Η Άγκαθα Μέρι Κλαρίσα Μίλερ των 66 αστυνομικών μυθιστορημάτων, των 14 συλλογών διηγημάτων, των 18 θεατρικών έργων, των δύο ποιητικών συλλογών, των δύο αυτοβιογραφιών και του ενός παιδικού βιβλίου, έλεγε πως δεν… είχε τη φιλοδοξία να γίνει συγγραφέας!
Σήμερα, 136 χρόνια από τη γέννησή της στο Τορκί της νοτιοδυτικής Αγγλίας και 50 χρόνια από τον θάνατό της στο Γουόλινγκφορντ της νοτιοανατολικής Αγγλίας, η Άγκαθα Μέρι Κλαρίσα Μίλερ παραμένει η συγγραφέας με τις μεγαλύτερες πωλήσεις όλων των εποχών, η πιο μεταφρασμένη συγγραφέας ατομικά στον κόσμο και η μοναδική συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων που έχει δημιουργήσει όχι έναν, αλλά δύο ντετέκτιβ ως πρωταγωνιστικούς ήρωες των ιστοριών της: τον Ηρακλή Πουαρό και τη Μις Μαρπλ.
«Οι πλοκές γεννιούνται τις πιο περίεργες στιγμές, όταν περπατώ στον δρόμο ή όταν δοκιμάζω καπέλα… και ξαφνικά μια λαμπρή ιδέα μπαίνει στο μυαλό μου».
Η Άγκαθα Κρίστι γεννήθηκε σαν σήμερα στις 15 Σεπτεμβρίου του 1890. Αν και γέννημα θρέμμα της ανδροκρατούμενης Βικτωριανής Αγγλίας, δεν ήταν η γυναίκα-πρότυπο της εποχής της. Αντιθέτως, άνοιξε δρόμους για τις σύγχρονές της – ταξιδεύοντας σε όλο τον κόσμο το 1922, διασχίζοντας μόνη της την Ευρώπη μετά το διαζύγιό της το 1928, ζώντας τακτικά στην έρημο σε αρχαιολογικές ανασκαφές, κυριαρχώντας στον θεατρικό κόσμο του Λονδίνου (παραμένει η μοναδική γυναίκα που είδε τρία θεατρικά έργα της να παίζονται ταυτόχρονα στο Γουέστ Εντ). Αν φεμινίστρια είναι κάποια που πιστεύει στις ίσες ευκαιρίες με το άλλο φύλο, τα διαπιστευτήρια για τη «βασίλισσα του αστυνομικού μυθιστορήματος» Dame Άγκαθα Κρίστι είναι αδιαμφισβήτητα.
1. Αυτοδίδακτη στα 5 της
Με τα σημερινά δεδομένα η μαμά της μικρής Άγκαθα θα κινδύνευε να κατηγορηθεί για παραμέληση ανηλίκου. Η Κλάρα, μια μαμά κατά τ’ άλλα εξαιρετική αφηγήτρια ιστοριών με σασπένς για να κοιμηθεί το παιδί της, δεν ήθελε η κόρη της να μάθει να διαβάζει και να γράφει πριν από την ηλικία των οκτώ ετών. Επέμενε στην κατ’ οίκον εκπαίδευση, όπως συνηθιζόταν για τις κόρες των καλών οικογενειών της εποχής, και της απαγόρευσε να ακολουθήσει οποιαδήποτε επίσημη εκπαίδευση μέχρι την ηλικία των 15 ετών. Αλλά η πεντάχρονη Άγκαθα, βαρέθηκε να περιμένει και έμαθε μόνη της να διαβάζει και να γράφει μέχρι την ηλικία των πέντε ετών.
2. Το στοίχημα που άλλαξε μια ζωή
Στην ηλικία των 18 ετών, η Άγκαθα Κρίστι διασκέδαζε γράφοντας διηγήματα και ποιήματα, κάτι που της είχε προτείνει η μαμά της, Κλάρα, όταν ήθελε να διώχνει «την πλήξη ενώ ήταν άρρωστη στο κρεβάτι με γρίπη». Η αδελφή της Ματζ, 13 χρόνια μεγαλύτερή της, έγραφε διηγήματα για αγγλικές εφημερίδες! Της μόδας τότε ήταν τα αστυνομικά μυθιστορήματα. «Βάζω στοίχημα ότι δεν θα τα καταφέρεις να γράψεις ποτέ ένα τέτοιο μυθιστόρημα», της είπε μια μέρα. Η Άγκαθα Κρίστι αποδέχτηκε την πρόκληση και έγραψε το «Η Μυστηριώδης υπόθεση στο Στάιλς».
3. Εθελόντρια νοσοκόμα
Κατά τη διάρκεια του Μεγάλου Πολέμου – όπως έχει μείνει γνωστός ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος -, η Άγκαθα Κρίστι… ήταν 24 ετών και εθελόντρια νοσοκόμα. Σύμφωνα με τα αρχεία του Βρετανικού Ερυθρού Σταυρού η «ασκούμενη νοσηλεύτρια» Άγκαθα Κρίστι ολοκλήρωσε συνολικά 3.400 ώρες εθελοντισμού στο προσωρινό νοσοκομείο που δημιουργήθηκε στο δημαρχείο της γενέτειρας της -Τορκί του Ντέβον. Στα 24 της βοήθησε σε εκατοντάδες χειρουργεία, έμαθε πολλά για φάρμακα και τις παρενέργειές τους, χρειάστηκε να πετάξει πολλά ακρωτηριασμένα άκρα σε κλιβάνους. Η ίδια στην αυτοβιογραφία της το 1977 είχε γράψει: «Η αλήθεια είναι ότι κανείς συνηθίζει τα πάντα».
4. Η πρώτη σέρφερ
To 1922, γυρίζοντας τον κόσμο με τον πρώτο σύζυγό της Άρτσι, η Άγκαθα Κρίστι έγινε η πρώτη Βρετανίδα που δάμασε τα κύματα πάνω σε σανίδα σερφ σε δύο παραλίες: η πρώτη ήταν η παραλία Μουίζενμπεργκ στο Κέιπ Τάουν της Νοτίου Αφρικής και η δεύτερη στη Χονολουλού της Χαβάης.
5. Γυναίκα με τιμόνι
Το 1924 η Άγκαθα Κρίστι αγόρασε το δικό της αυτοκίνητο, ένα Morris Cowley. Το κατάφερε γιατί η εφημερίδα «Evening News» της έδωσε την αμοιβή των 500 λιρών για τη δημοσίευση του μυθιστορήματος «Ο άνθρωπος με το Καφέ Κοστούμι» σε συνέχειες. Η ίδια έχει χαρακτηρίσει την αγορά αυτού του αυτοκινήτου ως μία από τις μεγαλύτερες στιγμές της ανεξαρτησίας της.
6. Η εξαφάνιση
Το 1926, η Κρίστι – η οποία είχε ήδη συγκεντρώσει ένα πιστό αναγνωστικό κοινό – έφυγε οδηγώντας το δικό της Morris Cowley από το σπίτι της στο Λονδίνο χωρίς να αφήσει ίχνος. Ο σύζυγός της, της είχε αποκαλύψει ότι είχε ερωτευθεί μια άλλη γυναίκα και ζητούσε διαζύγιο. Ξεκίνησε μια αστυνομική επιχείρηση για να τη βρουν. Δέκα μέρες αργότερα, η αστυνομία τη βρήκε σε ένα ξενοδοχείο στο Χάρογκεϊτ της Αγγλίας, όπου έμενε όλο αυτό το διάστημα, καταγεγραμμένη στο αρχείο με το όνομα της γυναίκας με την οποία ο σύζυγός της είχε σχέση!
7. Μια μητέρα μόνη
Εν έτη 1928 η Άγκαθα Κρίστι ήταν μια γυναίκα που μεγάλωνε μόνη της το παιδί της. Ο πρώτος σύζυγός της την εγκατέλειψε μαζί με την κόρη της, Ρόζαλιντ για μια άλλη γυναίκα. Πήρε διαζύγιο και ανέλαβε να στηρίξει οικονομικά την οικογένειά της κάνοντας αυτό που ήξερε καλύτερα: γράφοντας το ένα μπεστ σέλερ μετά το άλλο.
8. Μόνη στο Οριάν Εξπρές
Το 1928 η Άγκαθα Κρίστι σχεδίαζε να ταξιδέψει στην Καραϊβική, αλλά άλλαξε προορισμό αφού δείπνησε με γνωστούς της που ζούσαν στη Βαγδάτη. Τελικά, επιβιβάστηκε μόνη στο Οριάν Εξπρές, το τρένο που ένωνε την Ευρώπη με την Οθωμανική Αυτοκρατορία.
«…Κάποια στιγμή πρέπει να κάνει κανείς τα πράγματα μόνος σου, έτσι δεν είναι; Δεν το είχα κάνει ποτέ πριν – ούτε τώρα το ήθελα ιδιαίτερα – αλλά σκέφτηκα: “Ή τώρα ή ποτέ. Ή θα γαντζωθώ σε ό,τι είναι ασφαλές και γνώριμο, ή θα αναπτύξω περισσότερη πρωτοβουλία και θα σταθώ στα δικά μου πόδια».
9. Ο γάμος με τον 26χρονο Μαξ
Το 1930 η συγγραφέας των αστυνομικών μυθιστορημάτων συνάντησε τον κατά 14 χρόνια νεότερο αρχαιολόγο Μαξ Μάλοουαν σε μια αρχαιολογική ανασκαφή στο Ιράκ. Ερωτεύτηκαν, παντρευτήκαν την ίδια χρονιά στο Εδιμβούργο και έμειναν μαζί για 46 χρόνια, μέχρι το τέλος της ζωής της.
10. Ερασιτέχνης αρχαιολόγος
Συνεργάστηκε με τον σύντροφό της Μαξ Μάλοουαν στις αρχαιολογικές του ανασκαφές στη Συρία, το Ιράκ και τον Αίγυπτο. Η ίδια είχε πει ότι «ένας αρχαιολόγος είναι ο καλύτερος σύζυγος που μπορεί να έχει μια γυναίκα. Όσο περισσότερο εκείνη μεγαλώνει, τόσο περισσότερο μεγαλώνει το ενδιαφέρον του γι’ αυτήν».
11. Πρόεδρος μέχρι το τέλος
Η Λέσχη των Ανιχνευτών/Αστυνομικών Συγγραφέων ιδρύθηκε το 1930 από τους κορυφαίους συγγραφείς της εποχής. Το 1958 αποφάσισαν ότι η Πρόεδρός τους θα είναι Άγκαθα Κρίστι. Εκείνη συμφώνησε με αυστηρή προϋπόθεση: δεν θα χρειαζόταν ποτέ να εκφωνήσει λόγο. Κανείς δεν αμφισβήτησε την προεδρία της μέχρι τον θάνατό της, το 1976.
13. Η γυναίκα που νίκησε τον Σαίξπηρ
Αν και ο Σαίξπηρ προηγείται ελαφρώς σε συνολικές πωλήσεις (μαζί με τη Βίβλο), η Άγκαθα Κρίστι κατάφερε κάτι μοναδικό: συγκέντρωσε πάνω από 2 δισεκατομμύρια πωλήσεις μέσα σε μόλις έναν αιώνα (από το 1920 και μετά). Ο Σαίξπηρ χρειάστηκε πάνω από 400 χρόνια για να πετύχει αντίστοιχα νούμερα.
14. Γενναιόδωρη
Δώρισε τα πνευματικά δικαιώματα κάποιων βιβλίων της σε φίλους και συγγενείς. Το 1954 έγραψε μια ιστορία για να συγκεντρώσει χρήματα – ένα crowdfunding του σήμερα – ώστε το διάφανο παράθυρο της εκκλησίας του 14ου αιώνα St Mary the Virgin να γίνει βιτρό. Το βιτρό τοποθετήθηκε το 1957.
15. Επίλογος
«Μου αρέσει να ζω. Υπήρξα κάποιες φορές δυστυχισμένη… αλλά εξακολουθώ να πιστεύω με απόλυτη βεβαιότητα ότι το να είσαι απλά ζωντανός είναι ό,τι πιο ωραίο».