Η σεξουαλική επαφή πρέπει να πραγματοποιείται όταν και όπως το επιθυμούν και οι δύο σύντροφοι, με αμοιβαία συναίνεση, με σκοπό την ευχαρίστηση, αλλά πάντα με γνώμονα την ασφάλεια και την προστασία της υγείας τους. Η σωστή και συστηματική χρήση προφυλακτικού αποτελεί έναν από τους βασικότερους τρόπους προστασίας τόσο από τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (ΣΜΝ) όσο και από μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη.
Τι γίνεται όμως στην περίπτωση που έχει προηγηθεί σεξουαλική επαφή χωρίς προφύλαξη ή όταν έχει συμβεί κάποιο «ατύχημα», όπως η ρήξη ή η λανθασμένη χρήση του προφυλακτικού; Σε αυτές τις περιπτώσεις υπάρχει η δυνατότητα της επείγουσας αντισύλληψης, η οποία μπορεί να μειώσει σημαντικά την πιθανότητα μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης.
Η Μαιευτήρας-Γυναικολόγος Νόνικα Ταρλατζή εξηγεί τι είναι η επείγουσα αντισύλληψη, ποιες επιλογές υπάρχουν, πότε πρέπει να χρησιμοποιηθεί και τι χρειάζεται να γνωρίζουμε για το λεγόμενο «χάπι της επόμενης ημέρας».
Πότε πρέπει να χρησιμοποιηθεί η επείγουσα αντισύλληψη;
Η επείγουσα αντισύλληψη είναι πιο αποτελεσματική όσο νωρίτερα χρησιμοποιηθεί μετά τη σεξουαλική επαφή. Ανάλογα με τη μέθοδο που θα επιλεγεί, μπορεί να χρησιμοποιηθεί μέσα σε διάστημα έως και 5 ημερών (120 ωρών) από την επαφή.
Είναι σημαντικό, επομένως, να μην καθυστερεί η αναζήτηση συμβουλής από γυναικολόγο ή φαρμακοποιό, καθώς ο χρόνος παίζει καθοριστικό ρόλο στην αποτελεσματικότητά της.
Ποιες μέθοδοι επείγουσας αντισύλληψης υπάρχουν;
Υπάρχουν δύο βασικές επιλογές: το ενδομήτριο σπείραμα (σπιράλ) και τα χάπια επείγουσας αντισύλληψης.
Το σπιράλ χαλκού ως επείγουσα αντισύλληψη
Η πιο αποτελεσματική μέθοδος επείγουσας αντισύλληψης είναι η τοποθέτηση ενδομήτριου σπιράλ χαλκού, η οποία πραγματοποιείται από γυναικολόγο στο ιατρείο χωρίς αναισθησία ή άλλη ιδιαίτερη προετοιμασία. Μπορεί, υπό τις κατάλληλες προϋποθέσεις, να τοποθετηθεί έως και 5 ημέρες μετά τη σεξουαλική επαφή.
Το μεγάλο πλεονέκτημα αυτής της μεθόδου είναι ότι, εφόσον το επιθυμεί η γυναίκα, το σπιράλ μπορεί να παραμείνει στη μήτρα και να χρησιμοποιηθεί ως μακροχρόνια μέθοδος αντισύλληψης.
Το χάπι επείγουσας αντισύλληψης ή «χάπι της επόμενης ημέρας»
Μια πιο συνηθισμένη επιλογή είναι το λεγόμενο «χάπι της επόμενης ημέρας». Πρόκειται για χάπια επείγουσας αντισύλληψης που μπορούν να χρησιμοποιηθούν μετά από σεξουαλική επαφή χωρίς επαρκή προφύλαξη.
Στην Ελλάδα διατίθενται σκευάσματα με διαφορετικές δραστικές ουσίες, όπως η λεβονοργεστρέλη και η ουλιπριστάλη. Η λεβονοργεστρέλη χρησιμοποιείται συνήθως έως και 72 ώρες μετά τη σεξουαλική επαφή, ενώ η ουλιπριστάλη μπορεί να χρησιμοποιηθεί έως και 120 ώρες (5 ημέρες) μετά. Και στις δύο περιπτώσεις, όσο νωρίτερα ληφθεί το χάπι, τόσο καλύτερα.
Πώς δρα το χάπι της επόμενης ημέρας;
Ανάλογα με τη δραστική ουσία και τη φάση του κύκλου κατά την οποία λαμβάνεται, το χάπι επείγουσας αντισύλληψης δρα κυρίως καθυστερώντας ή αναστέλλοντας την ωορρηξία, δηλαδή εμποδίζοντας την απελευθέρωση του ωαρίου από την ωοθήκη.
Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι η επείγουσα αντισύλληψη δεν διακόπτει μια ήδη εγκατεστημένη εγκυμοσύνη και δεν αποτελεί μέθοδο άμβλωσης.
Ποιες είναι οι παρενέργειες του χαπιού της επόμενης ημέρας;
Τα χάπια επείγουσας αντισύλληψης είναι γενικά καλά ανεκτά, ωστόσο μπορεί να εμφανιστούν κάποιες παροδικές ανεπιθύμητες ενέργειες. Σε αυτές περιλαμβάνονται:
- ναυτία ή γαστρεντερικές ενοχλήσεις,
- κοιλιακός πόνος ή κράμπες,
- πονοκέφαλος ή ζάλη,
- ευαισθησία στο στήθος,
- κόπωση,
- αλλαγές στην επόμενη περίοδο, η οποία μπορεί να εμφανιστεί νωρίτερα ή αργότερα από το αναμενόμενο.
Οι περισσότερες από αυτές τις ενοχλήσεις είναι ήπιες και υποχωρούν μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Μπορούν όλες οι γυναίκες να χρησιμοποιήσουν επείγουσα αντισύλληψη;
Οι περισσότερες γυναίκες μπορούν να χρησιμοποιήσουν επείγουσα αντισύλληψη, όμως υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή ή μπορεί να χρειάζεται διαφορετική επιλογή. Για τον λόγο αυτό είναι σημαντικό να ενημερώνεται ο γυναικολόγος ή ο φαρμακοποιός για τυχόν προβλήματα υγείας και για όλα τα φάρμακα που λαμβάνονται.
Ορισμένα φάρμακα, όπως κάποια αντιεπιληπτικά και άλλα φάρμακα που επηρεάζουν τη δράση των ορμονικών αντισυλληπτικών, μπορεί να μειώσουν την αποτελεσματικότητα ορισμένων χαπιών επείγουσας αντισύλληψης. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο επαγγελματίας υγείας μπορεί να προτείνει την καταλληλότερη εναλλακτική.
Τι συμβαίνει αν υπάρχει ήδη εγκυμοσύνη;
Η επείγουσα αντισύλληψη δεν είναι αποτελεσματική εάν έχει ήδη εγκατασταθεί εγκυμοσύνη και δεν χρησιμοποιείται για τη διακοπή της.
Αν υπάρχει υποψία εγκυμοσύνης, καθυστέρηση της περιόδου ή αμφιβολία σχετικά με το ενδεχόμενο κύησης, είναι σημαντικό να γίνει τεστ εγκυμοσύνης και να ζητηθεί η συμβουλή γυναικολόγου.
Τι πρέπει να γίνει αν ακολουθήσει εμετός;
Εάν προκληθεί εμετός σύντομα μετά τη λήψη του χαπιού, υπάρχει πιθανότητα να μην έχει απορροφηθεί επαρκώς. Σε περίπτωση εμετού μέσα στις πρώτες 3 ώρες, θα πρέπει να ζητηθεί άμεσα συμβουλή από φαρμακοποιό ή γυναικολόγο, καθώς συνήθως προτείνεται επανάληψη της λήψης του χαπιού.
Μύθοι για το χάπι της επόμενης ημέρας
Υπάρχουν αρκετές παρανοήσεις σχετικά με την επείγουσα αντισύλληψη. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι:
- Δεν προκαλεί υπογονιμότητα.Η χρήση της δεν φαίνεται να επηρεάζει τη μελλοντική γονιμότητα.
- Δεν προκαλεί μόνιμη διαταραχή του εμμηνορρυσιακού κύκλου.Μπορεί, ωστόσο, να προκαλέσει προσωρινές αλλαγές στην επόμενη περίοδο.
- Δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός φορών που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στη ζωή μιας γυναίκας.Ωστόσο, η επείγουσα αντισύλληψη προορίζεται για περιστασιακές περιπτώσεις και όχι ως βασική μέθοδος αντισύλληψης. Εάν υπάρχει συχνή ανάγκη για τη χρήση της, είναι καλό να συζητηθεί με τον γυναικολόγο μια πιο σταθερή και αποτελεσματική μέθοδος αντισύλληψης, η οποία θα ταιριάζει στις ανάγκες και στον τρόπο ζωής της κάθε γυναίκας.
Τι πρέπει να θυμόμαστε για την επείγουσα αντισύλληψη
Η επείγουσα αντισύλληψη αποτελεί μια λύση για έκτακτες περιπτώσεις και όχι υποκατάστατο της συστηματικής αντισύλληψης. Δεν προστατεύει από τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα και δεν προσφέρει προστασία για νέες σεξουαλικές επαφές που θα ακολουθήσουν.
Η σωστή ενημέρωση, η χρήση προφυλακτικού και η επιλογή μιας κατάλληλης, σταθερής μεθόδου αντισύλληψης μπορούν να συμβάλουν σημαντικά σε μια ασφαλή και υπεύθυνη σεξουαλική ζωή.
Η ειδικός
Η Νόνικα Ταρλατζή είναι Μαιευτήρας-Γυναικολόγος, μετεκπαιδευθείσα στην Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή και στην Ενδοκρινολογία της Αναπαραγωγής στις Βρυξέλλες, στο Βέλγιο. Είναι επιστημονικός συνεργάτης της Α’ Μαιευτικής Γυναικολογικής Κλινικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης του Νοσοκομείου Παπαγεωργίου και Αναπληρώτρια Επιστημονικά Υπεύθυνη της Μονάδας Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής FIVI του Ιατρικού Διαβαλκανικού Θεσσαλονίκης.