Οι διαδικτυακές επιθέσεις, οι ψευδείς ειδήσεις και τα σεξιστικά σχόλια χρησιμοποιούνται όλο και συχνότερα για να εκφοβίσουν γυναίκες που συμμετέχουν στη δημόσια ζωή. Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων προειδοποιεί ότι οι συνέπειες δεν περιορίζονται στα θύματα, αλλά επηρεάζουν την ίδια τη δημοκρατία. Μια γυναίκα πολιτικός μπορεί να γίνει στόχος μιας εκστρατείας με ψευδείς ισχυρισμούς για την προσωπική της ζωή. Μια δημοσιογράφος να δεχτεί δέχεται σεξιστικές προσβολές και απειλές επειδή εξέφρασε δημόσια την άποψή της. Μια ακτιβίστρια βλέπει μια παραποιημένη φωτογραφία της να κυκλοφορεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Πίσω από τέτοιες επιθέσεις υπάρχει συχνά ένας κοινός στόχος. Nα απαξιωθεί η γυναίκα που μιλά δημόσια και, τελικά, να αποθαρρυνθεί από το να συνεχίσει.
Αυτόν τον μηχανισμό περιέγραψε η Carlien Scheele, διευθύντρια του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων (EIGE), σε παρέμβασή της στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στις 3 Νοεμβρίου 2026, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Εβδομάδας Ισότητας των Φύλων.
Μιλώντας σε δημόσια ακρόαση της ειδικής επιτροπής για την προστασία της ευρωπαϊκής δημοκρατίας, η Scheele προειδοποίησε ότι η έμφυλη παραπληροφόρηση και τα deep fakes αποτελoύν απειλή για τη συμμετοχή των γυναικών στην πολιτική, τη δημοσιογραφία και την Κοινωνία των πολιτών.
Πώς η παραπληροφόρηση στοχοποιεί τις γυναίκες
Σύμφωνα με το EIGE, οι επιθέσεις εναντίον γυναικών που έχουν δημόσιο λόγο ακολουθούν δύο βασικές κατευθύνσεις. Η πρώτη αφορά την προσωπική τους απαξίωση. Ψευδείς ισχυρισμοί, στερεότυπα για τις ικανότητές τους, σεξουαλικοποιημένες εικόνες και προσβλητικά σχόλια χρησιμοποιούνται για να αμφισβητήσουν την αξιοπιστία και τη νομιμοποίησή τους. Η δεύτερη αφορά ευρύτερες εκστρατείες παραπληροφόρησης γύρω από την ισότητα των φύλων, οι οποίες καλλιεργούν φόβο και εχθρότητα απέναντι στα δικαιώματα των γυναικών.
Η τεχνητή νοημοσύνη προσθέτει νέες δυνατότητες σε αυτές τις πρακτικές. Τα deepfakes, δηλαδή τα ψηφιακά παραποιημένα βίντεο και οι εικόνες που μπορούν να παρουσιάζουν κάποιο πρόσωπο να κάνει ή να λέει κάτι που δεν συνέβη ποτέ, δημιουργούν πρόσθετους κινδύνους για τις γυναίκες που εκτίθενται δημόσια. Όπως επισήμανε η Scheele, επικαλούμενη ευρήματα του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, οι γυναίκες αποτέλεσαν τους κύριους στόχους διαδικτυακού μίσους στις πλατφόρμες και στις χώρες που εξετάστηκαν. Οι επιθέσεις περιλάμβαναν παρενόχληση, προσβλητικό λόγο και υποκίνηση σε σεξουαλική βία. Όπως προκύπτει το αποτέλεσμα μπορεί να είναι η αυτολογοκρισία, η αποχώρηση από τα κοινωνικά δίκτυα ή ακόμη και η εγκατάλειψη μιας δημόσιας δραστηριότητας.
Λιγότερες γυναίκες στα κέντρα λήψης αποφάσεων
Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων (EIGE), μετά τις ευρωεκλογές του 2024 οι γυναίκες κατείχαν το 38,8% των εδρών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, έναντι 40,7% το 2019. Η υποεκπροσώπηση παραμένει ακόμη μεγαλύτερη στα εθνικά κοινοβούλια των κρατών-μελών της ΕΕ, όπου, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat για το 2025, οι γυναίκες κατείχαν μόλις το 33,6% των εδρών
Τα στοιχεία αυτά δεν αποδεικνύουν ότι η μείωση της εκπροσώπησης οφείλεται στη διαδικτυακή βία. Αναδεικνύουν, ωστόσο, το περιβάλλον μέσα στο οποίο οι γυναίκες καλούνται να διεκδικήσουν και να διατηρήσουν μια θέση στη δημόσια ζωή. Το ζήτημα έχει απασχολήσει και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Σε σχετικό έγγραφό της επισημαίνεται ότι μία στις τρεις γυναίκες που δραστηριοποιούνται στην πολιτική και έχουν υποστεί διαδικτυακή βία εγκαταλείπει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Τι ζητά το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων
Το EIGE καλεί τους ευρωπαϊκούς θεσμούς να αντιμετωπίσουν τις έμφυλες διαδικτυακές επιθέσεις ως ζήτημα προστασίας της δημοκρατίας.
Μεταξύ των προτάσεών του είναι η αναγνώριση της έμφυλης παραπληροφόρησης στους μηχανισμούς παρακολούθησης εκλογικών απειλών, η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της παρενόχλησης από τις ψηφιακές πλατφόρμες και η ουσιαστική υποστήριξη των γυναικών που στοχοποιούνται.
Η Scheele ζήτησε επίσης την εφαρμογή του ευρωπαϊκού Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act), σε συνδυασμό με την ευρωπαϊκή οδηγία για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην ανάγκη εκπαίδευσης των νέων στον ψηφιακό γραμματισμό και στην αναγνώριση της παραπληροφόρησης. Προειδοποίησε μάλιστα για τη διάδοση μισογυνικών αντιλήψεων μέσα από διαδικτυακές κοινότητες όπως τη manosphere, που μπορούν να ενισχύσουν την πόλωση και τη ριζοσπαστικοποίηση.
Η βασική θέση του Ινστιτούτου είναι ότι η προστασία των γυναικών δεν μπορεί να περιορίζεται στην ατομική τους προσπάθεια να αποφύγουν τις επιθέσεις. Χρειάζονται θεσμικές εγγυήσεις ώστε να μπορούν να συμμετέχουν στη δημόσια συζήτηση χωρίς εκφοβισμό. Γιατί όταν μια γυναίκα αποσύρεται από τη δημόσια ζωή εξαιτίας απειλών και παρενόχλησης, χάνεται και μια πολύτιμη φωνή από τον δημόσιο διάλογο.