Πώς ξεχωρίζει κανείς, σύμφωνα με το παράδειγμα που χρησιμοποίησε ο Αντόνιο Ταγιάνι, μια γυναίκα που θα είναι «σοβαρή» και «αξιόπιστη» σύντροφος;
Είναι λιγότερο εμφανίσιμη, δεν είχε πολλούς συντρόφους, δεν έχει απατήσει, φορά λίγο πιο μακριά φούστα…
Είμαστε στο 2026 και ο άνθρωπος που μιλά είναι ο Αντόνιο Ταγιάνι, αντιπρόεδρος της ιταλικής κυβέρνησης, υπουργός Εξωτερικών και επικεφαλής της Forza Italia.
Μόνο που ο Ταγιάνι δεν είχε ανέβει στη σκηνή του Itaca 2.0 για να δώσει συμβουλές σχέσεων. Χρησιμοποίησε αυτή την εικόνα ως μεταφορά για να μιλήσει για την πολιτική και την επιλογή των ψηφοφόρων: από τη μία η γοητευτική γυναίκα που είχε περισσότερους συντρόφους και μπορεί να απατήσει· από την άλλη η λιγότερο εμφανίσιμη, «σοβαρή» και «αξιόπιστη», που θα γίνει καλή μητέρα, θα παραμείνει πιστή και θα εξασφαλίσει τη σταθερότητα της οικογένειας.
Στο τέλος της τοποθέτησής του έκανε και μια αντίστοιχη αναλογία για τους άνδρες: έφερε ως παράδειγμα τον γυμνασμένο και γοητευτικό άνδρα που έχει πολλές γυναίκες και, απέναντί του, έναν λιγότερο εντυπωσιακό και πιο «ήσυχο» άνδρα γραφείου.
Αυτό είναι σημαντικό context. Ο Ταγιάνι δεν παρουσίασε αποκλειστικά τις γυναίκες ως ανθρώπους που μπορούν να αξιολογηθούν με αυτόν τον τρόπο. Η λογική της μεταφοράς του ήταν ευρύτερη: το πιο εντυπωσιακό δεν είναι απαραιτήτως και το πιο αξιόπιστο.
Παρόλα αυτά, το γυναικείο παράδειγμα ήταν εκείνο που ανέπτυξε πολύ περισσότερο. Και στην προσπάθειά του να περιγράψει την «αξιόπιστη» επιλογή επιστράτευσε μια ολόκληρη σειρά από εξαιρετικά γνώριμα έμφυλα στερεότυπα: την εμφάνιση και το ντύσιμο μιας γυναίκας, τον αριθμό των προηγούμενων συντρόφων της, την πιθανότητα να απατήσει, το αν θα γίνει «καλή μητέρα» και το αν θα μπορέσει να εγγυηθεί τη σταθερότητα μιας οικογένειας.
Και ίσως εκεί βρίσκεται τελικά το πραγματικό πρόβλημα της δήλωσης.
© Unsplash
Δεν είναι μόνο η φούστα
Η αναφορά στις «λίγο πιο μακριές φούστες» ήταν εκείνη που συγκέντρωσε μεγάλο μέρος των αντιδράσεων. Και είναι εύκολο να καταλάβει κανείς γιατί: η σύνδεση του τρόπου με τον οποίο ντύνεται μια γυναίκα με το πόσο «σοβαρή» θεωρείται κουβαλά ένα στερεότυπο δεκαετιών.
Αν όμως μείνουμε μόνο στη φούστα, χάνουμε και ένα μεγάλο μέρος όσων ειπώθηκαν.
Γιατί στο παράδειγμα του Ταγιάνι δεν αξιολογείται μόνο το ντύσιμο μιας γυναίκας. Αξιολογούνται η εμφάνισή της, το ερωτικό της παρελθόν, η πιθανότητα απιστίας, η μελλοντική συμπεριφορά της μέσα στον γάμο, η ικανότητά της να γίνει «καλή μητέρα» και, τελικά, η δυνατότητά της να εγγυηθεί τη σταθερότητα μιας οικογένειας.
Και όλα αυτά δημιουργούν δύο πολύ γνώριμους «τύπους» γυναικών: εκείνη που μπορεί να είναι πιο γοητευτική αλλά δεν εμπνέει εμπιστοσύνη και εκείνη που είναι λιγότερο εντυπωσιακή, αλλά αποτελεί την ασφαλή επιλογή για γάμο και οικογένεια.
Ναι, στο τέλος ο Ταγιάνι χρησιμοποίησε ένα αντίστοιχο στερεοτυπικό δίπολο και για τους άνδρες. Αυτό όμως δεν εξαφανίζει τα στερεότυπα του προηγούμενου παραδείγματος. Περισσότερο αποκαλύπτει πόσο εύκολα εξακολουθούμε να χωρίζουμε τους ανθρώπους σε «τύπους» συντρόφων: τον γυναικά, τον οικογενειάρχη, την εντυπωσιακή που δεν εμπνέει εμπιστοσύνη, τη λιγότερο εμφανίσιμη που είναι «για σπίτι».
Ίσως λοιπόν η συζήτηση δεν αφορά τελικά πόσα εκατοστά πρέπει να έχει μια φούστα. Αφορά πόσα πράγματα εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι μπορούμε να συμπεράνουμε για έναν άνθρωπο -και ιδιαίτερα για μια γυναίκα- από την εμφάνιση, το ερωτικό παρελθόν και το πόσο καλά χωρά σε έναν προκαθορισμένο ρόλο.
Όταν η εμφάνιση γίνεται πληροφορία για τον χαρακτήρα
Η αναφορά μιας μακρύτερης φούστας από μόνη της δεν σημαίνει ότι κάποιος θεωρεί πως μια γυναίκα με μίνι είναι «ανήθικη». Υπάρχει όμως ένας πολύ παλιός τρόπος σκέψης που αξίζει να αναγνωρίζουμε: η τάση να αντιμετωπίζουμε τη γυναικεία εμφάνιση ως πληροφορία για τον χαρακτήρα και τη σεξουαλικότητά της.
Και γι’ αυτό το μήκος της φούστας εξακολουθεί να έχει θέση στη συζήτηση, όχι ως το κεντρικό πρόβλημα της δήλωσης, αλλά ως ένα από τα χαρακτηριστικά που επιστρατεύτηκαν για να κατασκευαστεί η εικόνα της «σοβαρής» γυναίκας.
Η μίνι φούστα μπορεί ακόμη να χαρακτηριστεί «πρόκληση». Το βαθύ ντεκολτέ να ερμηνευτεί ως ένδειξη ότι κάποια είναι «διαθέσιμη». Οι προηγούμενες σχέσεις μιας γυναίκας να χρησιμοποιηθούν ως τεκμήριο για το αν θα είναι πιστή στην επόμενη.
Αυτό που αξίζει να εξετάσουμε είναι ο κοινός μηχανισμός: η πεποίθηση ότι η εμφάνιση, τα ρούχα ή το ερωτικό ιστορικό μιας γυναίκας μπορούν να μας δώσουν αξιόπιστες πληροφορίες για τον χαρακτήρα, τις προθέσεις ή τη μελλοντική συμπεριφορά της.
Δεν είναι τυχαίο ότι ένα από τα πιο επίμονα στερεότυπα γύρω από τη σεξουαλική βία συμπυκνώνεται σε δύο λέξεις: «Τι φορούσες;».
Το ζήτημα, λοιπόν, δεν είναι αν μια φούστα είναι μακριά ή κοντή. Είναι γιατί εξακολουθούμε να περιμένουμε από μια φούστα να μας πει οτιδήποτε για τη γυναίκα που τη φορά.
Οι γυναίκες της ιταλικής Γερουσίας απάντησαν με μίνι
Και οι γυναίκες της ιταλικής πολιτικής αποφάσισαν να απαντήσουν με το ίδιο το ρούχο που βρέθηκε στο επίκεντρο της συζήτησης. Στις 22 Σεπτεμβρίου, γερουσιάστριες της αντιπολίτευσης εμφανίστηκαν στο Palazzo Madama με κοντές φούστες και μίνι. Στην κινητοποίηση συμμετείχαν γυναίκες από το Δημοκρατικό Κόμμα, την Italia Viva, την AVS, το Κίνημα Πέντε Αστέρων και την ομάδα Autonomie.
Την πρωτοβουλία πήρε η επικεφαλής της Italia Viva στη Γερουσία, Ραφαέλα Πάιτα, η οποία χαρακτήρισε την κίνηση «χειρονομία ελευθερίας», εξηγώντας ότι οι γυναίκες είναι ελεύθερες να ντύνονται όπως θέλουν, χωρίς οι επιλογές τους να κρίνονται από τους άνδρες.
Και σαν να μην ήταν ήδη αρκετή η συζήτηση για το τι πρέπει να φορά μια γυναίκα, την ίδια ημέρα ο ευρωβουλευτής Ρομπέρτο Βανάτσι κλήθηκε να σχολιάσει την αντιπαράθεση και απάντησε ότι, ανάμεσα σε μια γυναίκα με μακριά και μία με κοντή φούστα, εκείνος «προτιμά τη γυναίκα χωρίς φούστα». Αστείο; Χαχα, όχι.
Κάπως έτσι, μέσα σε λίγες ημέρες, οι γυναίκες της Ιταλίας βρέθηκαν να ακούν από άνδρες της πολιτικής ποια φούστα τις κάνει περισσότερο αξιόπιστες και αν τελικά θα ήταν προτιμότερο να μη φορούν καμία.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Ο Αντόνιο Ταγιάνι ζήτησε συγγνώμη
Μετά τις αντιδράσεις, ο Αντόνιο Ταγιάνι επανήλθε στη δήλωσή του. Από τη Νέα Υόρκη, όπου βρισκόταν για τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, ζήτησε συγγνώμη από όσους αισθάνθηκαν προσβεβλημένοι και τόνισε ότι δεν είχε πρόθεση να προσβάλει τις γυναίκες.
Ανέφερε μάλιστα, ως παράδειγμα της στάσης του απέναντι στα δικαιώματά τους, την επιλογή γυναικών ως πρέσβεων της Ιταλίας στο Ιράν και το Αφγανιστάν. Και μπορεί πράγματι να μην είχε πρόθεση να προσβάλει. Αλλά ίσως αυτό κάνει τη συγκεκριμένη ιστορία ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.
Γιατί τα στερεότυπα δεν αναπαράγονται μόνο από ανθρώπους που αποφασίζουν συνειδητά να υποτιμήσουν τις γυναίκες. Μπορεί να είναι τόσο βαθιά ενσωματωμένα στον τρόπο με τον οποίο έχουμε μάθει να σκεφτόμαστε, ώστε να εμφανίζονται αυθόρμητα στις εικόνες και στις λέξεις που επιλέγουμε.
Και εδώ ένας αντιπρόεδρος κυβέρνησης, θέλοντας να περιγράψει έννοιες όπως η σοβαρότητα, η αξιοπιστία και η σταθερότητα, κατέληξε στην εικόνα μιας γυναίκας λιγότερο εμφανίσιμης, με λιγότερους προηγούμενους συντρόφους, πιστής, καλής μητέρας και εγγύησης για τη σταθερότητα της οικογένειας.
Αυτό είναι που αξίζει να συζητήσουμε.
Δεν υπάρχει «σωστός» τύπος γυναίκας για σχέση
Το πρόβλημα δεν είναι ότι η πιστότητα, η αξιοπιστία ή η επιθυμία να δημιουργήσει κάποιος οικογένεια θεωρούνται θετικά χαρακτηριστικά σε μια σχέση. Προφανώς και μπορούν να είναι.
Το πρόβλημα είναι όταν τα χαρακτηριστικά αυτά συνδέονται με ένα συγκεκριμένο πρότυπο γυναίκας.
Μια γυναίκα μπορεί να φορά μίνι και να είναι πιστή. Μπορεί να έχει υπάρξει σε πολλές σχέσεις και να δημιουργήσει μια σταθερή επόμενη σχέση. Μπορεί να είναι εντυπωσιακή και να γίνει εξαιρετική μητέρα. Μπορεί να είναι λιγότερο εμφανίσιμη, να φοράει μακριά φούστα, να μην είχε πολλούς συντρόφους αλλά να μη θέλει καθόλου να γίνει μητέρα. Γενικά είναι πράγματα που δεν (θα έπρεπε) να συνδέονται μεταξύ τους και τίποτα από αυτά δεν καθορίζει από μόνο του την αξιοπιστία ή την αξία της ως ανθρώπου και συντρόφου.
Δεν χρειάζεται να αντικαταστήσουμε το πρότυπο της «σεμνής γυναίκας» με ένα άλλο πρότυπο. Χρειάζεται να σταματήσουμε να πιστεύουμε ότι υπάρχει ένας συγκεκριμένος τύπος γυναίκας που περνά τις εξετάσεις για να θεωρηθεί «κατάλληλη».
Κύριε Ταγιάνι, μιας και μιλάμε για συμβουλές προς τους γιους μας…
Ίσως τελικά υπάρχει μια άλλη συζήτηση που αξίζει περισσότερο να κάνουμε.
Αν θέλουμε να δώσουμε συμβουλές στους γιους μας για τις γυναίκες που θα συναντήσουν στη ζωή τους, έχουμε πολλές και πολύ σημαντικότερες από το μήκος της φούστας τους, το πόσο εντυπωσιακές είναι ή πόσες σχέσεις είχαν πριν.
Να τους μάθουμε να δέχονται το «όχι» μιας γυναίκας. Να καταλαβαίνουν ότι η συναίνεση δεν υπονοείται και δεν διαβάζεται πάνω σε ένα σώμα ή ένα ρούχο. Να σέβονται μια γυναίκα ανεξάρτητα από την εμφάνιση ή το ερωτικό της παρελθόν.
Να μην αντιμετωπίζουν τη σύντροφό τους ως τη γυναίκα που θα «εξασφαλίσει τη σταθερότητα του σπιτιού», αλλά ως τον άνθρωπο με τον οποίο θα μοιραστούν την ευθύνη γι’ αυτό το σπίτι. Τις δουλειές, τη φροντίδα των παιδιών –αν επιλέξουν να κάνουν παιδιά–, το mental load, τις δύσκολες ημέρες και όλα εκείνα που ακόμη και σήμερα εξακολουθούν να πέφτουν δυσανάλογα στις πλάτες των γυναικών.
Να τους μάθουμε ότι μια γυναίκα δεν γίνεται περισσότερο ή λιγότερο άξια σεβασμού ανάλογα με το πόσο «σεμνά» ντύνεται, πόσο εντυπωσιακή είναι ή πόσους συντρόφους είχε. Ότι δεν υπάρχουν «γυναίκες για σπίτι» και γυναίκες για κάτι άλλο. Και ότι η αξία μιας συντρόφου δεν μετριέται από το πόσο πιστά υπηρετεί έναν προκαθορισμένο ρόλο συζύγου και μητέρας.
Υπάρχουν, κύριε Ταγιάνι, πάρα πολλά σημαντικά πράγματα που μπορεί ένας πατέρας να διδάξει στον γιο του για τις γυναίκες. Το πώς να τις κατατάσσει ανάλογα με την εμφάνιση, το ερωτικό τους παρελθόν ή το πόσο καλά ταιριάζουν στο πρότυπο της «καλής συζύγου» δεν είναι ένα από αυτά.