Για κάποιους και κάποιες μπορεί να μοιάζει υπερβολικό ή απίστευτο. Κάτι που ποτέ δεν θα φαντάζονταν. Η φτώχεια περιόδου όμως είναι μια πραγματικότητα που υπάρχει δίπλα μας. Αυτό που για μια γυναίκα μπορεί να είναι το πιο απλό, να μπορεί να αγοράζει τις σερβιέτες και τα ταμπόν που χρειάζεται, δεν είναι δεδομένο για όλες τις γυναίκες και τα κορίτσια όπως αποκαλύπτει πανελλαδική έρευνα που αποτυπώνει για πρώτη φορά τη φτώχεια περιόδου στην Ελλάδα.
Τα ευρήματα της έρευνας δείχνουν ότι για ένα σημαντικό ποσοστό γυναικών το κόστος της περιόδου δεν είναι αμελητέο. Κάποιες αναγκάζονται να περιορίσουν βασικές ανάγκες, να χρησιμοποιήσουν αυτοσχέδια μέσα ή ακόμη και να απουσιάσουν από την εργασία ή τις σπουδές τους. Το εξαιρετικά ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η φτώχεια περιόδου δεν αφορά μόνο τις πιο ευάλωτες ή περιθωριοποιημένες κοινωνικές ομάδες όπως καταγράφει η πρόσφατη πανελλαδική έρευνα των οργανισμών It’s Just Period, Deon Policy Institute και WHEN, με την επιστημονική συνεργασία της MRB Hellas.
Τι εξέτασε η έρευνα
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2025 σε δείγμα 2.000 ατόμων, στο πλαίσιο της πολυετούς έρευνας «Τάσεις» της MRB, και εξετάζει τέσσερις διαφορετικές πλευρές του ζητήματος: την οικονομική πρόσβαση στα προϊόντα περιόδου, το κοινωνικό στίγμα γύρω από την έμμηνο ρύση, τις πολιτικές που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν, αλλά και τον αντίκτυπο του πόνου περιόδου στην καθημερινή ζωή.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η φτώχεια περιόδου δεν περιορίζεται στην αδυναμία αγοράς σερβιετών, ταμπόν ή άλλων απαραίτητων προϊόντων. Μπορεί να επηρεάσει την εκπαίδευση, την εργασία και την κοινωνική ζωή, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις οι γυναίκες αναγκάζονται να επιλέξουν ανάμεσα στις ανάγκες της περιόδου τους και άλλα βασικά έξοδα.
1 στις 8 γυναίκες δεν μπόρεσε να αγοράσει προϊόντα περιόδου
Τα ευρήματα της έρευνας αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος:
- 1 στις 8 γυναίκες (12,5%) δηλώνει ότι τους τελευταίους 12 μήνες δεν μπόρεσε τουλάχιστον μία φορά να αγοράσει προϊόντα περιόδου λόγω οικονομικής αδυναμίας.
- Το ποσοστό αυξάνεται σε 19,2% όταν η ερώτηση αφορά άλλη γυναίκα του ίδιου νοικοκυριού.
- 1 στις 10 γυναίκες (10,2%) έχει καταφύγει σε αυτοσχέδια μέσα για τη διαχείριση της περιόδου λόγω οικονομικής αδυναμίας.
- Παράλληλα, 16,6% δηλώνει ότι έχει παραλείψει, έστω και μια φορά τον προηγούμενο χρόνο, την αγορά βασικών αγαθών, όπως τρόφιμα, την πληρωμή λογαριασμών ή ιατρικά έξοδα, προκειμένου να καλύψει ανάγκες που σχετίζονται με την περίοδο.
Η οικονομική επιβάρυνση, ωστόσο, δεν κατανέμεται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις γυναίκες. Σε όσες δηλώνουν πλήρη οικονομική αδυναμία, τα σχετικά ποσοστά σχεδόν διπλασιάζονται. Γεωγραφικές διαφοροποιήσεις καταγράφονται επίσης, με τη Θεσσαλονίκη να εμφανίζει ιδιαίτερα υψηλή επιβάρυνση. Το 28% δηλώνει ότι έχει παραλείψει βασικά αγαθά για να καλύψει ανάγκες που σχετίζονται με την περίοδο.
Όταν η περίοδος οδηγεί σε απουσία από τη δουλειά ή το σχολείο
Η δυσκολία πρόσβασης στα απαραίτητα περιορίζει δραματικά την καθημερινότητα των γυναικών και των κοριτσιών που συχνά δεν μπορούν να πάνε στη δουλειά ή στο σχολείο τους. Σύμφωνα με την έρευνα:
- 9,3% έχει χάσει τουλάχιστον μία ημέρα σχολείου ή σπουδών λόγω έλλειψης προϊόντων περιόδου.
- 10,6% έχει χάσει τουλάχιστον μια ημέρα εργασίας.
- 16,9% έχει περιορίσει τη συμμετοχή της σε κοινωνικές δραστηριότητες.
Τα παραπάνω στοιχεία αναδεικνύουν μια διάσταση της φτώχειας περιόδου που συχνά παραμένει αόρατη. Η έλλειψη πρόσβασης σε βασικά προϊόντα μπορεί να οδηγήσει σε αποκλεισμό από το σχολείο, την εργασία ή την κοινωνική ζωή.
Το στίγμα της περιόδου παραμένει
Η οικονομική διάσταση είναι μόνο η μία πλευρά του προβλήματος. Η έρευνα εξετάζει επίσης το κοινωνικό στίγμα που εξακολουθεί να περιβάλλει την έμμηνο ρύση, καθώς και τον βαθμό στον οποίο ο πόνος της περιόδου επηρεάζει τη λειτουργικότητα των γυναικών.
- Σχεδόν 6 στους 10 ανθρώπους (59,7%) θεωρούν ότι οι γυναίκες έχουν νιώσει ντροπή ή ταμπού σχετικά με την περίοδό τους. Ως βασικός παράγοντας αναδεικνύεται η κοινωνία, με ποσοστό 36,3%.
- 49,8% των γυναικών, δηλαδή σχεδόν 1 στις 2, δηλώνει ότι ο πόνος εμμήνου ρύσεως έχει επηρεάσει τη λειτουργικότητά της τουλάχιστον μία φορά κατά τους τελευταίους 12 μήνες.
Το γεγονός ότι σχεδόν οι μισές γυναίκες αναφέρουν επίδραση του πόνου στην καθημερινή τους λειτουργικότητα δείχνει ότι η συζήτηση γύρω από την περίοδο δεν αφορά αποκλειστικά την πρόσβαση σε προϊόντα υγιεινής αλλά κάνει ξανά επίκαιρη και επιτακτική τη συζήτηση σχετικά με τη θέσπιση άδειας έμμηνου ρύσης την οποία έχουν ήδη θεσπίσει ευρωπαικές χώρες όπως η Ισπανία και η Πορτογαλία.
Τι προτείνει η έρευνα
Με βάση τα ευρήματα και διεθνείς πρακτικές, οι οργανισμοί που πραγματοποίησαν την έρευνα προτείνουν μια σειρά παρεμβάσεων για την αντιμετώπιση της φτώχειας περιόδου στην Ελλάδα.
- Μείωση ή κατάργηση του ΦΠΑ στα προϊόντα περιόδου, τα οποία σήμερα φορολογούνται με τον υψηλότερο συντελεστή 24%. Η μείωση στο 13% ή 6% θα ευθυγράμμιζε την Ελλάδα με ευρωπαϊκές πρακτικές και σχετικές ευρωπαϊκές συστάσεις.
- Πανελλαδική επέκταση και μονιμοποίηση του προγράμματος «Ρισπεκτ στο σώμα σου» στα σχολεία, ώστε η πρόσβαση σε προϊόντα περιόδου και η ενημέρωση για την έμμηνο ρύση να μην εξαρτώνται από τον τόπο κατοικίας.
- Θέσπιση «Period Voucher» ύψους 130 ευρώ ετησίως για άτομα με έμμηνο ρύση ηλικίας 10–24 ετών σε λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές.
- Εισαγωγή πλαφόν τιμών για βασικά προϊόντα περιόδου, ανεξάρτητα από το σημείο πώλησης.
- Θεσμοθέτηση έμμισθης άδειας περιόδου για γυναίκες με σοβαρή δυσμηνόρροια, κατόπιν ιατρικής γνωμάτευσης, ακολουθώντας το παράδειγμα της Ισπανίας.
Η έρευνα φέρνει έτσι στο προσκήνιο ένα ζήτημα που για χρόνια παρέμενε σε μεγάλο βαθμό ιδιωτικό και αόρατο. Όταν όμως το κόστος της περιόδου αναγκάζει μια γυναίκα να στερηθεί τρόφιμα ή ιατρική φροντίδα, ένα κορίτσι να χάσει το σχολείο ή μια εργαζόμενη να απουσιάσει από τη δουλειά της, η περίοδος παύει να είναι αποκλειστικά προσωπική υπόθεση. Γίνεται ζήτημα οικονομικής ανισότητας, δημόσιας υγείας και ισότιμης συμμετοχής στην κοινωνική ζωή.