Παρά τη μεγαλύτερη ορατότητα των τελευταίων ετών και τα κινήματα που ενθάρρυναν τις καταγγελίες, η σιωπή, ο φόβος και η ενοχοποίηση εξακολουθούν να λειτουργούν ως μηχανισμοί συγκάλυψης της σεξουαλικής παρενόχλησης.
Τα διαθέσιμα στοιχεία για την Ελλάδα αποτυπώνουν τη σοβαρότητα της κατάστασης. Σύμφωνα με έρευνα της διαΝΕΟσις, το 43,4% των γυναικών δηλώνει ότι έχει υποστεί σεξουαλική παρενόχληση, ενώ αν συνυπολογιστούν όσες αποφεύγουν να απαντήσουν, το ποσοστό προσεγγίζει «σχεδόν μία στις δύο γυναίκες». Την ίδια στιγμή, έρευνα της Action Aid το 2021 έδειξε ότι το φαινόμενο είναι ακόμη πιο εκτεταμένο στον χώρο της εργασίας: έως και το 85% των γυναικών αναφέρει ότι έχει βιώσει κάποια μορφή σεξουαλικά παρενοχλητικής συμπεριφοράς.
Πίσω από τα ποσοστά αυτά βρίσκονται πραγματικές εμπειρίες: ανεπιθύμητα σχόλια, βλέμματα, αγγίγματα, εκβιασμοί, καταστάσεις που υπονομεύουν την αξιοπρέπεια και την ασφάλεια των γυναικών. Το γεγονός ότι μόνο ένα ελάχιστο ποσοστό των περιστατικών καταγγέλλεται επίσημα δείχνει ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο η έκτασή του, αλλά και η κοινωνική του αποδοχή ή ανοχή.
Τι είναι η σεξουαλική παρενόχληση;
Σεξουαλική παρενόχληση είναι η οποιαδήποτε μορφή παρενόχλησης σεξουαλικού χαρακτήρα προς ένα άτομο που δεν δίνει συναίνεση και δεν αφορά κατ’ ανάγκη μόνο την σωματική επαφή αλλά είναι οποιαδήποτε ανεπιθύμητη συμπεριφορά σεξουαλικού χαρακτήρα από ένα ή περισσότερα άτομα.
Τι σημαίνει σεξουαλική παρενόχληση
Σεξουαλική παρενόχληση (στα αγγλικά sexual harassment) σημαίνει ότι ένα άτομο υφίσταται μια λεκτική, μη λεκτική ή σωματική κατάσταση στην οποία δεν συναινεί δέχεται συμπεριφορές παρά τη θέλησή του, που το φέρνουν σε δύσκολη θέση, νιώθει προσβολή η ακόμα και φόβο.
Είδη της Σεξουαλικής παρενόχλησης
Τα βασικότερα χαρακτηριστικά της σεξουαλικής παρενόχλησης είναι η έλλειψη συναίνεσης από το άτομο που δέχεται την παρενόχληση και το αίσθημα του φόβου, της ταπείνωσης και του εκφοβισμού που δέχεται το άτομο που υφίσταται τέτοιες συμπεριφορές.
Λεκτική σεξουαλική παρενόχληση
Λεκτική σεξουαλική παρενόχληση είναι προτάσεις, άμεσες ή έμμεσες, αίτημα για σεξουαλικές υπηρεσίες ή σεξουαλικές πράξεις. Δεν μιλάμε για απλό φλέρτ αλλά για επιθετικό φλερτ τις περισσότερες φορές χυδαίο με φράσεις σεξουαλικού περιεχομένου χρησιμοποιώντας πρόστυχες φράσεις. Χαρακτηρισμούς για το ντύσιμο ή το παρουσιαστικό ενός ατόμου καθώς και σεξουαλικά αστεία, σεξουαλικές βρισιές με προσβλητικές λέξεις που μειώνουν την προσωπικότητα του ατόμου.
Μη-λεκτική σεξουαλική παρενόχληση
Μη-λεκτική σεξουαλική παρενόχληση είναι απρεπή βλέμματα, ασελγείς χειρονομίες, χρήση φωτογραφιών και βίντεο με προσβλητικό τρόπο καθώς και οτιδήποτε άλλη ενέργεια προσβάλει σεξουαλικά ένα άτομο χωρίς να δίνει την συναίνεσή του.
Σωματική σεξουαλική παρενόχληση
Σωματική σεξουαλική παρενόχληση είναι άγγιγμα που δεν είναι απαραίτητο, άγγιγμα σε ερωτικά σημεία του σώματος, χάδια, αγκαλιές, πίεση του σώματος του θύτη προς το σώμα του θύματος και ιδιαίτερα σε επίμαχα σημεία του ατόμου που υφίσταται αυτές τις συμπεριφορές, στρίμωγμα σε γωνίες και σημεία που το θύμα δεν μπορεί να αποφύγει την επαφή και άλλες παρόμοιες καταστάσεις.
Ο ορισμός της σεξουαλικής παρενόχλησης
Στην ελληνική νομοθεσία, με βάση δύο νόμους (Νόμος 3896/2019 και Νόμος 4808/2021) ο ορισμός της σεξουαλικής παρενόχλησης είναι οποιαδήποτε συμπεριφορά που:
- είναι ανεπιθύμητη λεκτική, μη λεκτική ή σωματική συμπεριφορά σεξουαλικού χαρακτήρα.
- εχει ως σκοπό την προσβολή της αξιοπρέπειας ενός ατόμου
- έχει πρόθεση να δημιουργήσει φόβο, εκφοβισμό, ταπείνωση, εξευτελισμό ή επίθεση σεξουαλικού χαρακτήρα σε ένα άτομο
Τι θεωρείται σεξουαλική παρενόχληση με απλά παραδείγματα
Παρόλο που είναι ξεκάθαρο τι σημαίνει σεξουαλική παρενόχληση εξ’ ορισμού, δίνοντας κάποια παραδείγματα γίνεται πεντακάθαρο τι πραγματικά μπορεί να θεωρηθεί σεξουαλική παρενόχληση.
Παραδείγματα:
- Άσεμνα και πρόστυχα αστεία
- Σεξουαλικά σχόλια
- Ανεπιθύμητα μηνύματα ή φωτογραφίες πορνογραφικού χαρακτήρα
- Συνεχόμενες προτάσεις για σεξουαλική σχέση μετά από άρνηση
- Ανεπιθύμητα αγγίγματα
- Υποσχέσεις επαγγελματικών ωφελημάτων με αντάλλαγμα σεξουαλικές χάρες
- Απειλές για δυσμενή μεταχείριση σε περίπτωση άρνησης σεξουαλικής επαφής
Πότε το φλερτ δεν είναι πια φλερτ και περνάει στην σεξουαλική παρενόχληση;
Οι παράγοντες που το καθορίζουν είναι ο τρόπος που προσεγγίζει κάποιος ένα άτομο και εάν υπάρχει συναίνεση. Για παράδειγμα ένα άτομο μπορεί με πολύ ευγενικό τρόπο να φλερτάρει ένα άλλο και στη συνέχεια να του ζητήσει ευγενικά να βγουν. Μέχρι αυτό το σημείο είναι ένα απλό φλέρτ. Αν το άτομο αρνηθεί, αλλά εκείνος συνεχίσει την ίδια ή κάποια άλλη στιγμή είτε απειλώντας λόγω θέσης εξουσίας, είτε επιμένοντας αφήνοντας σεξουαλικά υπονοούμενα, τότε ναι αυτό είναι σεξουαλική παρενόχληση.
Που μπορεί να συμβεί η σεξουαλική παρενόχληση;
Η σεξουαλική παρενόχληση μπορεί να συμβεί πρακτικά οπουδήποτε έχει κάποιο άτομο την ευκαιρία να παρενοχλήσει σεξουαλικά ένα άλλο άτομο παρά τη θέλησή του. Παρακάτω θα δούμε τις πιο συνηθισμένες περιπτώσεις που παρατηρείται στατιστικά η σεξουαλική παρενόχληση.
Σεξουαλική παρενόχληση στο χώρο εργασίας
Η σεξουαλική παρενόχληση στον εργασιακό χώρο είναι η πιο συνηθισμένη περίπτωση παρενόχλησης, εξού και ο Νόμος 4808/2021 ο οποίος ψηφίστηκε για να προστατεύσει την σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία. Σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία ενδέχεται να συμβεί είτε στο δημόσιο είτε στον ιδιωτικό τομέα. Στο δημόσιο συνήθως θα συμβεί από άτομο υψηλότερης θέσης με εξουσία δηλαδή τον προιστάμενο ή τον διευθυντή, ενώ στον ιδιωτικό τομέα μπορεί να συμβεί από τον προϊστάμενο, το εργοδότη ή ακόμα και από πελάτη ή συνεργάτη.
Σεξουαλική παρενόχληση στο σχολείο ή στο πανεπιστήμιο
Συμπεριφορές σεξουαλικής παρενόχλησης σε σχολείο ή σε πανεπιστήμιο μπορεί να συμβούν είτε από τον δάσκαλο, τον καθηγητή αλλά ακόμη και απο συμμαθητές ή συμφοιτητές.
Σεξουαλική παρενόχληση στον αθλητισμό
Η πιο συνηθισμένη περίπτωση σεξουαλικής παρενόχλησης στον αθλητισμό μπορεί να συμβεί από τον προπονητή σε αθλητές/τριες συνήθως σε ατομικά αθλήματα, αλλά και από συναθλητές σε ομαδικά αθλήματα.
Σεξουαλική παρενόχληση από γιατρό
Ένας γιατρός, λόγω της φύσης του επαγγέλματός του έχει την δυνατότητα να παρενοχλήσει σεξουαλικά ένα άτομο. Σε μια γυναίκα, η πιο συνηθισμένες περιπτώσεις είναι η σεξουαλική παρενόχληση από παθολόγο αλλά τα περισσότερα περιστατικά που έχουν αναφερθεί είναι σεξουαλική παρενόχληση από γυναικολόγο.
Σεξουαλική παρενόχληση μέσα στο οικογενειακό περιβάλλον
Όσο αρρωστημένο και αν ακούγεται η σεξουαλική παρενόχληση στο οικογενειακό περιβάλλον είναι κάτι εφικτό. Έχουν αναφερθεί στο παρελθόν περιστατικά σεξουαλικής παρενόχλησης από γονείς, συγγενείς είτε φιλικά πρόσωπα του κοντινού οικογενειακού κύκλου.
Σεξουαλική παρενόχληση σε Δημόσιο χώρο
Η σεξουαλική παρενόχληση σε χώρους διασκέδασης ή σε γενικότερα χώρους συνάθροισης είναι κάτι που μπορεί να συμβεί, ειδικότερα όταν σε αυτούς τους χώρους επιτρέπεται το αλκοόλ. Πάντως η σεξουαλική παρενόχληση σε δημόσιο χώρο μπορεί να συμβεί οπουδήποτε, ακόμη και στα μέσα μαζικής μεταφορά ή και στον δρόμο.
Νόμος για τη σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία
Στην ελληνική νομοθεσία, υπάρχουν δύο νόμοι σχετικά με τη σεξουαλική παρενόχληση. Ο Νόμος 3896/2010 και ο Νόμος 4808/2021. Ο Νόμος 4808/2021 ο οποίος είναι ο νόμος Κ. Χατζηδάκη για την προστασία της εργασίας, ενσωματώνει τη σύμβαση 190 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας.
Τι προβλέπει η ελληνική νομοθεσία για την σεξουαλική παρενόχληση
Ο Νόμος 4808/2021 προβλέπει ότι απαγορεύεται κάθε μορφή βίας στον εργασιακό χώρο, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής παρενόχλησης και καλύπτει περιστατικά που μπορεί να συμβούν στον εργασιακό χώρο, σε επαγγελματικές εκδηλώσεις, κατά τη διάρκεια επαγγελματικών ταξιδιών, σε εταιρικές εκπαιδεύσεις αλλά και σε μετακινήσεις από και προς την εργασία.
Τι πρέπει να κάνετε αν δεχθείτε σεξουαλική παρενόχληση στη δουλειά
Ο Νόμος 4008/2021 προστατεύει τους εργαζομένους που δέχονται οποιαδήποτε μορφή σεξουαλικής παρενόχλησης.
Ένα άτομο που έχει δεχτεί σεξουαλική παρενόχληση μπορεί να κάνει πλέον όλες τις παρακάτω ενέργειες:
- Να υποβάλει καταγγελία στον εργοδότη
- Να απευθυνθεί στην επιθεώρηση εργασίας
- Να προσφύγει στο συνήγορο του πολίτη
- Να ασκήσει αστική αγωγή για αποζημίωση
- Να υποβάλει μήνυση όταν η συμπεριφορά που δέχεται είναι ποινικό αδίκημα
Τι υποχρεώσεις έχει ο εργοδότης
Βασει της νομοθεσία οι εργοδότες είναι υποχρεωμένοι να εφαρμόζουν πολιτική κατά της βίας και της παρενόχλησης, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής παρενόχλησης. Πρέπει επίσης να διαθέτουν όλες τις απαραίτητες διαδικασίες για την υποβολή και διερεύνηση των καταγγελιών των υπαλλήλων τους. Σε περίπτωση που γίνει καταγγελία θα πρέπει να λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε να προστατεύουν τον εργαζόμενο από αντίποινα και καταχρηστικές συμπεριφορές.
Τι προβλέπει ο ποινικός κώδικας για την σεξουαλική παρενόχληση
Ο ποινικός κώδικας γενικότερα τιμωρεί συμπεριφορές που συνιστούν ποινικά αδικήματα (π.χ. προσβολή της γενετήσιας αξιοπρέπειας ή τον βιασμό. Δεν υπάρχουν συγκεκριμένες διατάξεις του ποινικού κώδικα που να αναφέρονται συγκεκριμένα στην σεξουαλική παρενόχληση.
Ανάλογα την φύση της παρενόχλησης εφαρμόζονται διαφορετικές ποινικές διατάξεις, ενώ στον εργασιακό χώρο ισχύουν παράλληλα όπως είπαμε και οι ειδικές διατάξεις του Ν 4808/2021. Οι κυριότερες διατάξεις του ποινικού κώδικα που αφορούν και συμπεριλαμβάνουν την σεξουαλική παρενόχληση είναι:
Προσβολή γενετήσιας αξιοπρέπειας (άρθρο 337 του Ποινικού Κώδικα)
Η εν λόγω διάταξη τιμωρεί όποιον προβαίνει σε χειρονομίες γενετήσιου χαρακτήρα, επιδεικνύει τα γεννητικά του όργανα, κάνει ανεπιθύμητες σεξουαλικές προτάσεις κτλ, οπότε αγγίζει και την σεξουαλική παρενόχληση.
Κατάχρηση ανίκανου προς αντίσταση (άρθρο 338 του Ποινικού Κώδικα)
Η διάταξη εφαρμόζεται όταν κάποιος εκμεταλλεύεται την αδυναμία ενός ατόμου που δεν μπορεί να αντισταθεί ή να συνεναίσει λόγω κάποιας σωματικής ή ψυχικής κατάστασης.
Παρενόχληση μέσω διαδικτύου σε ανήλικο (online grooming)
Ο ποινικός κώδικας προβλέπει αυστηροποίηση των ποινών όταν τα εγκλήματα αφορούν ανήλικους. Επίσης υπάρχουν ειδικές διατάξεις για την προσέγγιση ανηλίκου μέσω του διαδικτύου.
Ποιες είναι οι ποινές για την σεξουαλική παρενόχληση στην Ελλάδα
Οι ποινές για την σεξουαλική παρενόχληση διαφέρουν ανάλογα την φύση της πράξης, της σχέσης του θύματος με τον θύτη αλλά και ανά περίπτωση.
Παρακάτω οι πιο συνηθισμένες ποινές ανα περίπτωση:
|
Περιπτώσεις Σεξουαλικής Παρενόχλησης |
Ενδεικτική Ποινή |
|
Προσβολή της γενετήσιας αξιοπρέπειας (άρθρο 337 ΠΚ) |
Φυλάκιση έως 1 έτος ή χρηματική ποινή |
|
Θύμα κάτω των 12 ετών |
Φυλάκιση έως 2 έτη ή χρηματική ποινή |
|
Παρενόχληση μέσω διαδικτύου σε ανήλικο κάτω των 15 ετών (grooming) |
Φυλάκιση τουλάχιστον 2 ετών, ενώ αν πραγματοποιηθεί συνάντηση τουλάχιστον 3 ετών |
| Παρενόχληση από εργοδότη ή πρόσωπο από το οποίο εξαρτάται εργασιακά το θύμα |
Φυλάκιση έως 3 έτη |
Πότε παραγράφεται η σεξουαλική παρενόχληση
Στις περισσότερες περιπτώσεις σεξουαλικής παρενόχλησης που υπάγονται στο άρθρο 337 του ποινικού κώδικα η παραγραφή γίνεται στα 5 χρόνια. Ωστόσο η ακριβής προθεσμία παραγραφής εξαρτάται από το αξιόποινο της πράξης, οπότε θα πρέπει να συμβουλευτείτε νομικό ποινικού δικαίου. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να μιλήσετε με τον δικηγόρο σας.
Πως αποδεικνύεται η σεξουαλική παρενόχληση;
Η απόδειξη μια υπόθεσης σεξουαλικής παρενόχλησης μπορεί να είναι δύσκολη χωρίς την παρουσία τρίτων προσώπων. Ωστόσο δεν σημαίνει ότι δεν μπορούν να αποδειχθούν.
Τι αποδεικτικά στοιχεία μπορούν να χρησιμοποιηθούν;
Μια σεξουαλική παρενόχληση αποδεικνύεται με email, videos και μηνύματα που έχουμε αποσταλεί στο θύμα. Μην διαγράψετε μηνύματα ή email που αποδεικνύουν περιστατικά σεξουαλικής παρενόχλησης. Επίσης μαρτυρίες τρίτων που θα επιβεβαιώσουν το γεγονός, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως αποδεικτικά στοιχεία.
Πόσο σημαντικοί είναι οι μάρτυρες;
Η μαρτυρία κάποιου μάρτυρα που ήταν παρόν στο περιστατικό ή υπέπεσε στην αντίληψη του περιστατικό σεξουαλικής παρενόχλησης είναι μεγάλο πλεονέκτημα για το θύμα. Μαρτυρίες συναδέλφων, φιλικών προσώπων ή ατόμων που είδαν ένα περιστατικό αποτελούν σημαντικά αποδεικτικά μέσα.
Μπορεί να αποδειχθεί η σεξουαλική παρενόχληση χωρίς αποδείξεις;
Η απουσία φωτογραφιών, βίντεο ή αυτοπτών μαρτύρων δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μια υπόθεση σεξουαλικής παρενόχλησης δεν μπορεί να αποδειχθεί. Τα περισσότερα περιστατικά στατιστικά γίνονται σε ιδιωτικό χώρο χωρίς την παρουσία τρίτων. Παρόλα αυτά μια καταγγελία μπορεί να ανοίξει τον ασκό του αιόλου για τον θύτη καθώς μπορεί και άλλα άτομα που έχουν υποστεί παρόμοιες συμπεριφορές να ξεκινήσουν να μιλάνε για παλαιότερα περιστατικά, κάτι που θα είναι επιβαρυντικό για τον θύτη αφού θα δείξει μια επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά.
Τι μπορείτε να κάνετε αν πέσετε θύμα σεξουαλικής παρενόχλησης
Εφόσον νιώσετε ότι έχετε πέσει θύμα σεξουαλικής παρενόχλησης αυτό που πρέπει να κάνετε αμέσως μετά το περιστατικό είναι να προβείτε σε καταγγελία για σεξουαλική παρενόχληση.
Καταγγελία Σεξουαλικής παρενόχλησης και περαιτέρω ενέργειες
Η καταγγελία για σεξουαλική παρενόχληση μπορεί να γίνει είτε ανώνυμα είτε επώνυμα. Παράλληλα μπορείτε να απευθυνθείτε στην Αστυνομία ώστε να υποβάλετε μήνυση κατά του προσώπου που σας παρενόχλησε σεξουαλικά. Σε κάθε περίπτωση η συμβουλή μας είναι να απευθυνθείτε σε δικηγόρο ώστε να του εξηγήσετε το περιστατικό και να σας κατευθύνει με την νομική του εμπειρία προς όλες τις απαραίτητες ενέργειες στις οποίες θα πρέπει να προβείτε.
Τι να κάνετε αμέσως μετά το περιστατικό
Άσχετα με το αν υπάρχουν αποδείξεις ή όχι πρέπει να μιλήσετε με δικηγόρο και να κάνετε καταγγελία για σεξουαλική παρενόχληση.
Στις Υπέροχες Γυναίκες μπορείτε να κάνετε ανώνυμη καταγγελία για περιστατικά σεξουαλικής παρενόχλησης, σεξουαλικής βίας αλλά και σεξουαλικής επίθεσης. Στον χάρτη καταγγελιών μπορείτε να κάνετε την καταγγελία σας υποδεικνύοντας το σημείο του συμβάντος ώστε να προστατεύσουμε και να ενημερώσουμε την κοινότητα.
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Αρκεί μία φορά για να θεωρηθεί παρενόχληση;
Ναι ακόμη και μια φορά μπορεί να θεωρηθεί σεξουαλική παρενόχληση.
Ποια είναι η διαφορά μεταξύ σεξουαλικής παρενόχλησης και σεξουαλικής επίθεσης;
Η σεξουαλική παρενόχληση αφορά ανεπιθύμητες συμπεριφορές σεξουαλικού χαρακτήρα ενώ η σεξουαλική επίθεση περιλαμβάνει σωματική ή άλλου είδους γενετήσια προσβολή του θύματος και είναι βαρύτερη μορφή σεξουαλικής βίας.
Μπορεί ένας άνδρας να πέσει θύμα σεξουαλικής παρενόχλησης;
Οποιοδήποτε άτομο, άνδρας ή γυναίκα μπορεί να πέσει θύμα σεξουαλικής παρενόχλησης εφόσον δέχεται συμπεριφορές σεξουαλικού χαρακτήρα χωρίς τη συναίνεσή του.
Μπορεί μια γυναίκα να κατηγορηθεί για σεξουαλική παρενόχληση;
Εφόσον μια γυναίκα παρενοχλεί σεξουαλικά άλλο άτομο, άνδρα ή γυναίκα, ναι μπορεί να κατηγορηθεί για σεξουαλική παρενόχληση.
Είναι η διαδικτυακή παρενόχληση σεξουαλική παρενόχληση;
Εφόσον η διαδικτυακή παρενόχληση είναι σεξουαλικου χαρακτήρα ναι θεωρείται σεξουαλική παρενόχληση.
Πότε πρέπει να απευθυνθώ σε δικηγόρο;
Όταν ένα άτομο δεχθεί σεξουαλική παρενόχληση, ιδιαίτερα στον εργασιακό χώρο, συνιστάται να απευθυνθεί σε δικηγόρο ώστε να τον συμβουλεύσει για τις ενέργειες που πρέπει να ακολουθήσει.
Μπορώ να κάνω καταγγελία χρόνια μετά το περιστατικό;
Καταγγελία για σεξουαλική παρενόχληση χρόνια μετά το περιστατικό μπορεί να γίνει, ιδιαίτερα εφόσον υπάρχουν αποδείξεις.
Η σεξουαλική παρενόχληση είναι μια καθημερινή εμπειρία εξουσίας που επηρεάζει βαθιά την ασφάλεια, την αυτοεκτίμηση και την ελευθερία των γυναικών. Η πραγματική αλλαγή δεν ξεκινά μόνο από τους νόμους, αλλά από μια κοινωνία που δεν θα ανέχεται τη σιωπή, δεν θα κανονικοποιεί τη βία και δεν θα μεταθέτει την ευθύνη σε εκείνες που τη βιώνουν.