Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ εξέδωσε την 20ή έκδοση της έκθεσης Global Gender Gap Report και τα νέα δεν είναι καλά. Όπως αναφέρει, αν και ο κόσμος δεν έχει βρεθεί ποτέ πιο κοντά στην ισότητα των φύλων, η πρόοδος αυτή παραμένει εύθραυστη, άνιση και, σε πολλές περιπτώσεις, αντιστρέψιμη. Η έκθεση καταγράφει μια πραγματικότητα με δύο πρόσωπα. Από τη μία, σημαντικές κατακτήσεις. Από την άλλη, βαθιές δομικές ανισότητες που επιμένουν, ιδίως εκεί όπου συγκεντρώνεται η εξουσία και ο πλούτος.
Σύμφωνα με την έκθεση, το παγκόσμιο χάσμα των φύλων έχει καλυφθεί κατά 69,2%, σημειώνοντας μια μικρή αλλά σημαντική αύξηση κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες μέσα σε έναν χρόνο. Με το 100% να αντιστοιχεί σε πλήρη ισότητα και με τους σημερινούς ρυθμούς προόδου, θα χρειαστούν περίπου 120 χρόνια για να φτάσουμε στο σημείο που η ισότητα θα επιτευχθεί. Με άλλα λόγια, η ισότητα αν και δεν είναι πια ουτοπία δεν είναι ούτε και άμεση προοπτική.
Τι μετράμε όταν μιλάμε για «χάσμα φύλου»
Η μεθοδολογία του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ βασίζεται σε τέσσερις βασικούς άξονες. Οικονομική συμμετοχή και ευκαιρίες, πολιτική εκπροσώπηση, πρόσβαση στην εκπαίδευση και πρόσβαση στην υγεία. Πρόκειται για ένα σύνθετο «θερμόμετρο» που δεν μετρά απλώς αριθμούς, αλλά την ίδια τη δομή των κοινωνιών.
Στους τομείς της υγείας και της εκπαίδευσης, η εικόνα είναι ενθαρρυντική. Σε πολλές χώρες, τα κορίτσια όχι μόνο έχουν ίση πρόσβαση στην εκπαίδευση, αλλά συχνά υπερτερούν σε επιδόσεις και συμμετοχή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Αντίστοιχα, το προσδόκιμο ζωής και η πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες υγείας έχουν σε μεγάλο βαθμό εξισωθεί.
Όταν η ισότητα σταματά στην πόρτα της αγοράς εργασίας
Παρά την αύξηση της συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας, οι διαφορές στους μισθούς, στις θέσεις ευθύνης και στις ευκαιρίες εξέλιξης παραμένουν σημαντικές. Σύμφωνα με διεθνή στοιχεία όπως αυτά της International Labour Organization, το παγκόσμιο μισθολογικό χάσμα κυμαίνεται γύρω στο 18%, ενώ οι γυναίκες εξακολουθούν να είναι υποεκπροσωπούμενες σε τεχνικά επαγγέλματα και σε θέσεις ηγεσίας.
Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ επισημαίνει ότι οι γυναίκες έχουν πλέον μεγαλύτερη παρουσία σαν ανώτερα διοικητικά στελέχη σε σχέση με το 2006, κάτι που τότε θεωρούνταν σπάνιο. Παρ’ όλα αυτά, εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται σε θέσεις που συγκεντρώνουν τη μεγαλύτερη οικονομική επιρροή όπως στον ρόλο της διευθύνουσας συμβούλου, στην ιδιοκτησία εταιρειών, και σε επενδυτικά κεφάλαια. Η «γυάλινη οροφή» μπορεί να έχει ραγίσει, αλλά δεν έχει σπάσει.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Η πιο αργή πρόοδος εντοπίζεται στην πολιτική εκπτροσώπηση
H πιο αργή πρόοδος σημειώνεται στον τομέα της πολιτικής. Παρά την αύξηση του αριθμού των γυναικών σε κοινοβούλια και κυβερνήσεις, η ισότητα απέχει πολύ.
Σύμφωνα με στοιχεία της UN Women, οι γυναίκες καταλαμβάνουν περίπου το ένα τρίτο των κοινοβουλευτικών εδρών παγκοσμίως, ενώ τα ποσοστά γυναικών αρχηγών κρατών ή κυβερνήσεων παραμένουν χαμηλά.
Το νέο πεδίο ανισότητας είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη
Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα της έκθεσης αφορά τον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης. Οι γυναίκες παραμένουν υποεκπροσωπούμενες «σε κάθε επίπεδο» — από την εκπαίδευση και την έρευνα έως τις εταιρείες που αναπτύσσουν τα πιο ισχυρά AI εργαλεία. Αυτό δεν είναι απλώς θέμα ισότητας στην εργασία. Είναι ζήτημα δημοκρατίας για την ίδια την τεχνολογία. Όταν τα συστήματα AI σχεδιάζονται κυρίως από άνδρες, υπάρχει αυξημένος κίνδυνος ενσωμάτωσης προκαταλήψεων, από αλγορίθμους προσλήψεων έως εφαρμογές υγείας. Έρευνες δείχνουν ότι τα AI συστήματα μπορούν να αναπαράγουν ή και να ενισχύσουν έμφυλες ανισότητες, εάν δεν υπάρχει επαρκής ποικιλομορφία στις ομάδες που τα δημιουργούν. Με αυτόν τον τρόπο η τεχνολογία του μέλλοντος κινδυνεύει να «κουβαλήσει» τις ανισότητες του παρόντος.
Οι χώρες που δείχνουν τον δρόμο
Για 17η συνεχόμενη χρονιά, η Ισλανδία καταλαμβάνει την πρώτη θέση στη λίστα με το μικρότερο χάσμα φύλου, έχοντας καλύψει περίπου το 93% του. Το παράδειγμά της δεν είναι τυχαίο συνδυάζει πολιτικές ίσης αμοιβής, γενναιόδωρες άδειες γονικής φροντίδας και ισχυρή πολιτική εκπροσώπηση των γυναικών. Παράλληλα, η περιοχή της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής παρουσιάζει την ταχύτερη μακροπρόθεσμη πρόοδο, με εκτιμώμενο χρόνο πλήρους σύγκλισης τα 60 χρόνια, σχεδόν ο μισός από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Γιατί η πρόοδος είναι εύθραυστη
Παρά τα θετικά σημάδια, η έκθεση του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ υπογραμμίζει ότι η πρόοδος μπορεί εύκολα να ανατραπεί. Οικονομικές κρίσεις, πανδημίες, γεωπολιτικές εντάσεις και τεχνολογικές μεταβολές επηρεάζουν δυσανάλογα τις γυναίκες. Η πανδημία της COVID-19 οδήγησε σε αύξηση της ανεργίας των γυναικών και σε ενίσχυση της «αόρατης» εργασίας φροντίδας στο σπίτι. Παράλληλα, οι γυναίκες είναι πιο πιθανό να εργάζονται σε τομείς που πλήττονται από αυτοματοποίηση. Επιπλέον, κοινωνικά στερεότυπα και πολιτισμικές αντιλήψεις συνεχίζουν να λειτουργούν ως «αόρατα εμπόδια». Από τις επιλογές σπουδών έως την εξέλιξη στην καριέρα, οι έμφυλες προσδοκίες εξακολουθούν να διαμορφώνουν τις διαδρομές ζωής.