Η ‘Εμα Μπονίνο πέθανε στα 78 της χρόνια, μετά από μια ζωή αφιερωμένη στα ανθρώπινα και πολιτικά δικαιώματα και περισσότερα από 50 χρόνια στην πολιτική. Στην Ιταλία της δεκαετίας του ’70 τόλμησε να μιλήσει δημόσια για την παράνομη άμβλωσή της και έγινε μία από τις γυναίκες που πρωταγωνίστησαν στην αλλαγή του νόμου.
Η πολιτική ζωή της Έμα Μπονίνο ξεκίνησε από κάτι που τότε στην Ιταλία θεωρούνταν έγκλημα. Το 1974, στα 26 της χρόνια, έμεινε έγκυος χωρίς να το έχει προγραμματίσει. Η άμβλωση ήταν παράνομη στην Ιταλία και η Μπονίνο ταξίδεψε σε μια παράνομη κλινική στη Φλωρεντία για να διακόψει την εγκυμοσύνη της.
Έναν χρόνο αργότερα, αποφάσισε να παραδοθεί η ίδια στην αστυνομία. Δεν προσπάθησε να κρύψει αυτό που είχε κάνει. Το αντίθετο: μετέτρεψε μια βαθιά προσωπική εμπειρία σε δημόσια πολιτική πράξη, σε μια εποχή που η Καθολική Εκκλησία ασκούσε τεράστια επιρροή στην ιταλική κοινωνία.
Η σύλληψή της έγινε είδηση και η Εμα Μπονίνο βρέθηκε στην πρώτη γραμμή μιας μάχης που θα άλλαζε τη χώρα. Το 1978, η άμβλωση νομιμοποιήθηκε στην Ιταλία.
Σήμερα, σχεδόν μισό αιώνα αργότερα, η Εμα Μπονίνο πέθανε σε ηλικία 78 ετών, έχοντας πίσω της μια συγκλονιστική πολιτική και ακτιβιστική διαδρομή.
Η γυναίκα που αμφισβήτησε μια ολόκληρη εποχή
Γεννημένη το 1948 στο Μπρα του Πιεμόντε, η Μπονίνο μπήκε στο Ριζοσπαστικό Κόμμα και εξελέγη για πρώτη φορά στο ιταλικό Κοινοβούλιο το 1976.
Οι Ιταλοί Ριζοσπάστες ήταν ένα μικρό κόμμα με δυσανάλογα μεγάλη επίδραση στις κοινωνικές αλλαγές της εποχής. Χρησιμοποιούσαν δημοψηφίσματα, απεργίες πείνας και πράξεις πολιτικής ανυπακοής για να φέρουν στο προσκήνιο θέματα που η πολιτική εξουσία συχνά προτιμούσε να αποφεύγει.
Η Μπονίνο αγωνίστηκε για την άμβλωση και το διαζύγιο, σε μια βαθιά καθολική χώρα και απέναντι στην ισχυρή αντίδραση του Βατικανού. Στη διάρκεια των επόμενων δεκαετιών αγωνίστηκε επίσης κατά της θανατικής ποινής και του ακρωτηριασμού των γυναικείων γεννητικών οργάνων, υπερασπίστηκε τα δικαιώματα των μεταναστών και των ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπων και ανέδειξε διεθνώς την καταπίεση των γυναικών στο Αφγανιστάν.
Από το ιταλικό Κοινοβούλιο στην Ευρώπη
Η Μπονίνο εξελέγη επανειλημμένα στο ιταλικό και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, έγινε Ευρωπαία Επίτροπος, υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και Διεθνούς Εμπορίου και, από το 2013 έως το 2014, υπουργός Εξωτερικών της Ιταλίας.
Ως Ευρωπαία Επίτροπος ασχολήθηκε με την ανθρωπιστική βοήθεια και βρέθηκε αυτοπροσώπως σε ορισμένες από τις πιο δύσκολες περιοχές του πλανήτη. Ανάμεσά τους η Ρουάντα μετά τη γενοκτονία, τα Βαλκάνια, το Σουδάν και το Αφγανιστάν. Το 1997 μάλιστα συνελήφθη για σύντομο χρονικό διάστημα από τους Ταλιμπάν κατά τη διάρκεια επίσκεψής της στην Καμπούλ, μετά τη λήψη φωτογραφιών σε νοσοκομείο γυναικών, κάτι που απαγορευόταν από το καθεστώς.
Η Μπονίνο κατήγγειλε επανειλημμένα τη διεθνή σιωπή απέναντι στην κατάσταση των γυναικών στο Αφγανιστάν.
Η παράξενη σχέση με τον Πάπα Φραγκίσκο
Ίσως μία από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές της ζωής της ήταν ότι η γυναίκα που είχε περάσει δεκαετίες συγκρουόμενη με θέσεις της Καθολικής Εκκλησίας ανέπτυξε αργότερα μια ιδιαίτερη σχέση με τον Πάπα Φραγκίσκο.
Οι δυο τους διαφωνούσαν βαθιά σε ζητήματα όπως η άμβλωση και η ευθανασία. Φαίνεται ότι μοιράζονταν, όμως, ενδιαφέρον για ανθρωπιστικές μάχες, τους μετανάστες και τους ανθρώπους που βρίσκονταν στο περιθώριο.
Τον Νοέμβριο του 2024, μετά από σοβαρή περιπέτεια της υγείας της, ο Φραγκίσκος έκανε μια ασυνήθιστη έξοδο από το Βατικανό για να την επισκεφθεί στο σπίτι της στη Ρώμη πηγαίνοντάς της τριαντάφυλλα και σοκολάτες.
Η εικόνα των δύο τους, καθισμένων σε αναπηρικά αμαξίδια στην ηλιόλουστη βεράντα της, έμοιαζε σχεδόν συμβολική: δύο άνθρωποι που είχαν βρεθεί σε αντίθετες πλευρές μερικών από τις μεγαλύτερες κοινωνικές συγκρούσεις της εποχής τους μπορούσαν, παρ’ όλα αυτά, να αναγνωρίσουν ο ένας στον άλλο όσα τους ένωναν.
Ο καρκίνος και η πολιτική μέχρι το τέλος
Το 2015 η Έμα Μπονίνο ανακοίνωσε ότι είχε διαγνωστεί με καρκίνο του πνεύμονα.
Δεν αποσύρθηκε από την πολιτική και συνέχισε να εμφανίζεται δημόσια, συχνά με τα πολύχρωμα μαντίλια που έγιναν μέρος της εικόνας της και έμεινε ενεργή ως το τέλος. Το 2017 συνίδρυσε το φιλοευρωπαϊκό κόμμα +Europa, συνεχίζοντας παράλληλα να υπερασπίζεται την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και τα πολιτικά δικαιώματα.
Λίγες ημέρες πριν από τον θάνατό της είχε εισαχθεί σε νοσοκομείο της Ρώμης σε σοβαρή κατάσταση λόγω αναπνευστικών προβλημάτων. Είχε βγει από την εντατική και είχε μεταφερθεί σε ιδιωτική κλινική. Τελικά έφυγε από τη ζωή στις 11 Σεπτεμβρίου, σε ηλικία 78 ετών.
Η Έμα Μπονίνο μέσα από τα δικά της λόγια
Αν κάτι χαρακτήριζε την Έμα Μπονίνο ήταν η πεποίθησή της ότι κανένα δικαίωμα δεν πρέπει να θεωρείται οριστικά κατακτημένο. Οι φράσεις της, σε διαφορετικές στιγμές μιας πολιτικής διαδρομής πέντε δεκαετιών, μοιάζουν σήμερα με μικρή σύνοψη όσων υπερασπίστηκε.
Για τα δικαιώματα:
«Αγωνίζομαι για τα δικαιώματα όλη μου τη ζωή, προειδοποιώντας τους ανθρώπους να τα υπερασπίζονται, γιατί δεν διαρκούν για πάντα», είχε πει στη RAI το 2024.
Χρόνια νωρίτερα είχε εκφράσει την ίδια ιδέα ακόμη πιο αναλυτικά: «Τα δικαιώματα είναι μια διαδικασία. Μπορούν να προχωρήσουν και να υποχωρήσουν. Πρέπει να τα φροντίζουμε, να τα τροφοδοτούμε, να τα υπερασπιζόμαστε, να τα προωθούμε».
Για την παράνομη άμβλωση που άλλαξε τη ζωή της:
Μετά τη δική της εμπειρία το 1974, όταν αναγκάστηκε να καταφύγει σε παράνομη κλινική στη Φλωρεντία, θυμόταν την επιστροφή της με το τρένο και τη σκέψη που τελικά την οδήγησε στον ακτιβισμό: «Ποτέ, ποτέ, ποτέ ξανά δεν πρέπει κανείς να αναγκαστεί να υποστεί αυτή την ταπείνωση».
Έναν χρόνο αργότερα παραδόθηκε η ίδια στην αστυνομία, μετατρέποντας αυτό που ο νόμος αντιμετώπιζε ως προσωπικό «αδίκημα» σε δημόσια πολιτική πράξη.
Για τον φεμινισμό:
Η Μπονίνο είχε μια ιδιαίτερη σχέση με τον όρο «φεμινίστρια». Το 1996 είχε δηλώσει στο Reuters: «Δεν θέλω και δεν πιστεύω ότι εμείς οι γυναίκες είμαστε μια κατηγορία», εξηγώντας ότι αν οι γυναίκες αντιμετωπίζονται ως μια κατηγορία που χρειάζεται προστασία, ο αγώνας για ισότητα κινδυνεύει να χαθεί. Είχε πει όμως για όσες δήλωναν ότι δεν είναι φεμινίστριες:
«Αγωνιστήκαμε για ίσες ευκαιρίες. Αυτό ήταν ο φεμινισμός: να βάλουμε στην άκρη τα στερεότυπα άνδρες/γυναίκες. Πώς μπορούν να μη λένε ότι είναι φεμινίστριες;»
Και για τις μάχες που απέμεναν:
«Πολλές, πάρα πολλές. Ανθρώπινα δικαιώματα, παγκόσμια πείνα, ελεύθερη επιστημονική έρευνα… Ούτε δέκα ζωές δεν θα ήταν αρκετές».
Ίσως τελικά αυτή να είναι η φράση που περιγράφει καλύτερα την Έμα Μπονίνο. Γιατί μέχρι το τέλος της ζωής της αντιμετώπιζε τα δικαιώματα όχι ως κεκτημένα, αλλά ως κάτι που κάθε γενιά καλείται να υπερασπιστεί ξανά.