Από τους έρωτες με σκηνοθέτες και συμπρωταγωνιστές της έως τη φιλία της με τη Σεσίλ ντε Ρότσιλντ και τον Τσάρλι Τσάπλιν. Από τη διαρκή συρρίκνωση του κοινωνικού της κύκλου έως την ισόβια αποστροφή της προς τους δημοσιογράφους και τους παπαράτσι, η Γκρέτα Γκάρμπο υπήρξε θύμα της δόξας της. Μια δόξα κατασκευασμένη από τα στούντιο παραγωγής του Χόλιγουντ που μόνο μια Γκρέτα Γκάρμπο θα είχε το σθένος να την απαρνηθεί.
Η μυστηριώδης «ερημίτισσα» του Χόλιγουντ αποσύρθηκε από την υποκριτική μόλις 15 χρόνια μετά την έναρξη της καριέρας της και δεν ξεχάστηκε ποτέ. Ήταν τέσσερις φορές υποψήφια για Όσκαρ Α΄ Γυναικείου Ρόλου, αλλά δεν της έδωσαν ποτέ το αγαλματίδιο. Την τίμησαν ωστόσο, το 1954 για τη συνολική της συνεισφορά στον κινηματογράφο. Ήταν τότε 49 ετών.
Η Σουηδέζα ντίβα της 7ης Τέχνης, η ηθοποιός που μεταπήδησε από τον βωβό στον ομιλούντα κινηματογράφο με απίστευτη ευκολία και με την ατάκα: «Δώσε μου ένα ουίσκι, τζίντζερ έιλ από δίπλα, και μην είσαι τσιγκούνης, μωρό μου!» δεν ήταν απλά μια femme fatale της χρυσής εποχής του Χόλιγουντ. Ήταν μια χειραφετημένη, οικονομικά ανεξάρτητη γυναίκα με απαράμιλλο και πρωτοποριακό στιλ που γοήτευε εξίσου τους άνδρες και τις γυναίκες της γενιάς της.
Μια σταρ που τα παράτησε όλα και απέκτησε σύνδρομο με το όνομά της – «το σύνδρομο Γκρέτα Γκάρμπο». Μια σταρ που το 1930 λάμβανε 3.000 επιστολές την ημέρα από θαυμαστές και θαυμάστριες, ενώ ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ, Χέρμπερτ Χούβερ είχε κολλήσει στις 800.
Ήταν η σταρ που το 1932 στην ταινία Grand Hotel ψιθύρισε το «Θέλω να μείνω μόνη» και μπήκε στο πετσί του ρόλου της μέχρι το τέλος της ζωής της.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Από το κουρείο στα στούντιο της Metro Goldwyn Mayer
Η Γκρέτα Λοβίσα Γκούσταφσον γεννήθηκε σαν σήμερα 18 Σεπτεμβρίου του 1905 στη Στοκχόλμη. Ήταν το μικρότερο από τα τρία παιδιά της οικογένειας βιοπαλαιστών Γκούσταφσον. Η μητέρα της εργαζόταν σε εργοστάσιο παραγωγής μαρμελάδας και ο πατέρας της ήταν εργάτης, μέχρι τον θάνατό του. Η Γκάρμπο ήταν μόλις 14 ετών, όταν έχασε τον πατέρα της από την ισπανική γρίπη.
Η νέα συνθήκη της μονογονεϊκής οικογένειας Γκούσταφσον στέρησε το σχολείο από την έφηβη Γκρέτα. Της έμεινε απωθημένο και τροφοδοτούσε ένα σύμπλεγμα κατωτερότητας που τη βασάνιζε. Ένας από τους καθηγητές της στην ορθοφωνία είχε σχολιάσει χαρακτηριστικά σε μια επιστολή του:
Όταν συζητούσαμε διάφορα θέματα, δυσκολευόταν να μας ακολουθήσει· δεν οφειλόταν σε έλλειψη ευφυΐας, αλλά στο γεγονός ότι η σχολική της εκπαίδευση ήταν φτωχή. Ένιωθε πραγματικά μειονεκτικά γι’ αυτό.
Η Γκρέτα Γκάρμπο ξεκίνησε να εργάζεται στα 14 της ως βοηθός σ’ ένα κουρείο της Στοκχόλμης. Η δουλειά της ήταν να ετοιμάζει και να απλώνει τον αφρό ξυρίσματος στους πελάτες. Ένα χρόνο μετά έπιασε δουλειά στο μεγάλο πολυκατάστημα PUB της σουηδικής πρωτεύουσας – προς μεγάλη χαρά της μητέρας της, η οποία θεωρούσε ότι αυτή η θέση ήταν ό,τι καλύτερο για ένα 15χρονο κορίτσι. Κατέληξε να ποζάρει ως μοντέλο για τα καπέλα στους καταλόγους του καταστήματος, όπου την «ανακάλυψε» ο Σουηδός σκηνοθέτης Έρικ Άρθουρ Πέτσχλερ. Της πρόσφερε τον πρώτο της ρόλο στη βωβή ταινία μικρού μήκους Peter the Tramp (1922). Η Γκάρμπο υποδύθηκε μία από τις κόρες ενός Δημάρχου και πείστηκε να δώσει εξετάσεις για τη Βασιλική Δραματική Σχολή της Στοκχόλμης. Πέρασε με υποτροφία.
Το 1924 ήταν η χρονιά που ο πρωτοπόρος Φινλανδός σκηνοθέτης Μόριτς Στίλερ γοητεύτηκε από την Γκάρμπο και της εμπιστεύτηκε παρά την απειρία της έναν ρόλο στην μικρού μήκους ταινία του The Story of Gosta Berling (1924). Αν και κατά 22 χρόνια μεγαλύτερός της, ο Στίλερ έγινε ο ερωτικός και κινηματογραφικός μέντοράς της. Και με την άδεια της μητέρας της, «έσβησε» το όνομα Γκρέτα Λοβίσα Γκούσταφσον και δημιούργησε την Γκρέτα Γκάρμπο.
Δύο χρόνια αργότερα και μετά από τρεις ταινίες επί ευρωπαϊκού εδάφους, ο Μόριτς εμφανίστηκε με ένα ακτοπλοϊκό εισιτήριο στο χέρι, το οποίο θα μετέφερε τη νεαρή Γκάρμπο μέσα σε δέκα ημέρες από την παγωμένη και γκρίζα Στοκχόλμη στη γη των ευκαιριών, Αμερική.
Εκείνες οι μέρες πριν από την αναχώρηση για την Αμερική ήταν οι αγαπημένες της, όπως είπε η ίδια σε μια σπάνια συνέντευξή της το καλοκαίρι του 1986:
Μία από τις πιο ευτυχισμένες μέρες της ζωής μου ήταν όταν πήρα την πρώτη μου πραγματική αμοιβή από ταινία… Το πρώτο πράγμα που έκανα ήταν να αγοράσω ένα μαργαριταρένιο κολιέ κι ένα δαχτυλίδι για τη μητέρα μου.
Το 1925 ο συνιδρυτής της Metro Goldwyn Mayer, Λούις Μπ. Μάγερ ζητά από το «παιδί-θαύμα» του Χόλιγουντ Έρβινγκ Θάλμπεργκ να βάλει σε… τροχιά τη μεταμόρφωση της άσημης Γκρέτα Γκάρμπο σε πρώτο όνομα της μαρκίζας. Της έμαθε να μιλά αγγλικά χωρίς σκανδιναβική προφορά. Της ζήτησε να χάσει βάρος, να ισιώσει τα μαλλιά της, να διορθώσει τα δόντια της. Ο ίδιος διαμόρφωσε την κινηματογραφική εικόνα της Γκάρμπο παρά τις αντιρρήσεις της. Πήρε μια 21χρονη ενζενί που έλεγε: «Μα, κύριε Θάλμπεργκ, είμαι απλώς ένα νεαρό κορίτσι!» και τη μεταμόρφωσε σε μια γυναίκα κομψή, μοιραία, απόμακρη, μυστηριώδη, μελαγχολική που εξέπεμπε μια βαθιά, υπαρξιακή «κούραση από τη ζωή».
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Η δόξα και οι άδοξοι έρωτες
Μέσα σε μία χρονιά, το 1926, η Γκάρμπο γυρίζει τις βωβές ταινίες «Torrent», «The Temptress» και «Flesh and the Devil». Η αποδοχή της είναι ευρεία. Ωστόσο, η ίδια μακριά από τις κάμερες, μέσα στο καμαρίνι της έγραφε στην αδελφική της φίλη, Μίμι Πόλοκ:
Το μόνο πράγμα που μου δίνει χαρά είναι, όταν πηγαίνω στην τράπεζα και στέλνω χρήματα πίσω στην οικογένειά μου.
Στην πατρίδα της, ωστόσο, η οικογένειά της ετοιμαζόταν να της μεταφέρει τραγικά νέα. Ενώ γύριζε το The Temptress (1926), ο Μόριτς Στίλερ τής έδωσε ένα τηλεγράφημα που ανέφερε ότι η αδελφή της είχε πεθάνει από καρκίνο, σε ηλικία μόλις 23 ετών. Η Γκρέτα Γκάρμπο κατέρρευσε σε μια καρέκλα, κλαίγοντας με λυγμούς. Το γύρισμα τελείωσε αλλά το Χόλιγουντ δεν της επέτρεψε να επιστρέψει στην πατρίδα της για την κηδεία της αδελφής της.
Στο Flesh and the Devil (1926) συνάντησε τον σταρ του βωβού σινεμά, Τζον Γκίλμπερτ. Ο θρύλος λέει ότι οι μεταξύ τους ερωτικές σκηνές ήταν τόσο έντονες που δεν άκουσαν ποτέ τον σκηνοθέτη να φωνάζει: «Cut!». Κατά τον ιστορικό κινηματογράφου Κέβιν Μπράουνλοου οι ερμηνείες των Γκάρμπο-Γκίλμπερτ είναι «ό,τι πιο ερωτικό έχει δει το Χόλιγουντ». Η σχέση στο πλατό εξελίχθηκε σε πραγματικό ειδύλλιο και οι εφημερίδες της εποχής κυκλοφορούσαν με τίτλους για ένα πιθανό γάμο… αστέρων.
Υπολόγιζαν χωρίς την Γκάρμπο, η οποία έγραφε και πάλι στη φίλη της Μίμι Πόλοκ:
Δεν μπορώ να κάνω ό,τι περιμένουν οι άλλοι. Δεν είμαι κατάλληλη να παντρευτώ αυτόν τον άνθρωπο – είμαι ιδιότροπη, νευρική. Όταν κι αν κανείς με παντρευτεί, θα ανακαλύψει γρήγορα ότι είμαι άμυαλη και ότι θέλω διαφορετικά πράγματα από τη ζωή.
Αν και η σχέση τους τελείωσε, εκείνη προσπάθησε να σώσει τον Γκίλμπερτ από την άβυσσο του αλκοολισμού. Με τη δύναμη της εισπρακτικής της δόξας απαίτησε να είναι ο συμπρωταγωνιστής της στην παραγωγή Queen Christina (1933) – μια από τις πιο γνωστές ταινίες της. Η Γκάρμπο σ’ αυτήν την ταινία φιλάει τον Γκίλμπερτ ντυμένη με ανδρικά ρούχα, στιγμιότυπο που θεωρείται από πολλούς ως η πρώτη στιγμή του queer κινηματογράφου. Ο Μεσοπόλεμος είχε πολλές τέτοιες πρωτοπορίες.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
«Δεν θυμάμαι τι του έβρισκα ποτέ», είπε η Γκάρμπο αργότερα για τον Γκίλμπερτ, ίσως ενθυμούμενη την απιστία του με μια κομπάρσο.
Πέρα από όλες τις άλλες παραλογίες, με παντρεύουν για 759η φορά, έγραφε.
Το 1929, η τραγωδία ξαναχτύπησε. Η Γκάρμπο πληροφορήθηκε ότι αγαπημένος της μέντορας Μόριτς Στίλερ είχε πεθάνει σε ηλικία 45 ετών, κρατώντας στο χέρι του ένα πορτραίτο της.
Αν ποτέ αγαπούσα κάποιον, αυτός θα ήταν ο Μόριτς Στίλερ.
Η «Γκάρμπο μιλάει»…
Το 1930 ο βωβός κινηματογράφος σίγησε για πάντα. Ήρθε ο ήχος. Στις 25 Δεκεμβρίου του 1929, το περιοδικό Variety έγραφε ότι η Metro-Goldwyn ήταν «αρχικά διστακτική στο να δώσει έναν ρόλο στη Γκρέτα Γκάρμπο στις νέες της ταινίες λόγω της προφοράς της». Ωστόσο, είχε το σλόγκαν έτοιμο κι αυτό στο μάρκετινγκ μετράει: «Η Γκάρμπο μιλάει!». Στην ταινία Anna Christie (1930) ακούγεται για πρώτη φορά η μπάσα σκανδιναβική φωνή της Γκάρμπο και το κοινό εκστασιάζεται. Μια ακόμη εμπορική επιτυχία για την MGM και η πρώτη υποψηφιότητα της ηθοποιού για ένα Όσκαρ.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Ακολούθησαν οι ταινίες Mata Hari (1931) και Grand Hotel (1932), οι οποίες καθιέρωσαν τη Σουηδέζα ηθοποιό σε αστέρι πρώτου μεγέθους.
Το 1990, ο Αλεξάντερ Γουόκερ της βρετανικής εφημερίδας London Evening Standard έγραψε το βιβλίο «Γκάρμπο», αφού απέκτησε πρόσβαση στα συμβόλαια και τα εσωτερικά σημειώματά της στην MGM. Η βασική αποκάλυψή του ήταν ότι το 1933, έπειτα από 17 ταινίες στο στούντιο, η Γκάρμπο είχε καταφέρει να εξασφαλίσει μια πρωτοφανή συμφωνία για να ιδρύσει τη δική της εταιρεία, την Canyon Prods. Έπαιρνε 250.000 δολάρια ανά ταινία (έχοντας ξεκινήσει στο στούντιο επτά χρόνια νωρίτερα με 400 δολάρια την εβδομάδα), γεγονός που την καθιστούσε με διαφορά την πιο ακριβοπληρωμένη ηθοποιό της MGM. Επίσης, είχε το δικαίωμα έγκρισης των σκηνοθετών, των σεναρίων, των συμπρωταγωνιστών και των προγραμμάτων γυρισμάτων. «Αλλά η MGM την κρατούσε ζηλότυπα κοντά της για το κύρος που χάριζε στην εταιρεία».
… Και λογοκρίνεται
Στην ταινία Queen Christina (1933) η Γκρέτα Γκάρμπο υποδύθηκε τη Σουηδή μονάρχη που κυκλοφορεί συχνά ντυμένη άντρας και ζει έναν παθιασμένο έρωτα. Η ταινία προκάλεσε τεράστιες αντιδράσεις και θεωρείται το «κλειδί» που ώθησε το Χόλιγουντ να επιβάλει αυστηρά και καθολικά τον περίφημο Κώδικα Λογοκρισίας Παραγωγής (Κώδικας Χέιζ) λίγο αργότερα.

Το Two Faced Woman (1941) είναι η πρώτη και μοναδική εισπρακτική αποτυχία στη σύντομη καριέρα της Γκάρμπο. Στην ταινία του Τζορτζ Κιούκορ, η Γκρέτα Γκάρμπο υποδυόταν μια γυναίκα που προσποιείται ότι είναι η φανταστική δίδυμη αδελφή της προκειμένου να ξανακερδίσει τον εν διαστάσει σύζυγό της. Η ταινία καταδικάστηκε από την «Εθνική Λεγεώνα της Αξιοπρέπειας» με επικεφαλής τον καθολικό Αρχιεπίσκοπο Φράνσις Τζ. Σπέλμαν της Νέας Υόρκης, για την «ανήθικη και αντιχριστιανική στάση της απέναντι στον γάμο». Η ταινία απαγορεύτηκε σε πολλές πόλεις των ΗΠΑ.
Θύμα λογοκρισίας έπεσε και η μεγαλύτερη επιτυχία της, αυτή της κατασκόπου Mata Hari (1931). Όταν η ταινία επανακυκλοφόρησε στους κινηματογράφους το 1938 υπό το καθεστώς των νέων, αυστηρών κανόνων ηθικής, απλά πετσοκόπηκε αλλά η Γκάρμπο δεν αντέδρασε.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Η αρχή της απομόνωσης
Συναισθηματικά εξαντλημένη από τις απώλειες της ζωής της, τους άδοξους έρωτες, από τα εμμονικά πλήθη και τον επίμονο Τύπο, η Γκάρμπο άρχισε να απομονώνεται. Ήταν από καιρό εσωστρεφής, δίνοντας ελάχιστες συνεντεύξεις και αρνούμενη πεισματικά να υπογράφει αυτόγραφα ή να απαντά στην αλληλογραφία των θαυμαστών της. Η αποτυχία του Two Faced Woman ήταν ο καταλύτης της απόσυρσης.
Η «συνταξιοδότηση» της Γκρέτα Γκάρμπο συνοδεύτηκε από την προσπάθεια ανάκτησης μιας ιδιωτικής ζωής. Αγόρασε ένα διαμέρισμα επτά δωματίων στην 52η Οδό στο Μανχάταν, όπου το κουδούνι της έγραφε μόνο το γράμμα «G» και προτιμούσε να την αποκαλούν «Μις Μπράουν».
Ο χρόνος της κυλούσε εμπλουτίζοντας τη συλλογή έργων τέχνης της, η οποία περιλάμβανε έργα καλλιτεχνών όπως οι Ρενουάρ, Πιερ Μπονάρ και Κες βαν Ντόνγκεν. Στους φίλους της συγκαταλέγονταν ο Τσάρλι Τσάπλιν, ο πρόεδρος Κένεντι και η Σεσίλ ντε Ρότσιλντ. Η τελευταία την προσκάλεσε στη Νότια Γαλλία το 1971 και τη σύστησε στον Σάμιουελ Γκριν, συλλέκτη και επιμελητή τέχνης στη Νέα Υόρκη.
Ο χρόνος της κυλούσε εμπλουτίζοντας ερωτικούς συντρόφους και εξάπτοντας τη φαντασία του πεινασμένου κοινού των ΜΜΕ. Σχέσεις «παράνομες» με συζύγους φίλων της, σχέσεις με γυναίκες. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η σποραδική και θυελλώδης σχέση της με τη συγγραφέα και ανοιχτά λεσβία Μερσέντες ντε Ακόστα, η δήθεν σχέση της με την ηθοποιό του βωβού σινεμά Λίλιαν Τάσμαν, ή ο ισχυρισμός της κινηματογραφικής σταρ Λουίζ Μπρουκς για μια σύντομη περιπέτεια. Μύθος ή αλήθεια; Άγνωστο… αλλά αρκετά για να διατηρούν την εικόνα που έχτισε ο Έρβινγκ Θάλμπεργκ όταν πρωτοείδε την Γκάρμπο.
Μετά τον θάνατο της Μίμι Πόλοκ, δόθηκαν στη δημοσιότητα 60 επιστολές μεταξύ της Γκάρμπο και της παιδικής της φίλης. Σε μια σειρά σημειωμάτων προς τη στενή της φίλη στη Σουηδία μεταξύ 1940 και 1945, η Γκάρμπο έγραφε για την κατάθλιψή της και για το πώς λαχταρούσε να ανταλλάξει τη ζωή στο Μπέβερλι Χιλς με τη σουηδική εξοχή.
«Τις τελευταίες μέρες εδώ ο καιρός είναι μουντός και σκέφτομαι συχνά τη Σουηδία», έγραφε η Γκάρμπο, προσθέτοντας: «Μου λείπουν τα καλοκαίρια εκεί που, όταν βρέχει, μας τυλίγει αυτή η υπέροχη μελαγχολία».
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Η Γκρέτα Γκάρμπο απεβίωσε στις 15 Απριλίου του 1990 σε ηλικία 84 ετών. Δεν παντρεύτηκε ποτέ. Δεν απέκτησε παιδιά. Έζησε και έφυγε… μόνη. Μια γυναίκα-αίνιγμα.