Ίσως να είσαι και εσύ μια από αυτές που εύχεται καθημερινά να μπορούσε να απαλλαγεί από το κινητό της. Που θα έδινε το μισό της βασίλειο τους για μια ζωή χωρίς άλλα πλινκ και ειδοποιήσεις. Ίσως ακόμη και να νοσταλγείς την εποχή που είχες ένα απλό κινητό από το οποίο μπορούσες μόνο να τηλεφωνείς. Δεν είσαι η μόνη.
Βέβαια υπάρχει και ο αντίλογος. Πώς θα αναζητήσεις την πληροφορία που χρειάζεσαι. Πώς θα πλοηγηθείς στην πόλη χωρίς το GPS σου, πως θα σκανάρεις τον κατάλογο στο εστιατόριο, πού θα έχεις τα εισιτήρια της συναυλίας, πώς θα κάνεις texting με τους φίλους σου. Και όμως υπάρχει ζωή και χωρίς το smartphone. Το επιβεβαιώνει η περίπτωση της August Lamm και το βιβλίο της You Don’t Need a Smartphone: A Practical Guide to Downgrading Your Phone and Upgrading Your Life. Στο βιβλίο της υποστηρίζει πως όχι μόνο υπάρχει ζωή αλλά μπορεί να είναι και καλύτερη.
Η Lamm, visual artist και ακτιβίστρια που ζει στη Νέα Υόρκη συνειδητοποίησε ότι αφιέρωνε περισσότερο χρόνο στα social media από όσο αφιέρωνε στην τέχνη της και τότε, στα 27 της αποφάσισε να εγκαταλείψει το smartphone της. Στη συνέχεια έγραψε βιβλίο που εκτός από το ότι μοιράζεται την προσωπική της εμπειρία, μιλά για τους λόγους που αξίζει κανείς να το κάνει ενώ δίνει και με ποιους πρακτικούς τρόπους μπορεί κανείς να το θέσει σε εφαρμογή.
Σύμφωνα με το Office of the U.S. Surgeon General, οι έφηβοι ηλικίας 13 έως 18 ετών περνούν κατά μέσο όρο περισσότερες από οκτώ ώρες την ημέρα μπροστά σε οθόνες. Παράλληλα, έρευνες δείχνουν ότι η υπερβολική έκθεση στις οθόνες συνδέεται με χαμηλότερα επίπεδα σωματικής και ψυχικής υγείας και ευεξίας.
Για την Ελλάδα, δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία για το πόσες ώρες περνούν οι ενήλικοι ή οι έφηβοι κατά μέσο όρο στο smartphone τους, όμως πανελλήνια έρευνα του Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (ΕΠΙΨΥ), που πραγματοποιήθηκε το 2022 σε αντιπροσωπευτικό δείγμα 6.250 μαθητών ηλικίας 11, 13 και 15 ετών, εξέτασε, μεταξύ άλλων, τη σχέση της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης με την ψυχική υγεία και την ευεξία και τα ευρήματα έδειξαν ότι οι έφηβοι με ενδείξεις προβληματικής χρήσης των social media ανέφεραν σημαντικά χαμηλότερη ικανοποίηση από τη ζωή.
Όταν η August Lamm αποφάσισε να εγκαταλείψει το smartphone της, φοβόταν ότι θα έχανε την επαφή με τον κοινωνικό της κύκλο και ότι θα δυσκολευόταν να γνωρίσει νέους ανθρώπους. Η πραγματικότητα, ωστόσο, αποδείχθηκε διαφορετική. Όπως εξηγεί, όταν δεν αποσπάται η προσοχή μας από μια συσκευή, είμαστε περισσότερο διαθέσιμοι για τους ανθρώπους γύρω μας. «Είσαι πλήρως παρών όταν βρίσκεσαι με άλλους ανθρώπους», επισημαίνει. Παράλληλα χωρίς smartphones μπορούμε να επανασυνδεθούμε με την ανάγκη μας για προσωπικό χρόνο και κοινωνική επαφή, χωρίς να τα συγχέουμε με τις επαφές που έχουμε μέσω οθόνης.
«Οι φίλοι μου δεν μπορούσαν πλέον να θεωρούν δεδομένο ότι θα ενημερώνονταν για τη ζωή μου μέσα από τα social media. Έπρεπε να με καλέσουν ή να με συναντήσουν από κοντά».
Μια τέτοια απόφαση φυσικά και δεν είναι εύκολη και απλή. Η Lamm περιγράφει τα πρώτα στάδια της «αποτοξίνωσης» σαν να βρίσκεται κανείς παγιδευμένος σε ένα κλουβί, χωρίς τα εργαλεία που χρειάζεται για να διαχειριστεί όσα αισθάνεται. Για πρώτη φορά μετά από μία ή δύο δεκαετίες, κλήθηκε να αντιμετωπίσει το άγχος, τη δυσφορία ή την πλήξη χωρίς την άμεση διέξοδο της οθόνης. Με τον καιρό, ανακαλύπτει εναλλακτικούς τρόπους να καλύπτει αυτές τις ανάγκες. Ένα τηλεφώνημα, λίγο περπάτημα, κάποιο βιβλίο. Αντί να καταφεύγει αυτόματα στο κινητό, μαθαίνει να επιλέγει δραστηριότητες που τη βοηθούν ουσιαστικά.
Τα πλεονεκτήματα του να εγκαταλείψεις το smartphone σου
Εξοικονομείς ελεύθερο χρόνο
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα της Lamm για να εγκαταλείψουμε το smartphone μας είναι ότι η ζωή χωρίς αυτό δεν συνεπάγεται απαραίτητα λιγότερη ευκολία, αλλά περισσότερο διαθέσιμο χρόνο. Αν κάποιος περνά πέντε ώρες την ημέρα κάνοντας scrolling, υποστηρίζει, δεν πρόκειται να χρειαστεί άλλες πέντε ώρες για να διεκπεραιώσει τις καθημερινές του υποχρεώσεις χωρίς τις ψηφιακές ευκολίες. Να πληρώσει έναν λογαριασμό ή να εκτυπώσει ένα εισιτήριο για τη συναυλία που έχει να πάει το βράδυ.
Διευκρινίζει πως δεν είναι απαραίτητο να περάσουμε ένα ολόκληρο απόγευμα στο διαδίκτυο για να συσσωρευτούν ώρες χρήσης. Συχνά, πρόκειται για δεκάδες μικρές διακοπές μέσα στην ημέρα. Απαντάμε σε ένα μήνυμα, ελέγχουμε τις ειδήσεις, κοιτάζουμε ξανά το κινητό μας. Όταν αυτές οι στιγμές επαναλαμβάνονται δεκάδες φορές, το συνολικό κόστος σε χρόνο είναι σημαντικό.
Ανακτάς τη μνήμη, τη συγκέντρωση και τον προσανατολισμό σου
Όπως διαβεβαιώνει η Lamm όταν απομακρύνουμε το smartphone από την καθημερινότητά μας, ανακτoύμε δεξιότητες που θεωρούμε ότι είχαμε χάσει. Να θυμόμαστε πληροφορίες, να συγκεντρωνόμαστε και να προσανατολιζόμαστε στον χώρο.
Τόσο η ίδια όσο και όσοι το έχουν επιχειρήσει εκπλήσσονται από το πόσο περισσότερο βασίζονται στον εαυτό τους χωρίς να αναζητά διαρκώς απαντήσεις και πληροφορίες στη συσκευή του.
Να είσαι παρών/παρούσα σε κάθε στιγμή
Όταν χρησιμοποιούσε smartphone, η Lamm μπορούσε να συνομιλεί με κάποιον και ταυτόχρονα να σκέφτεται πότε θα είχε την επόμενη ευκαιρία να ελέγξει το κινητό της. Ακόμη κι όταν βρισκόταν με άλλους ανθρώπους, ένα μέρος της προσοχής της παρέμενε στραμμένο αλλού. H ίδια παρομοιάζει αυτή την κατάσταση με το να συναντάς έναν γείτονα στην πόρτα σου και να χαίρεσαι που τον βλέπεις, αλλά να ανυπομονείς να επιστρέψεις στο σπίτι επειδή έχεις αφήσει κάτι να μαγειρεύεται στην κουζίνα. Η συνάντηση είναι ευχάριστη, όμως η σκέψη σου βρίσκεται ήδη σε κάτι άλλο. Πολλές είναι άλλωστε οι μελέτες που έχουν αποδείξει ότι το να μπορεί κάποιος να βρίσκεται στο παρόν έχει σημαντικά οφέλη για την ψυχική του υγεία.
«Ήταν σαν να υπήρχε διαρκώς κάτι άλλο που συνέβαινε στο παρασκήνιο και αυτή να μην ήταν ολόκληρη η ζωή μου», λέει, περιγράφοντας την αίσθηση της συνεχούς διάσπασης της προσοχής.
Για τη Lamm, η παρουσία δεν σημαίνει απλώς να βρισκόμαστε σωματικά σε έναν χώρο. Σημαίνει να αποδεχόμαστε τη στιγμή στην οποία βρισκόμαστε, χωρίς να τη συγκρίνουμε διαρκώς με κάποια άλλη, χωρίς να αναζητούμε κάτι που θα την κάνει πιο ενδιαφέρουσα και χωρίς να αισθανόμαστε ότι σπαταλάμε τον χρόνο μας. Με άλλα λόγια, η απομάκρυνση από το smartphone δεν αφορά μόνο τη μείωση του χρόνου μπροστά στην οθόνη. Αφορά και την ανάκτηση της δυνατότητας να συνδεόμαστε ουσιαστικά με τους άλλους, να ακούμε τις ανάγκες μας και να βιώνουμε την καθημερινότητα χωρίς τη διαρκή αίσθηση ότι κάτι άλλο διεκδικεί την προσοχή μας.