Ο Αύγουστος φεύγει, η ΔΕΘ έρχεται. Κάθε Σεπτέμβρη, από το 1927 μέχρι σήμερα, όλοι οι δρόμοι οδηγούν στη Θεσσαλονίκη ή συμπρωτεύουσα, ή συμβασιλεύουσα ή «νύφη του Θερμαϊκού» ή και «μεγάλη φτωχομάνα» κατά το λαϊκό άσμα.
Η φετινή 90ή Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης σηματοδοτεί τα 100 χρόνια από τα πρώτα εγκαίνια της 3ης Οκτωβρίου του 1926 χάρη στην ιδέα και την επιμονή του πανεπιστημιακού και τότε δημοτικού συμβούλου της πόλης, Νικόλαου Γερμανού. Η πρώτη ΔΕΘ πραγματοποιήθηκε στο Πεδίο Άρεως, λίγα μέτρα από τη σημερινή της θέση. Την επόμενη χρονιά, όμως η Έκθεση άλλαξε μήνα και επελέγη ο Σεπτέμβρης.
Γιατί ο Σεπτέμβριος είναι ο μήνας της ΔΕΘ; Η απάντηση χρονολογείται στην εποχή του Βυζαντίου και συνδέεται με τον εορτασμό του Πολιούχου Αγίου Δημητρίου, όταν η πόλη διοργάνωνε την ξακουστή εμποροπανήγυρη «Δημήτρια». Επιπλέον, ο Σεπτέμβριος συνέπιπτε με την ολοκλήρωση της καλοκαιρινής συγκομιδής, διευκολύνοντας κυρίως τους αγρότες να παρουσιάσουν τα προϊόντα τους στη Θεσσαλονίκη.
Αυτά τότε, τώρα πια ο Σεπτέμβριος της ΔΕΘ είναι ο μήνας των πολιτικών αρχηγών, των εξαγγελιών, των αντιπαραθέσεων, των συνεντεύξεων Τύπου και της επονομαζόμενης «πολιτικής πασαρέλας» στους δρόμους της Θεσσαλονίκης.
Κι αυτό γιατί:
- Χρόνια τώρα έχει παγιωθεί στο πολιτικό καλεντάρι της χώρας ο Σεπτέμβριος να λειτουργεί, όπως ο Ιανουάριος για το ημερολογιακό έτος.
- Το υπουργείο Οικονομικών της εκάστοτε κυβέρνησης οριστικοποιεί τα δημοσιονομικά δεδομένα του τρέχοντος έτους και συντάσσει το προσχέδιο του Προϋπολογισμού για το επόμενο. Με αυτό το προσχέδιο στα χέρια του ο εκάστοτε Πρωθυπουργός ανεβαίνει στη Θεσσαλονίκη για ανακοινώσεις και εξαγγελίες που είθισται να δημιουργούν μια αισιοδοξία στην κοινή γνώμη για τη σεζόν που έρχεται…
- Εξαγγελίες χωρίς απάντηση δεν υπάρχουν. Έτσι χρόνια τώρα σύσσωμη η Αντιπολίτευση ανεβαίνει τον Σεπτέμβριο στη ΔΕΘ με… κοστολογημένα προγράμματα.
- Κάποτε η ΔΕΘ ήταν στην κυριολεξία ένα «παράθυρο στον κόσμο» για τον μέσο επισκέπτη – ουρές σχηματίζονταν έξω από τα περίπτερα κρατών όπως των ΗΠΑ, της Δυτικής Γερμανίας, της ΕΣΣΔ, της Κίνας για μια ματιά στα νέα καταναλωτικά αγαθά και τα βιομηχανικά επιτεύγματα. Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και του διαδικτύου, η απλή επίδειξη προϊόντων δεν προσφέρει την ίδια πρωτοτυπία και το πολιτικό «θερμόμετρο» κέρδισε έδαφος. Ωστόσο, η ΔΕΘ έχει επαναπροσδιοριστεί σε κόμβο καινοτομίας, νεοφυών επιχειρήσεων (startups), πράσινης ενέργειας και ψηφιακού μετασχηματισμού, εστιάζοντας περισσότερο στις υπηρεσίες και συνεχίσει να κεντρίζει το ενδιαφέρον των χιλιάδων επισκεπτών της.
Ποιος ξεκίνησε την πολιτική «διάσταση» της ΔΕΘ;
Μετά και τη 2η διοργάνωση η ΔΕΘ καθιερώθηκε ως θεσμός για τη Θεσσαλονίκη, αποτελώντας οικονομικό και πολιτικό γεγονός στην Ελλάδα. Ιδού πεδίο δόξης λαμπρό για… πολιτική προβολή. Κάπως έτσι πρώτος όλων ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος τον Σεπτέμβριο του 1928 εγκαινίασε «πολιτικά» μια εμπορική έκθεση.
Ο Ελευθέριος Βενιζέλος είχε μόλις ολοκληρώσει μια σημαντική διπλωματική συμφωνία στην Ιταλία και επέστρεφε στην Ελλάδα με τρένο – δεν υπήρχε τότε πρωθυπουργικό αεροσκάφος. Το τρένο έκανε στάση στον Σιδηροδρομικό Σταθμό της Θεσσαλονίκης, η οποία κινούταν ήδη σε ρυθμούς της 3ης Διεθνούς Έκθεσης. Ο νεοεκλεγείς τότε Κρητικός Πρωθυπουργός περιηγήθηκε εκτενώς στα περίπτερα των εκθετών, στήριξε έμπρακτα τον νεοσύστατο τότε θεσμό της ΔΕΘ, υπογραμμίζοντας τη σημασία της Θεσσαλονίκης ως οικονομικού και παραγωγικού κέντρου των Βαλκανίων. Και στο πλαίσιο των επαφών του άδραξε την ευκαιρία να θέσει το όραμά του για την οικονομική ανασυγκρότηση της χώρας μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Ήταν τότε στη ΔΕΘ που διατύπωσε την ιστορική φράση ότι η κυβέρνησή του αναλαμβάνει να «σπρώξει την Ελλάδα εις τον δρόμον της προόδου και να την καταστήσει αγνώριστον».
Ο Ελευθέριος Βενιζέλος έμεινε στην εξουσία μέχρι το 1932 αλλά δεν επισκέφτηκε ξανά την εμπορική έκθεση της Θεσσαλονίκης. Ωστόσο, το 1929 ανέβηκε στη ΔΕΘ ο αρχηγός του αντιπολιτευόμενου «Λαϊκού Κόμματος» Παναγής Τσαλδάρης, εγκαινιάζοντας ουσιαστικά τον θεσμό που ισχύει μέχρι και σήμερα, δηλαδή της επίσκεψης στη ΔΕΘ των αρχηγών των κομμάτων της Αντιπολίτευσης.
Μετά τις πρώτες προπολεμικές διοργανώσεις της ΔΕΘ και με μια διακοπή 10 ετών λόγω του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά και του εμφυλίου, η ΔΕΘ επανέρχεται δυναμικά το 1951. Το 1954, ο Αλέξανδρος Παπάγος είναι ο πρώτος Πρωθυπουργός που επισκέπτεται την έκθεση μεταπολεμικά.
Από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή στον… Ανδρέα Παπανδρέου
Η πρώτη επίσκεψη του πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καραμανλή την 1η Σεπτεμβρίου του 1956 στην 30η ΔΕΘ ήταν μεγαλειώδης. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής έφτασε στην πόλη με πλοίο του Πολεμικού Ναυτικού στην προβλήτα του Λευκού Πύργου, συνοδευόμενος από δύο υπουργούς του. Κατευθύνθηκε πεζή στην Εταιρία Μακεδονικών Σπουδών και από εκεί στον χώρο της Έκθεσης. Μετά τα εγκαίνια ακολούθησε γεύμα στη Στρατιωτική Λέσχη και φυσικά η ομιλία του -δεν υπήρχε το Βελλίδειο Ίδρυμα- με έναν απολογισμό της οικονομικής πολιτικής της κυβέρνησής του, με την ευκαιρία της συμπλήρωσης έξι μηνών από τις εκλογές.
Στην 39η ΔΕΘ το 1974, μιάμιση ώρα πριν από τα εγκαίνια, ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής επέλεξε να μιλήσει πολιτικά από το μπαλκόνι του ξενοδοχείου «Μακεδονία Παλλάς» σε ένα πλήθος 300.000 ανθρώπων που τον αποθέωσε. Στην 41η ΔΕΘ το 1976 – την πρώτη μεταπολιτευτική ΔΕΘ – ο Κωνσταντίνος Καραμανλής χρησιμοποίησε το βήμα της έκθεσης για να εγκαινιάσει μια νέα περίοδο στην ιστορία της χώρας, την έναρξη των διαπραγματεύσεων για την πλήρη ένταξη της Ελλάδας στην τότε Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα.
Το 1979 από την 44η ΔΕΘ ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής επέλεξε να μιλήσει για το ενδεχόμενο μετακίνησής του στην Προεδρία της Δημοκρατίας, ενώ εξειδικεύοντας τις βασικές γραμμές της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τον όρο «πολυδιάστατη». Η πολιτική αυτή, όπως την περιέγραψε, περιελάμβανε ανοίγματα και προς την Ανατολή, αλλά με σταθερή τοποθέτηση στη Δύση.
Οι εκλογές της 18ης Οκτωβρίου του 1981 έφεραν στην εξουσία το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου για πρώτη φορά. Το 1982 στην πρώτη επί ΠΑΣΟΚ Διεθνή Έκθεση ξεκίνησε μια περίοδος βαρυσήμαντων εξαγγελιών από τη Θεσσαλονίκη με νέες λέξεις στο πολιτικό λεξιλόγιο της χώρας, όπως «τρίτος δρόμος, εκσυγχρονισμός» και οι πολλών ειδών… ελαφρύνσεις. Επί Ανδρέα Παπανδρέου καθιερώθηκαν επίσης οι συνεντεύξεις Τύπου στην ιστορική ταβέρνα «Ρέμβη» και η άνοδος πολλών δημοσιογράφων από το «κλεινόν άστυ» στη Θεσσαλονίκη.
Τρεις ακόμη πολιτικές στιγμές που ξεχώρισαν στις μετέπειτα ΔΕΘ ήταν η πρώτη φορά που ένας Πρωθυπουργός – ο Κώστας Σημίτης – έκατσε σε μπαρ της πόλης με τη σύζυγό του Δάφνη και ήπιαν μια… πορτοκαλάδα. Το 2010 ο Γιώργος Παπανδρέου θέλησε να τιμήσει την πόλη, φέρνοντας όλους του υπουργούς του στη Θεσσαλονίκη όπου και συγκάλεσε υπουργικό συμβούλιο στο λιμάνι της πόλης. Τέλος, στα δύσκολα χρόνια των μνημονίων ο Αλέξης Τσίπρας «καθιέρωσε» τις μαραθώνιες και εξοντωτικές για τους δημοσιογράφους συνεντεύξεις Τύπου.