Ένα περιοριστικό μέτρο έχει αξία μόνο όταν μπορεί να εφαρμοστεί. Όταν ο άνθρωπος από τον οποίο κινδυνεύει μια γυναίκα παραβιάζει την απαγόρευση προσέγγισης, η διαπίστωση της παραβίασης δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από το αν εκείνη θα τον δει εγκαίρως, αν θα προλάβει να καλέσει την Αστυνομία και αν οι Αρχές θα φτάσουν πριν συμβεί το κακό.
Αυτό ακριβώς επιχειρεί να αντιμετωπίσει το μέτρο της ηλεκτρονικής επιτήρησης που προανήγγειλε ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη, Μιχάλης Χρυσοχοΐδης, για υποθέσεις ενδοοικογενειακής βίας. Όπως ανέφερε, οι σχετικές διαδικασίες έχουν ήδη ξεκινήσει και οι λεπτομέρειες για την εφαρμογή του μέτρου αναμένεται να ανακοινωθούν σύντομα.
Μιλώντας στην εκπομπή «Καλημέρα Ελλάδα» του ΑΝΤ1, ο υπουργός δήλωσε ότι όσοι τίθενται σε περιοριστικούς όρους θα φορούν ηλεκτρονικό «βραχιολάκι», ώστε να ελέγχεται η τήρησή τους.
«Προχωράμε να καθιερώσουμε το μέτρο με το βραχιολάκι σε όλους όσους τίθενται περιοριστικοί όροι. Σήμερα δεν μπορούμε να ελέγξουμε αν, παρά την εισαγγελική εντολή, πλησιάζουν τα θύματά τους», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Τι θα κάνει το ηλεκτρονικό «βραχιολάκι»
Το ηλεκτρονικό «βραχιολάκι» θα επιτρέπει τον έλεγχο της θέσης του προσώπου στο οποίο έχουν επιβληθεί περιοριστικοί όροι, ώστε να διαπιστώνεται εάν πλησιάζει το θύμα παραβιάζοντας την εισαγγελική εντολή.
Στην πράξη, ένα σύστημα γεωεντοπισμού μπορεί να δημιουργεί ζώνες αποκλεισμού γύρω από το σπίτι, τον χώρο εργασίας ή άλλα σημεία στα οποία κινείται το θύμα. Εάν ο υπόδικος πλησιάσει ή επιχειρήσει να αφαιρέσει τη συσκευή, μπορεί να ενεργοποιείται σχετική ειδοποίηση.
Η βασική διαφορά είναι σημαντική: η ευθύνη για τον εντοπισμό της παραβίασης δεν βαραίνει πλέον μόνο το θύμα. Δεν χρειάζεται πρώτα η γυναίκα να αντιληφθεί ότι εκείνος βρίσκεται έξω από το σπίτι της, την ακολουθεί ή την περιμένει στη δουλειά της και έπειτα να αναζητήσει βοήθεια.
Διεθνής μελέτη για τη χρήση συστημάτων GPS σε υποθέσεις ενδοοικογενειακής βίας έχει δείξει ότι η ηλεκτρονική παρακολούθηση μπορεί να συνδέεται με λιγότερες απόπειρες επικοινωνίας και καλύτερη συμμόρφωση με τους όρους επιτήρησης κατά το διάστημα εφαρμογής της. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι μια ηλεκτρονική συσκευή αρκεί από μόνη της για να εξασφαλίσει την προστασία ενός ανθρώπου.
Σύμφωνα με τον Μιχάλη Χρυσοχοΐδη, όταν διαπιστώνεται ότι ο κατηγορούμενος παραβιάζει τους περιοριστικούς όρους και είναι υπότροπος, θα οδηγείται στη φυλακή. Μένει, ωστόσο, να διευκρινιστούν ο ακριβής μηχανισμός εφαρμογής, τα κριτήρια επιβολής του μέτρου και ο τρόπος με τον οποίο θα κινητοποιούνται οι αρμόδιες υπηρεσίες όταν καταγράφεται μια παραβίαση.
Η δολοφονία της Κυριακής Γρίβα και όσα δεν επιτρέπεται να ξεχνάμε
Ο Μιχάλης Χρυσοχοΐδης συνέδεσε την προαναγγελία του νέου μέτρου με τη δικαστική εξέλιξη στην υπόθεση της Κυριακής Γρίβα, η οποία δολοφονήθηκε την 1η Απριλίου 2024 έξω από το Αστυνομικό Τμήμα Αγίων Αναργύρων.
Η 28χρονη είχε πάει στο Τμήμα μαζί με φίλο της για να ζητήσει προστασία από τον πρώην σύντροφό της, τον οποίο φοβόταν. Είχε ζητήσει περιπολικό για να επιστρέψει με ασφάλεια στο σπίτι της. Λίγα λεπτά αργότερα, ενώ βρισκόταν έξω από το Αστυνομικό Τμήμα και μιλούσε τηλεφωνικά με την Άμεση Δράση, δέχθηκε τη δολοφονική επίθεση.
Αναφερόμενος σε όσα συνέβησαν εκείνο το βράδυ, ο υπουργός έκανε λόγο για «τόση πολλή αδράνεια, τόσα πολλά λάθη μέσα σε ελάχιστα λεπτά» και υποστήριξε ότι η δολοφονία της Κυριακής Γρίβα σημάδεψε την Αστυνομία, τη δράση και τον κοινωνικό της ρόλο.
Η υπόθεσή της δεν ανέδειξε απλώς μια σειρά λανθασμένων χειρισμών. Απέδειξε με τον πιο τραγικό τρόπο ότι το να καταφέρει μια γυναίκα να ζητήσει βοήθεια δεν σημαίνει πως έχει πλέον προστατευτεί. Ανάμεσα στην καταγγελία, στον περιοριστικό όρο και στην πραγματική ασφάλεια μπορεί να υπάρχει ένα κενό ικανό να αποβεί μοιραίο.
Αυτό ακριβώς το κενό φιλοδοξεί να περιορίσει το ηλεκτρονικό «βραχιολάκι». Για να το πετύχει, όμως, δεν αρκεί να καταγράφει ότι ένας άνθρωπος πλησίασε το θύμα. Πρέπει η παραβίαση να εντοπίζεται εγκαίρως, το θύμα να ειδοποιείται και οι αρμόδιες υπηρεσίες να επεμβαίνουν πριν η απειλή μετατραπεί σε επίθεση.
Το «βραχιολάκι» δεν αντικαθιστά το Panic Button
Η εφαρμογή του Panic Button δίνεται στο θύμα και του επιτρέπει να ειδοποιήσει διακριτικά και άμεσα την Αστυνομία όταν κινδυνεύει.
Το ηλεκτρονικό «βραχιολάκι», αντίθετα, θα τοποθετείται στον υπόδικο που έχει τεθεί υπό περιοριστικούς όρους, με στόχο να ελέγχεται η συμπεριφορά και η θέση του. Τα δύο εργαλεία μπορούν να λειτουργούν συμπληρωματικά: το ένα δίνει στο θύμα τη δυνατότητα να ζητήσει άμεσα βοήθεια και το άλλο επιτρέπει στις Αρχές να εντοπίσουν μια παραβίαση χωρίς να περιμένουν πρώτα την καταγγελία της.
Σε κάθε περίπτωση, η τεχνολογία δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη σωστή αξιολόγηση κινδύνου ή την άμεση αστυνομική ανταπόκριση. Ούτε μπορεί να μετατρέψει μια γυναίκα σε μόνιμη διαχειρίστρια της ασφάλειάς της, υποχρεώνοντάς την να παρακολουθεί εφαρμογές, ειδοποιήσεις και αποστάσεις για να παραμείνει ζωντανή.
Ένα αναγκαίο μέτρο που θα κριθεί στην πράξη
Η ηλεκτρονική επιτήρηση ανθρώπων που έχουν λάβει εντολή να μην προσεγγίζουν το θύμα μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό βήμα. Στέλνει, επίσης, ένα σαφές μήνυμα: η απαγόρευση προσέγγισης δεν είναι μια σύσταση που μπορεί κάποιος να αγνοήσει, αλλά δεσμευτικός όρος με πραγματικές συνέπειες.
Ωστόσο, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να γνωρίζουν οι Αρχές ότι ένας υπόδικος παραβίασε τον περιορισμό. Είναι να μπορούν να τον σταματήσουν εγκαίρως. Πριν φτάσει στην πόρτα. Πριν συναντήσει το θύμα. Πριν η ειδοποίηση μετατραπεί σε μια ακόμη γυναικοκτονία.
Γιατί στην ενδοοικογενειακή βία η απόσταση ανάμεσα στην απειλή και στην επίθεση μπορεί να είναι ελάχιστη. Και η προστασία δεν πρέπει να ενεργοποιείται αφού αυτή η απόσταση έχει ήδη μηδενιστεί.
Η αποτελεσματικότητα του ηλεκτρονικού «βραχιολιού» θα εξαρτηθεί από ολόκληρο τον μηχανισμό που θα δημιουργηθεί γύρω του. Ποια υπηρεσία θα παρακολουθεί τις ειδοποιήσεις σε πραγματικό χρόνο; Πόσο γρήγορα θα ενημερώνεται η Αστυνομία; Θα ειδοποιείται ταυτόχρονα και το θύμα; Ποια θα είναι η άμεση αντίδραση όταν κάποιος παραβιάζει την απαγόρευση προσέγγισης;
Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα θα κρίνουν εάν το «βραχιολάκι» θα αποτελέσει έναν πραγματικό μηχανισμό πρόληψης ή απλώς ακόμη ένα εργαλείο καταγραφής μιας παραβίασης.
Αν βρίσκεστε σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε το 100. Αν δεν μπορείτε να μιλήσετε, μπορείτε να στείλετε SMS στο 100 γράφοντας την ακριβή διεύθυνση, το ονοματεπώνυμό σας και το είδος της επείγουσας ανάγκης. Η Γραμμή SOS 15900 παρέχει σε γυναίκες ψυχοκοινωνική στήριξη, νομική συμβουλευτική και ενημέρωση για φιλοξενία σε ξενώνες. Περισσότερες οδηγίες υπάρχουν στην επίσημη σελίδα της Ελληνικής Αστυνομίας για την ενδοοικογενειακή βία.