στην Ελλάδα σύμφωνα με την European Consumer Payment Report 2021 της Intrum, το 59% των γυναικών δήλωσε ότι καταφέρνει να αποταμιεύει κάθε μήνα, έναντι 62% των ανδρών. Το 7% των ανδρών είναι περισσότερο πιθανό να αποταμιεύουν πάνω από 20% έναντι 4% των γυναικών.
Δεν πρόκειται απλώς για μια διαφορά στον τραπεζικό λογαριασμό. Λιγότερα χρήματα σημαίνουν λιγότερα χρήματα διαθέσιμα για επενδύσεις, μικρότερη δυνατότητα αποταμίευσης και, τελικά, μικρότερη οικονομική ασφάλεια στο μέλλον. Και το μέλλον για τις γυναίκες είναι σημαντικό αφού σε παγκόσμιο επίπεδο το προσδόκιμο ζωής τους είναι κατά μέσο όρο περίπου επτά χρόνια μεγαλύτερο από των ανδρών. Άρα χρειάζονται τα χρήματά τους για περισσότερα χρόνια.
Οι γυναίκες έχουν έλλειμμα αυτοπεποίθησης για τη διαχείριση των οικονομικών τους
Οι γυναίκες συχνά γνωρίζουν περισσότερα για τα οικονομικά απ’ όσα πιστεύουν ότι γνωρίζουν. Παρ’ όλα αυτά, είναι πιθανότερο να αμφισβητούν την κρίση τους, να θεωρούν ότι δεν είναι «αρκετά καλές» για να επενδύσουν ή να περιμένουν μέχρι να νιώσουν απολύτως έτοιμες. Η έρευνα για τον χρηματοοικονομικό αλφαβητισμό καταγράφει πράγματι ένα χάσμα γνώσεων μεταξύ ανδρών και γυναικών. Παράλληλα, όμως, καταγράφει και ένα χάσμα αυτοπεποίθησης. Οι γυναίκες είναι συχνότερα πιθανό να επιλέξουν την απάντηση «δεν ξέρω» όταν δεν είναι βέβαιες, αντί να ρισκάρουν μια λάθος απάντηση. Και αυτό έχει συνέπειες.
Σε έρευνα της Bank of America/Merrill, οι γυναίκες δήλωσαν ότι αισθάνονται αρκετά σίγουρες για καθημερινές οικονομικές δραστηριότητες, όπως η πληρωμή λογαριασμών και η διαχείριση προϋπολογισμού. Η αυτοπεποίθησή τους όμως έπεφτε όταν η συζήτηση περνούσε στις επενδύσεις και στη δημιουργία χαρτοφυλακίου επενδύσεων. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος: «Δεν ξέρω αρκετά, άρα δεν επενδύω. Δεν επενδύω, άρα δεν αποκτώ εμπειρία. Δεν έχω εμπειρία, άρα αισθάνομαι ότι δεν ξέρω αρκετά». Κι έτσι το «θα ασχοληθώ όταν νιώσω έτοιμη» μπορεί να μετατραπεί σε «δεν ασχολήθηκα ποτέ». Κι όμως, όταν επενδύουν, οι γυναίκες δεν είναι οι απρόσεκτες «παίκτριες» όπως υπονοούν τα στερεότυπα.
Οι γυναίκες διαχειρίζονται τα οικονομικά τους πιο πειθαρχημένα
Σύμφωνα με την μελέτη του American Economic Review το 2025, οι γυναίκες επενδύουν πιο πειθαρχημένα. Πραγματοποιούν λιγότερες συναλλαγές, διατηρούν χαρτοφυλάκια με μικρότερο ρίσκο και παίρνουν πιο μακροπρόθεσμες και καλοζυγισμένες αποφάσεις. Η εικόνα της γυναίκας ως «συναισθηματικής» και «παρορμητικής» απέναντι στο χρήμα, είναι ένα στερεότυπο και σε καμία περίπτωση δεν εκφράζει τον τρόπο με τον οποίο πολλές γυναίκες συμπεριφέρονται όταν τελικά μπουν στον κόσμο των επενδύσεων.
Και όμως, σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, 38% των γυναικών δηλώνουν ότι αποφεύγουν τις επενδύσεις επειδή δεν έχουν αρκετή αυτοπεποίθηση για τις γνώσεις και τις ικανότητές τους. Αυτό το ποσοστό μεταφράζεται σε εκατομμύρια πιθανές επενδύτριες που μπορεί να μένουν εκτός επειδή έχουν πειστεί ότι αυτή η δραστηριότητα δεν είναι για εκείνες.
Η «Μεγάλη Μεταβίβαση Πλούτου» και η διαχείριση των οικονομικών
Ο όρος που χρησιμοποιείται για τη μαζική μεταφορά περιουσίας από τις μεγαλύτερες ηλικιακές γενιές στις νεότερες, κυρίως μέσω κληρονομιών, δωρεών και μεταβίβασης περιουσιακών στοιχείων αναμένεται να αφορά περίπου 124 τρισεκατομμύρια δολάρια έως το 2048, με τις γυναίκες να αποτελούν βασικούς δικαιούχους. Αυτό σημαίνει ότι όλο και περισσότερες γυναίκες θα χρειαστεί να διαχειριστούν κληρονομιές, επενδύσεις, ακίνητα και άλλα περιουσιακά στοιχεία που κληρονόμησαν από έναν γονιό, επειδή έχασαν έναν σύντροφο ή επειδή άλλαξε η οικογενειακή τους κατάσταση.
Γι’ αυτό η χρηματοοικονομική παιδεία δεν είναι απλώς υπόθεση επενδύσεων. Είναι το να ξέρει μια γυναίκα τι συμβαίνει με τη διατροφή σε ένα διαζύγιο ή με τη σύνταξη σε περίπτωση χηρείας. Να γνωρίζει ποιες ερωτήσεις πρέπει να κάνει όταν κληρονομεί περιουσιακά στοιχεία. Να αναγνωρίζει τις προμήθειες που κρύβονται μέσα σε ένα επενδυτικό προϊόν. Να μπορεί να κάνει τις σωστές ερωτήσεις σε έναν οικονομικό σύμβουλο.
Για χρόνια οι γυναίκες άκουγαν ότι το χρήμα είναι ανδρική υπόθεση. Σήμερα η πρόσβαση στη γνώση για την οικονομική διαχείριση είναι πολύ μεγαλύτερη. Υπάρχουν διαθέσιμα εργαλεία. Και οι γυναίκες πρόκειται να διαχειριστούν όλο και μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου πλούτου. Το επόμενο βήμα είναι να πειστούν ότι έχουν κάθε δικαίωμα να αποφασίζουν τι θα κάνουν με τα χρήματα τους. Η αυτοπεποίθηση, άλλωστε έρχεται με τη δράση.