Ένας επιστημονικός οδηγός για την εμμηνόπαυση είχε έναν μάλλον απρόσμενο πρωταγωνιστή: τον άνδρα.
Η Ισπανική Υπηρεσία Ασφάλειας Τροφίμων και Διατροφής, γνωστή ως AESAN, ανακοίνωσε ότι θα αναθεωρήσει την έκθεσή της για τη διατροφή και τις υγιεινές συνήθειες κατά την εμμηνόπαυση. Ο λόγος; Ερευνήτριες εντόπισαν ότι ορισμένες από τις συστάσεις της για τις διατροφικές ανάγκες των γυναικών βασίζονταν σε μελέτες που είχαν πραγματοποιηθεί αποκλειστικά σε… άνδρες. Ξαναδιάβασέ το.
Ναι, σε άνδρες. Οι οποίοι, από όσο γνωρίζουμε μέχρι σήμερα, δεν περνούν εμμηνόπαυση.
Πριν θεωρήσουμε, πάντως, ότι ολόκληρη η έκθεση γράφτηκε με βάση ανδρικά σώματα, χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση: η επιστημονική ένσταση αφορά συγκεκριμένες τιμές αναφοράς, κυρίως για τον σίδηρο και τη βιταμίνη C, και όχι το σύνολο των συστάσεων του οδηγού.
Αυτό δεν κάνει το πρόβλημα ασήμαντο. Το κάνει πιο συγκεκριμένο και ίσως πιο αποκαλυπτικό.
Τι περιλάμβανε η έκθεση για την εμμηνόπαυση
Η έκθεση της AESAN, η οποία δημοσιεύτηκε τον Μάρτιο του 2026, αφορά τη διατροφή και τις συνήθειες που μπορούν να συμβάλουν στην προστασία της υγείας κατά την περιεμμηνόπαυση, την εμμηνόπαυση και τη μετεμμηνόπαυση.
Μεταξύ άλλων, αναφέρεται στις αλλαγές που συνδέονται με τη μείωση των οιστρογόνων, όπως η απώλεια οστικής και μυϊκής μάζας, η αύξηση του καρδιομεταβολικού κινδύνου και οι αλλαγές στη σύνθεση του σώματος. Προτείνει ένα μεσογειακό πρότυπο διατροφής, επαρκή πρόσληψη πρωτεΐνης, ασβεστίου, βιταμίνης D και άλλων θρεπτικών συστατικών, καθώς και τακτική σωματική δραστηριότητα με έμφαση στις ασκήσεις ενδυνάμωσης.
Σε έναν πίνακα της έκθεσης παρουσιάζονται επίσης τιμές πρόσληψης για γυναίκες ηλικίας 40 ετών και άνω. Σε αυτές περιλαμβάνονται τα 11 mg σιδήρου και τα 95 mg βιταμίνης C ημερησίως.
Και κάπου εκεί άρχισε το πρόβλημα.
Η γυναίκα δεν είναι απλώς ένας άνδρας με μικρότερο βάρος
Η Sonia de Pascual-Teresa Fernández, ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων και Διατροφής του ισπανικού CSIC και μέλος της Ένωσης Γυναικών Ερευνητριών και Τεχνολόγων (AMIT), αναζήτησε τις αρχικές πηγές των συγκεκριμένων τιμών.
Όπως διαπίστωσε, τα στοιχεία για τη βιταμίνη C και τον σίδηρο προέρχονταν από γνωμοδοτήσεις της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων, οι οποίες είχαν βασιστεί σε μελέτες που πραγματοποιήθηκαν μόνο σε άνδρες. Στη συνέχεια, οι τιμές προσαρμόστηκαν στις γυναίκες με βάση μια θεωρητική διαφορά στο σωματικό βάρος.
Η ερευνήτρια επισήμανε επίσης ότι οι ευρωπαϊκές τιμές αφορούσαν γενικά τον ενήλικο πληθυσμό και όχι ειδικά γυναίκες άνω των 40 ετών που βρίσκονται στη μετάβαση προς την εμμηνόπαυση ή στη μετεμμηνόπαυση. Το σημαντικότερο, όμως, ήταν ότι η ισπανική έκθεση δεν εξηγούσε με σαφήνεια αυτή την έλλειψη δεδομένων.
Με απλά λόγια: οι αριθμοί παρουσιάζονταν ως συστάσεις για γυναίκες μιας συγκεκριμένης ηλικιακής και βιολογικής φάσης, χωρίς να επισημαίνεται επαρκώς ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, δεν είχαν μελετηθεί σε αυτές τις γυναίκες.
Η ίδια η AESAN αναγνώρισε στη συνέχεια ότι είχε παραλειφθεί η σχετική προειδοποίηση και ζήτησε από την επιστημονική επιτροπή της να επανεξετάσει το κείμενο, όπως μετέδωσε το ισπανικό πρακτορείο EFE.
Δεν σημαίνει ότι οι συστάσεις είναι επικίνδυνες, σημαίνει ότι δεν γνωρίζουμε αρκετά
Η χρήση ανδρικών δεδομένων δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι οι συγκεκριμένες συστάσεις είναι λανθασμένες ή επικίνδυνες για τις γυναίκες. Όπως διευκρίνισε η De Pascual-Teresa, δεν έχει προκύψει κάποιος άμεσος κίνδυνος για την υγεία από τις συγκεκριμένες τιμές. Το πρόβλημα είναι ότι, εφόσον δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία από γυναίκες, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν οι συστάσεις ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες τους.
Και αυτή η διαφορά είναι ουσιαστική.
Η επιστήμη δεν είναι υποχρεωμένη να έχει ήδη όλες τις απαντήσεις. Είναι υποχρεωμένη, όμως, να λέει καθαρά πότε ΔΕΝ τις έχει. Άλλο «η έρευνα δείχνει ότι αυτή είναι η κατάλληλη ποσότητα για γυναίκες στην εμμηνόπαυση» και άλλο «δεν υπάρχουν αρκετές σχετικές μελέτες σε γυναίκες, οπότε η τιμή υπολογίστηκε με βάση δεδομένα από άνδρες».
Το δεύτερο δεν είναι τόσο καθησυχαστικό. Είναι, όμως, επιστημονικά έντιμο.
Το ανδρικό σώμα ως το «κανονικό» ανθρώπινο σώμα
Η ιστορία της AESAN δεν αποτελεί κάποια παράξενη εξαίρεση. Είναι ακόμη ένα παράδειγμα μιας πολύ παλιάς συνήθειας της ιατρικής έρευνας: να αντιμετωπίζει το ανδρικό σώμα ως το βασικό ανθρώπινο μοντέλο και το γυναικείο ως μια παραλλαγή του. Η Εύα από τα πλευρά του Αδάμ δεν φτιάχτηκε καλέ;
Για δεκαετίες, οι γυναίκες υποεκπροσωπούνταν στις κλινικές δοκιμές, μεταξύ άλλων λόγω ανησυχιών για μια πιθανή εγκυμοσύνη, αλλά και επειδή ο ορμονικός κύκλος θεωρούνταν ένας παράγοντας που θα έκανε τα αποτελέσματα πιο περίπλοκα. Μόνο που οι γυναίκες δεν αποτελούν «περίπλοκες εξαιρέσεις» από το ανθρώπινο είδος.
Μια συστηματική ανασκόπηση για τις ανισότητες φύλου στην ιατρική έρευνα κατέληξε ότι οι γυναίκες εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται σε τμήματα της ιατρικής βιβλιογραφίας, ενώ το φύλο συχνά δεν αναφέρεται ή δεν αναλύεται επαρκώς στα αποτελέσματα.
Το κενό γίνεται ακόμη πιο εμφανές όταν μιλάμε για καταστάσεις που αφορούν αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο τις γυναίκες. Η εμμηνόπαυση δεν είναι μια μικρή υποσημείωση στην ανθρώπινη υγεία. Είναι μια βιολογική μετάβαση που θα βιώσει περισσότερος από τον μισό πληθυσμό της γης και η οποία μπορεί να επηρεάσει τα οστά, την καρδιαγγειακή υγεία, τον ύπνο, τη διάθεση, τη μυϊκή μάζα και την καθημερινή ποιότητα ζωής.
Κι όμως, φτάσαμε στο 2026 για να διαπιστώσουμε ότι δεν διαθέτουμε πάντοτε επαρκή στοιχεία ούτε για να ορίσουμε με βεβαιότητα τις διατροφικές ανάγκες των γυναικών σε αυτή τη φάση.
Δεν αρκεί να διορθωθεί ένας πίνακας
Η AESAN έκανε το αυτονόητο ανακοινώνοντας την αναθεώρηση της έκθεσης. Το θέμα, όμως, δεν τελειώνει με την προσθήκη μιας υποσημείωσης που θα εξηγεί ότι κάποιες τιμές προήλθαν από ανδρικά δεδομένα.
Αν δεν υπάρχουν αρκετές έρευνες στις γυναίκες, αυτό πρέπει να αναφέρεται ανοιχτά. Και βασικά, γιατί δεν υπάρχουν αρκετές έρευνες σε γυναίκες; Μήπως αυτό θα έπρεπε να αποτελέσει λόγο για να χρηματοδοτηθούν νέες και πιο αντιπροσωπευτικές μελέτες και όχι να προσαρμοστούν πρόχειρα τα υπάρχοντα δεδομένα με “μπακαλίστικα” μαθηματικά;
Γιατί δημιουργείται και ένας φαύλος κύκλος: όταν ένας επίσημος οδηγός παρουσιάζει συγκεκριμένες συστάσεις χωρίς εμφανείς επιφυλάξεις, δίνει την εντύπωση ότι η επιστημονική γνώση υπάρχει ήδη. Αν η γνώση θεωρείται επαρκής, γιατί να χρηματοδοτηθεί νέα έρευνα;
Η αναθεώρηση του ισπανικού οδηγού είναι απαραίτητη. Ακόμη πιο απαραίτητο, όμως, είναι να αναθεωρηθεί η αντίληψη ότι μπορούμε να μελετάμε τον άνδρα και στη συνέχεια να μικραίνουμε λίγο τους αριθμούς για να χωρέσουν στη γυναίκα.
Οι γυναίκες δεν είναι μικρόσωμοι άνδρες. Και η εμμηνόπαυση αξίζει, επιτέλους, έρευνα με πρωταγωνίστριες τις γυναίκες που τη βιώνουν.