Η λέξη «φεμινισμός», ειδικά τα τελευταία χρόνια, απανέρχεται συχνά στην συζήτηση. Και όχι σπάνια τη συνοδεύει μια αρνητική φόρτιση, σαν να ταυτίζεται με τον μισανδρισμό. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια παρερμηνεία που επιμένει. Ο φεμινισμός δεν είναι αντίδραση απέναντι στους άνδρες, αλλά διεκδίκηση ισότητας. Και σίγουρα δεν είναι μια «μόδα» του 20ού αιώνα. Η απαρχή του εντοπίζεται περίπου δύο αιώνες πριν, όταν γυναίκες άρχισαν να αμφισβητούν ανοιχτά τους περιορισμούς της εποχής τους. Με προσωπικό κόστος, συχνά απέναντι σε θεσμούς και κοινωνίες, άνοιξαν τον δρόμο για δικαιώματα που σήμερα θεωρούνται αυτονόητα , θυμίζοντας μας ότι η ισότητα δεν χαρίστηκε, αλλά κατακτήθηκε. Τι σημαίνει όμως στ’ αλήθεια φεμινισμός, ποια είναι τα 4 κύματα που σημάδεψαν την ιστορία του και ποιες οι κυριότερες εκπρόσωποι τους.
Τι σημαίνει ο όρος φεμινισμός
Ο φεμινισμός είναι ένα κίνημα που μάχεται για την ισότητα των δύο φύλων σε κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό επίπεδο. Με πιο απλά είναι ένα κοινωνικό-πολιτικό κίνημα που έχει ως στόχο την ισότητα του άνδρα και της γυναίκας σε όλα τα επίπεδα.
Τα 4 κύματα του φεμινισμού
Το φεμινιστικό κίνημα έχει ζωή σχεδόν δύο αιώνων και χωρίζεται σε διαφορετικές φάσεις, με διαφορετικούς σκοπούς, ανάλογα την εποχή που εκδηλώθηκαν.Η ιστορία του φεμινιστικού κινήματος χωρίζεται στα παρακάτω τέσσερα διαφορετικά κύματα.
Πρώτο κύμα φεμινισμού
Εμφανίστηκε τον 19ο αιώνα έως τις αρχές του 20ού (1800-1920) και είχε ως άξονα την ισότητα των γυναικών όσον αφορά τα πολιτικά δικαιώματα, προσπάθησε να δώσει στις γυναίκες το δικαίωμα να ψηφίζουν, να κατέχουν περιουσία και να προστατεύονται από νόμους κατά των διακρίσεων. Η 19η Τροποποίηση, η οποία έδωσε στις γυναίκες το δικαίωμα ψήφου το 1920, ήταν μια σημαντική νίκη για το φεμινιστικό κίνημα.
Σημαντικότερη προσωπικότητα του πρώτου κύματος φεμινισμού
Emmeline Pankhurst (1858–1928): Ηγέτιδα των Βρετανίδων Σουφραζετών και ιδρύτρια της πολιτικής οργάνωσης WSPU. Μετέτρεψε τον αγώνα για την ψήφο σε ένα δυναμικό, μαχητικό κίνημα που ανάγκασε το πολιτικό σύστημα να υποχωρήσει.
Δεύτερο κύμα φεμινισμού
Ανάμεσα στο πρώτο κύμα και το δεύτερο υπήρξε ένα κενό καθώς το δεύτερο κύμα εκδηλώθηκε από το 1960 μέχρι το 1980. Το δεύτερο κύμα φεμινισμού επικεντρώθηκε στην πρόκληση και την αμφισβήτηση των διακριτών ρόλων των δύο φύλων στην κοινωνία, όπως την πατριαρχία, αλλά και τον γάμο και την μητρότητα. Καταπολέμησε τις έμφυλες διακρίσεις στην εκπαίδευση και την ανισότητα στους χώρους εργασίας καθώς και την βία κατά των γυναικών. Σε αυτό το κύμα έγινε πρώτη φορά αναφορά στα δικαιώματα των γυναικών στην αντισύλληψη.
Σημαντικότερη προσωπικότητα του δεύτερου κύματος
Simone de Beauvoir (1908–1986): Η φιλοσοφική «μητέρα» του σύγχρονου φεμινισμού. Το βιβλίο της «Το Δεύτερο Φύλο»(1949) αποδόμησε την ιδέα ότι η γυναίκα είναι εκ φύσεως κατώτερη, αποδεικνύοντας ότι η θηλυκότητα είναι κοινωνικό κατασκεύασμα («Δεν γεννιέσαι γυναίκα, γίνεσαι”) είναι μια από τις περίφημες φράσεις της.
Τρίτο κύμα φεμινισμού
Το τρίτο κύμα φεμινισμού εμφανίστηκε μια δεκαετία μετά το δεύτερο, από το 1990 μέχρι το 2010. Στο 3ο κύμα φεμινισμού, το φεμινιστικό κίνημα επικεντρώθηκε στην αμφισβήτηση των παραδοσιακών ιδεών σχετικά με τους ρόλους των φύλων, τη σεξουαλικότητα και την ταυτότητα. Στόχος του ήταν να επεκτείνει την φεμινιστική σκέψη πέρα από τις γυναίκες της μεσαίας τάξης, αναγνωρίζοντας τις εμπειρίες ανθρώπων από κάθε υπόβαθρο, συμπεριλαμβανομένων των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων. Το τρίτο κύμα του φεμινισμού μίλησε για πρώτη φορά για τις έννοιες της ετεροκανονικότητας, του ρατσισμού και του σεξισμού μέσα στην κοινωνία.
Σημαντικότερη προσωπικότητα του τρίτου κύματος
Kimberlé Crenshaw (1959–σήμερα): Η νομικός και ακαδημαϊκός που άλλαξε τον χάρτη του ακτιβισμού εισάγοντας τον όρο «διαθεματικότητα» (intersectionality). Έδειξε ότι ο φεμινισμός δεν μπορεί να είναι αποτελεσματικός αν δεν εξετάζει ταυτόχρονα το φύλο, τη φυλή και την κοινωνική τάξη.
Τέταρτο κύμα φεμινισμού
Το τέταρτο κύμα φεμινισμού ξεκίνησε το 2010 και εξελίσσεται ακόμη και μέχρι σήμερα. Αυτό το κύμα φεμινισμού εστιάζει στον ψηφιακό ακτιβισμό και έχει επηρεαστεί σε μεγάλο βαθμό από πλατφόρμες μέσων κοινωνικής δικτύωσης όπως το Twitter, το Facebook και το Instagram που επέτρεψαν στις φεμινίστριες να συνδεθούν μεταξύ τους για να μοιραστούν τις ιστορίες και τις εμπειρίες τους πιο εύκολα από ποτέ πριν. Κλασικό παράδειγμα αποτελεί το κίνημα #MeToo για την σεξουαλική παρενόχληση. Επικεντρώνεται στην ιδέα ότι δεν υπάρχει ενιαία εμπειρία ή προοπτική όταν πρόκειται για τη γυναίκα – και δίνει παράλληλα έμφαση σε παγκόσμια ζητήματα όπως η κλιματική αλλαγή και η οικονομική ανισότητα, που επηρεάζουν δυσανάλογα τις γυναίκες σε όλο τον κόσμο.
Σημαντικότερη προσωπικότητα του τετάρτου κύματος
Tarana Burke (1973–σήμερα): Η ακτιβίστρια που ξεκίνησε το κίνημα “Me Too” το 2006. Η δράση της έθεσε τα θεμέλια για τη μεγαλύτερη παγκόσμια ψηφιακή και κοινωνική αφύπνιση ενάντια στη σεξουαλική παρενόχληση, την σεξουαλική κακοποίηση και την έμφυλη βία στον 21ο αιώνα.
Η ιστορία των τεσσάρων κυμάτων του φεμινισμού αποδεικνύει ότι η ιστορία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι μια διαρκής διαπραγμάτευση ανάμεσα σε δικαιώματα που κατακτώνται, σε αντιστάσεις που επιμένουν και σε νέες φωνές που διεκδικούν χώρο. Από το αίτημα για βασικά πολιτικά δικαιώματα μέχρι τις σύγχρονες συζητήσεις για ταυτότητα, συμπερίληψη και διαθεματικότητα, κάθε κύμα διεύρυνε το προηγούμενο. Κάθε γενιά καλείται να συνεχίσει τον διάλογο, να επαναπροσδιορίσει τις προτεραιότητες και να δώσει νέο νόημα στη λέξη «ισότητα».