Ένα μήλο την ημέρα, λαχανικά σε κάθε γεύμα και ψωμί ολικής άλεσης για περισσότερες φυτικές ίνες. Οι διατροφικές συστάσεις παραμένουν σταθερές εδώ και χρόνια, αλλά πόσο έχουν αλλάξει τα ίδια τα τρόφιμα που καταναλώνουμε; Σύμφωνα με νέα μελέτη ερευνητών της Deep Science Ventures (DSV), ορισμένα φρούτα, λαχανικά και δημητριακά ενδέχεται να περιέχουν σημαντικά μικρότερες ποσότητες βασικών θρεπτικών συστατικών σε σύγκριση με τη δεκαετία του 1960.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τρόφιμα όπως το σιτάρι, το ψωμί, τα μήλα, τα καρότα και ο αρακάς έχουν χάσει από 20% έως 50% ορισμένων βασικών θρεπτικών συστατικών.
Εκτιμούν ότι σήμερα μπορεί να χρειάζεται να καταναλώνουμε έως και διπλάσια ποσότητα ορισμένων φρούτων και λαχανικών για να προσλάβουμε την ίδια ποσότητα μετάλλων, όπως το κάλιο, το μαγνήσιο και ο χαλκός, σε σχέση με πριν από περίπου 60 χρόνια.
Γιατί μειώνεται η θρεπτική αξία των τροφίμων;
Η υποβάθμιση της ποιότητας του εδάφους και οι γεωργικές πρακτικές που επικεντρώθηκαν επί δεκαετίες στην αύξηση της παραγωγής αποτελούν δύο από τους παράγοντες που εξετάζει η έκθεση. Από τη δεκαετία του 1960, η γεωργία έχει σημειώσει εντυπωσιακή πρόοδο ως προς την ποσότητα των τροφίμων που παράγονται. Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, οι αποδόσεις των καλλιεργειών δημητριακών ανά εκτάριο έχουν αυξηθεί κατά 215%, ενώ το ποσοστό υποσιτισμού στις αναπτυσσόμενες χώρες έχει μειωθεί από 35% σε 12%.
Η αύξηση των αποδόσεων, ωστόσο, δεν εγγυάται ότι κάθε κιλό τροφής προσφέρει και την ίδια ποσότητα βιταμινών και μετάλλων. Η επιλογή ποικιλιών που παράγουν μεγαλύτερες ποσότητες καρπών ή σπόρων ενδέχεται να έχει συμβάλλει στη μείωση της συγκέντρωσης ορισμένων θρεπτικών συστατικών. Την ίδια στιγμή, η υποβάθμιση του εδάφους μπορεί να επηρεάζει τη διαθεσιμότητα των στοιχείων που χρειάζονται τα φυτά για να αναπτυχθούν.
«Για εξήντα χρόνια μετρούσαμε την επισιτιστική ασφάλεια με βάση τις θερμίδες και τους τόνους ανά εκτάριο και, με αυτά τα κριτήρια, έχουμε σημειώσει αξιοσημείωτη πρόοδο. Ωστόσο, σταδιακά έχουμε αποδυναμώσει την θρεπτική αξία των τροφίμων μας», αναφέρει ο Will Summers, επικεφαλής στον τομέα του κλίματος της Deep Science Ventures.
Ποια θρεπτικά συστατικά κινδυνεύουμε να μην προσλαμβάνουμε επαρκώς;
Περισσότεροι από δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως αντιμετωπίζουν τουλάχιστον μία κλινικά διαπιστωμένη ανεπάρκεια μικροθρεπτικών συστατικών, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η έκθεση. Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τον υποσιτισμό με τη στενή έννοια. Μια διατροφή μπορεί να παρέχει αρκετές θερμίδες, αλλά να μην καλύπτει τις ανάγκες του οργανισμού σε συγκεκριμένες βιταμίνες και μέταλλα. Αυτό παρατηρείται και σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και οι ΗΠΑ.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το σελήνιο, ένα απαραίτητο ιχνοστοιχείο που συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και του θυρεοειδούς. Πηγές του αποτελούν τα δημητριακά ολικής άλεσης και τα καρύδια Βραζιλίας. Ωστόσο, σύμφωνα με την έκθεση, η μειωμένη θρεπτική πυκνότητα του σιταριού σημαίνει ότι οι γυναίκες θα χρειάζονταν τέσσερις φέτες ψωμιού ολικής άλεσης για να λάβουν μόλις το ένα τρίτο της συνιστώμενης ημερήσιας ποσότητας σεληνίου.
Οι επιπτώσεις της ανεπαρκούς πρόσληψης θρεπτικών συστατικών μπορεί να είναι σημαντικές. Η έλλειψη σιδήρου συνδέεται με κόπωση και δυσκολία συγκέντρωσης, ενώ η ανεπάρκεια ψευδαργύρου μπορεί να επηρεάσει την υγεία του δέρματος και των μαλλιών, καθώς και τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Η ανεπαρκής πρόσληψη σεληνίου μπορεί επίσης να διαταράξει σημαντικές λειτουργίες του οργανισμού. Το κάλιο, από την άλλη πλευρά, συμβάλλει στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης και στη φυσιολογική λειτουργία των μυών και των νεύρων. Η χαμηλή πρόσληψή του έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου.
Πώς συνδέονται τα τρόφιμα με τα φάρμακα απώλειας βάρους;
Η μείωση της θρεπτικής αξίας των τροφίμων αποκτά πρόσθετη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία αυξάνεται η χρήση φαρμάκων απώλειας βάρους, που δρουν μέσω του συστήματος GLP-1. Τα φάρμακα αυτά μπορούν να μειώσουν την όρεξη και την ποσότητα της τροφής που καταναλώνει κάποιος. Όταν η συνολική πρόσληψη τροφής περιορίζεται, γίνεται ακόμη σημαντικότερο κάθε γεύμα να προσφέρει επαρκείς ποσότητες πρωτεϊνών, βιταμινών και μετάλλων.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι ο συνδυασμός μειωμένης θρεπτικής πυκνότητας των τροφίμων και μικρότερης κατανάλωσης τροφής θα μπορούσε να οδηγήσει περίπου πέντε εκατομμύρια ενήλικες στο Ηνωμένο Βασίλειο σε ανεπαρκή επίπεδα βασικών βιταμινών και μετάλλων. Η εκτίμηση δεν σημαίνει ότι όλοι όσοι λαμβάνουν φάρμακα GLP-1 θα εμφανίσουν διατροφικές ελλείψεις. Αναδεικνύει, όμως, την ανάγκη για μεγαλύτερη προσοχή στην ποιότητα της διατροφής όταν μειώνεται σημαντικά η ποσότητα του φαγητού που καταναλώνεται. «Το υγιές έδαφος είναι η βάση της υγιεινής διατροφής», σημειώνει η Sian Ferguson, στέλεχος του Mark Leonard Trust. Όπως υπογραμμίζει, η βελτίωση της υγείας του εδάφους μπορεί να ενισχύσει τη θρεπτική πυκνότητα των τροφίμων, να διατηρήσει τις αποδόσεις των καλλιεργειών και να ενισχύσει την ανθεκτικότητά τους απέναντι στην κλιματική αλλαγή.