Τις τελευταίες εβδομάδες, η πλασμαφαίρεση βρέθηκε απροσδόκητα στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Από μια εξειδικευμένη ιατρική πράξη με σαφείς και αυστηρά καθορισμένες ενδείξεις, άρχισε να παρουσιάζεται ως θεραπεία «αποτοξίνωσης» και wellness. H συζήτηση στα μίντια και στα social επεκτάθηκε στην ιατρική της μακροζωίας αλλά και σε πολυτελείς θεραπείες που προβάλλονται από celebrities. Η πραγματικότητα αυτή μοιάζει να αντανακλά μια βαθύτερη τάση της εποχής. Την έντονη επιθυμία για ευζωία, έλεγχο του σώματος και επιβράδυνση της φθοράς, σε ένα περιβάλλον όπου η τεχνολογία, η αγορά και το lifestyle συχνά διαμορφώνουν το αφήγημα γύρω από την υγεία. Θελήσαμε να διερευνήσουμε αυτό το κομμάτι της ιατρικής, να δούμε τα όρια του αλλά και να καταλάβουμε που σταματά η επιστήμη και ξεκινά η σύγχυση και η παραπληροφόρηση με τη βοήθεια της γιατρού Εριέττας Γαλάνη, MD, PhD στην κυτταρική ανοσολογία και ειδικό στην παθολογία και την εντατική θεραπεία, πιστοποιημένη στην ιατρική μακροζωίας από το Geneva College of Longevity.
Τι είναι πραγματικά η πλασμαφαίρεση
Ξεκινώντας από την ιατρική πράξη που μπήκε στο λεξιλόγιο όλων μας πρόσφατα εξαιτίας του θανάτου του Γιώργου Μαζωνάκη θελήσαμε να μάθουμε περισσότερα. Όπως ανέφερε η κα Γαλάνη «η κλασική πλασμαφαίρεση είναι μια παλιά, καλά τεκμηριωμένη επεμβατική ιατρική διαδικασία στόχος της οποίας είναι η απομάκρυνση από το αίμα ουσιών μεγάλου μοριακού βάρους. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω του διαχωρισμού του αίματος σε πλάσμα (το υγρό του μέρος) και στα έμμορφα συστατικά του, δηλαδή τα ερυθρά και λευκά αιμοσφαίρια και τα αιμοπετάλια».
Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, τα κυτταρικά στοιχεία επιστρέφουν στον ασθενή, ενώ το πλάσμα, που περιέχει τις ουσίες προς απομάκρυνση, απορρίπτεται και αντικαθίσταται συνήθως από πλάσμα δοτών ή από διάλυμα αλβουμίνης. Πρόκειται για μια πολύπλοκη ιατρική πράξη, που απαιτεί μεγάλους ενδοφλέβιους καθετήρες, εξειδικευμένο εξοπλισμό και ιατρική παρακολούθηση σε νοσοκομειακό περιβάλλον.
Όπως τονίζει η γιατρός, «η κλασική πλασμαφαίρεση δεν συγκαταλέγεται σε καμία χώρα στις θεραπείες wellness ή μακροζωίας. Αντίθετα, εφαρμόζεται μόνο σε συγκεκριμένα νοσήματα και με αυστηρές ενδείξεις, όπως αυτές που ορίζονται από το American Society of Apheresis (ASFA). Υπάρχουν βέβαια και παραλλαγές της διαδικασίας, πιο απλές τεχνικά, οι οποίες χρησιμοποιούνται είτε σε ορισμένες ιατρικές περιπτώσεις είτε όλο και συχνότερα, σε υπηρεσίες που προωθούνται ως “αποτοξίνωση”».
Από την ιατρική ένδειξη στην κουλτούρα του wellness
Σε αυτό το σημείο ξεκινά και η σύγχυση. Όταν οι παραλλαγές της πλασμαφαίρεσης προσφέρονται ως θεραπείες wellness, υπόσχονται ότι «καθαρίζουν το αίμα» από τοξίνες, μικροπλαστικά ή φλεγμονώδεις ουσίες. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα αυτών των ισχυρισμών δεν είναι δεδομένη. Όπως εξηγεί η Εριέττα Γαλάνη, «για να αξιολογηθεί μια τέτοια υπόσχεση πρέπει να γνωρίζουμε αν οι ουσίες αυτές βρίσκονται πράγματι σε υψηλές συγκεντρώσεις στον οργανισμό, αν τα φίλτρα μπορούν να τις απομακρύνουν, πόσο παραμένουν στο πλάσμα και πόσο συχνά πρέπει να επαναλαμβάνεται η διαδικασία για να διατηρηθεί το αποτέλεσμα. Χωρίς μετρήσιμα δεδομένα πριν και μετά, η ιδέα του «καθαρισμού» παραμένει περισσότερο υπόθεση παρά τεκμηριωμένη πρακτική». Και συνεχίζει: «Η βιβλιογραφία περιλαμβάνει ορισμένα ενδιαφέροντα πειραματικά δεδομένα, όπως τα πειράματα παραβίωσης και το πρωτόκολλο AMBAR για τη νόσο Alzheimer. Ωστόσο, τα ευρήματα αυτά έχουν κυρίως ερευνητική αξία και δεν επαρκούν για να ενταχθεί η πλασμαφαίρεση σε καθιερωμένα θεραπευτικά πρωτόκολλα, πόσο μάλλον σε υπηρεσίες ευεξίας».
Κίνδυνοι και όρια της πρακτικής
Η πλασμαφαίρεση, ακόμη και στις πιο απλές μορφές της, δεν είναι μια ουδέτερη διαδικασία. Συνοδεύεται από συγκεκριμένους κινδύνους, οι οποίοι είναι σε μεγάλο βαθμό προβλέψιμοι. Περιλαμβάνουν διαταραχές στην πήξη του αίματος λόγω των αντιπηκτικών, ηλεκτρολυτικές ανισορροπίες και την πιθανή απομάκρυνση ωφέλιμων ουσιών μαζί με εκείνες που στοχεύουμε να αφαιρέσουμε. Υπάρχουν επίσης τεχνικοί κίνδυνοι, όπως ζητήματα με την τοποθέτηση καθετήρων ή σπανιότερα επιπλοκές όπως εμβολή αέρα. Οι κίνδυνοι αυτοί μπορούν να περιοριστούν σημαντικά όταν η διαδικασία πραγματοποιείται σε κατάλληλο περιβάλλον, με εξειδικευμένο προσωπικό και σωστή τήρηση των ιατρικών πρωτοκόλλων. Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για ιατρική πράξη που απαιτεί συνεχή παρακολούθηση και δεν μπορεί να πραγματοποιείται σε απλά ιατρεία ή χώρους που δεν διαθέτουν την απαραίτητη υποδομή.
Τι ισχύει για τη διάθεση του πλάσματος
Με δεδομένο ότι στην Ελλάδα και γενικότερα στην Ευρώπη, η διαχείριση του αίματος και των παραγώγων του διέπεται από αυστηρούς κανόνες και η διάθεση του πλάσματος δεν γίνεται εκτός νοσοκομειακών δομών αναρωτηθήκαμε πως υπάρχουν κλινικές που διαφημίζουν «πλασμαφαίρεση». «Στην πράξη εφαρμόζουν τροποποιημένες τεχνικές. Το αίμα διαχωρίζεται, το πλάσμα φιλτράρεται και επιστρέφει στον ίδιο τον ασθενή, χωρίς να απορρίπτεται. Η διαδικασία αυτή είναι διαφορετική από την κλασική πλασμαφαίρεση, ακόμη και αν παρουσιάζεται με παρόμοια ορολογία. Ακόμη και όταν χρησιμοποιείται η κλασική μέθοδος χωρίς πλάσμα δοτών, απαιτείται αλβουμίνη, ένα σκεύασμα που χορηγείται σε νοσοκομειακό περιβάλλον και δεν είναι εύκολα διαθέσιμο εκτός αυτού» εξηγεί η γιατρός.
Τι είναι η «ιατρική της μακροζωίας»
Η έννοια της μακροζωίας συχνά συγχέεται με τις αναγεννητικές θεραπείες, αλλά δεν ταυτίζεται με αυτές. Η ιατρική της μακροζωίας αφορά κυρίως την πρόληψη και τη διατήρηση της υγείας, ενώ οι αναγεννητικές θεραπείες στοχεύουν στην αποκατάσταση ήδη κατεστραμμένων ιστών. Θεραπείες όπως τα βλαστοκύτταρα ή το PRP έχουν συγκεκριμένες, περιορισμένες ιατρικές ενδείξεις και δεν μπορούν να θεωρηθούν απλές υπηρεσίες anti-aging. Η χρήση τους απαιτεί εξειδικευμένες συνθήκες και δεν στηρίζεται στην ιδέα της γενικευμένης «ενίσχυσης» του οργανισμού.
Όπως αναφέρει η Εριέττα Γαλάνη «στην πράξη, η ιατρική της μακροζωίας συνδέεται με την προσωποποιημένη ιατρική. Την προσαρμογή της πρόληψης και της θεραπείας στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε ανθρώπου. Αυτό σημαίνει ότι παρεμβάσεις όπως τα συμπληρώματα διατροφής ή οι ορμονικές θεραπείες δεν είναι «one size fits all», αλλά απαιτούν διαγνωστικό έλεγχο, παρακολούθηση και επανεκτίμηση. Παρά την ανάπτυξη νέων φαρμάκων και τεχνολογιών, από τη μετφορμίνη έως τα σύγχρονα πεπτίδια, δεν υπάρχει μέχρι σήμερα καμία παρέμβαση που να έχει αποδειχθεί ότι αυξάνει τη συνολική επιβίωση στον γενικό πληθυσμό.
Οι μόνοι παράγοντες με σταθερά τεκμηριωμένο όφελος παραμένουν η άσκηση, η ισορροπημένη διατροφή και ο ποιοτικός ύπνος» υπογραμμίζει η Εριέττα Γαλάνη.
Η διεθνής πραγματικότητα και το φαινόμενο των «biohackers»
Στο εξωτερικό, υπάρχουν οργανισμοί και εκπαιδευτικά ιδρύματα που ασχολούνται με τη μακροζωία. Τέτοια είναι το American Academy of Anti-Ageing Medicine, το Geneva College of Longevity, το Longevity Docs, το Longevity Education hub, Institute for Functional Medicine (IFM) και αρκετά άλλα. Τα παραπάνω απευθύνονται αποκλειστικά σε ιατρούς αλλά υπάρχουν και πολλά courses για άλλες ειδικότητες που ειδικεύονται στην άσκηση και στην διατροφή. To curriculum από τις σχολές αυτές αναφέρει και διαχωρίζει ποιές είναι οι εγκεκριμένες θεραπείες και παρεμβάσεις, δίνει επιστημονικά δεδομένα για όσες είναι σε ερευνητικό επίπεδο όπως για τα πεπτίδια, την πλασμαφαίρεση, τις εγχύσεις NAD χωρίς σε καμία περίπτωση να τις νομιμοποιεί.
Η πραγματικότητα βέβαια όπως εξηγεί η Εριέττα Γαλάνη είναι πως πολλοί συνάνθρωποι μας ήδη λαμβάνουν διάφορα σκευάσματα από το διαδίκτυο κυρίως πεπτίδια ή υποβάλλονται σε αμφίβολες θεραπείες σε χώρες όπου αυτά επιτρέπονται ή τουλάχιστον δεν απαγορεύονται ρητά και κατηγορηματικά.
Παράλληλα, η δημόσια συζήτηση επηρεάζεται έντονα από προσωπικότητες με μεγάλη οικονομική επιφάνεια και προβολή όπως η Γκουίνεθ Πάλτροου και ο επιχειρηματίας Bryan Johnson, οι οποίες μοιράζονται τις δικές τους «στρατηγικές» για τη μακροζωία. Αν και συχνά έχουν πρόσβαση σε υψηλού επιπέδου ιατρική παρακολούθηση, οι πρακτικές αυτές δεν μπορούν να γενικευτούν. Όπως εξηγεί η Εριέττα Γαλάνη «αυτό που συμβαίνει είναι ότι άνθρωποι με χρήματα και επιρροή αποφάσισαν να μοιραστούν με το αζημίωτο την προσωπική τους πορεία προς την μακροζωία. Η κουβέντα είναι μεγάλη και δεν θα υπεισέλθω στο κατά πόσο συμφωνώ ή όχι. Από την άλλη οι άνθρωποι αυτοί έχουν πρόσβαση σε συνεχή ιατρική παρακολούθηση, σε ακριβά και πιθανόν ποιοτικά σκευάσματα. Αν και τα περισσότερα πεπτίδια δεν έχουν άδεια για χρήση στον άνθρωπο, οι συγκεκριμένοι τα προωθούν άμεσα ή έμμεσα και ταυτόχρονα εδώ και αρκετά χρόνια χιλιάδες άνθρωποι τα λαμβάνουν αγοράζοντάς τα από το ίντερνετ.
Δεν πιστεύω ότι αυτές οι λαμπερές προσωπικότητες είναι το πρόβλημα. Υπάρχει έλλειμμα πλαισίου και στρουθοκαμηλισμός στην Ελλάδα και όχι μόνο. Η προσωπική μου άποψη είναι ότι να αναλώνει κάποιος όλη του την ενέργεια στο να μετράει πόσο γέρασαν τα όργανά του ένα ένα δεν είναι μακροζωια είναι εμμονή. Για όλα τα άλλα ο χρόνος και η επιστήμη θα αποφανθούν» αναφέρει η Εριέττα Γαλάνη.
Τι αξίζει τελικά να κρατήσουμε
Όσο για το τι πρέπει να κάνει και τι να προσέξει κάποιος που θέλει να δοκιμάσει τα οφέλη της ιατρικής της μακροζωίας η κα Γαλάνη είναι σαφής. «Για μια καλύτερη ζωή και την πιθανότητα να ζήσουμε παραπάνω χρόνια η άσκηση, ο ύπνος, η καλή διατροφή, η ψυχική υγεία δεν αντικαθίστανται από καμία θεραπεία. Ωστόσο υπάρχουν πρωτόκολλα όπως η εναλλαγή κρύου/ζεστού, το υπέρυθρο φως (infrared light), η θεραπεία με ηλεκτρομαγνητικά πεδία PEMF, HBOT (υπερβαρικός θάλαμος) και αρκετές άλλες. Σε σοβαρά κέντρα του εξωτερικού αλλά και σε ορισμένα κέντρα στην Ελλάδα υπάρχει τρόπος να διαπιστώσει κανείς αν οι θεραπείες αυτές είναι κατάλληλες για τον ίδιο. Υπάρχει βέβαια και το διαδίκτυο για να πάρει όποιος ενδιαφέρεται μια πρώτη ιδέα. Πάντως, οι θεραπείες αυτές πρέπει να γίνονται μόνο σε πιστοποιημένα κέντρα όπου πριν την θεραπεία γίνεται ακριβής ενημέρωση για τα οφέλη και για τις αντενδείξεις (ποιοι δεν μπορούν να τις κάνουν) καθώς και αναλυτική εκτίμηση του επιπέδου υγείας κάθε ενδιαφερόμενου μέσα από ειδικά εργαλεία. Συμπερασματικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι η βάση για την ευζωία και τη μακροζωία είναι η κλασσική προσωποποιημένη ιατρική και το ανοιχτό μυαλό σε συνδυασμό με σωστή κρίση. Η μακροζωία είναι μια επένδυση στο εαυτό μας και όχι μαγική συνταγή».