Χιλιάδες γυναίκες στη Γροιλανδία – ανάμεσά τους ανήλικα κορίτσια μόλις 12 ή 13 ετών – υποβλήθηκαν σε τοποθέτηση ενδομήτριων σπειραμάτων (σπιράλ) τις δεκαετίες του ’60 και του ’70. Κανείς δεν τις ρώτησε… οι ίδιες το ανακάλυψαν πολύ αργότερα, πολύ επώδυνα!
Το διαβόητο πρόγραμμα της Δανίας για τον έλεγχο των γεννήσεων στον πληθυσμό των αυτοχθόνων Ινουίτ δεν είναι μια εικασία, αλλά ένα γεγονός, το οποίο συνέβαλε στη δραστική μείωση των γεννήσεων στην παγωμένη χώρα της Αρκτικής και αποικία της Δανίας μέχρι το 1953. Η εν λόγω υπόθεση ανάγκασε πέρυσι τον Αύγουστο τη γυναίκα πρωθυπουργό της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν να ζητήσει επισήμως «συγνώμη» από τις τουλάχιστον 4.500 γυναίκες, κορίτσια και τις οικογένειες τους, κάνοντας λόγο για «συστηματικές διακρίσεις» σε βάρος όλων των αυτοχθόνων Ινούιτ.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Κάποιες γυναίκες έσπασαν τη σιωπή τους – η αρχή έγινε με ένα podcast το 2022 – και η τότε κυβέρνηση της Γροιλανδίας αντέδρασε ζητώντας τη διενέργεια ανεξάρτητης έρευνας για το αν η επονομαζόμενη «Εκστρατεία Σπιράλ» της Δανίας συνιστά «γενοκτονία». Σήμερα, δύο χρόνια μετά, τα μέλη της ανεξάρτητης επιτροπής ανακοίνωσαν ότι δεν κατάφεραν να καταλήξουν σ’ ένα κοινό πόρισμα!
«Δεν μπορούμε να πούμε, εκ μέρους της κυβέρνησης, αν υπήρξε γενοκτονία. Αυτό είναι κάτι που μπορούμε να συνεχίσουμε να το συζητάμε», δήλωσε η υπουργός Δικαιοσύνης της Γροιλανδίας, Μαριάν Πάβιασεν, ενώ ο πρωθυπουργός της χώρας, Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν τόνισε ότι προτεραιότητα τώρα είναι «να αρχίσουμε τη διαδικασία επούλωσης» και προανήγγειλε τη σύσταση μιας επιτροπής συμφιλίωσης για το ζήτημα με τη συνεργασία της Δανίας.
«Για μένα, το πιο σημαντικό είναι να βρούμε μαζί τον σωστό δρόμο», υπογράμμισε από την πλευρά της, η Μέτε Φρεντέρικσεν για να λάβει την ακόλουθη… «πληρωμένη» απάντηση από μια γυναίκα Ινούιτ:
Για μένα, το πιο σημαντικό δεν είναι η αποκατάσταση της ιστορίας ή της πολιτικής. Για μένα το πιο σημαντικό είναι το σώμα μου, η ζωή μου και το δικαίωμά μου να ορίζω το σώμα μου. Και για άλλη μια φορά, βλέπω ότι άλλοι κι όχι εγώ ερευνούν και ορίζουν τι συνέβη σε μένα, στο σώμα μου και σε όλες τις γυναίκες Ινούιτ.
Δύο εκθέσεις… κανένα πόρισμα
Το 2024 ο πρώτος που χρησιμοποίησε τον όρο «γενοκτονία» για όσα συνέβησαν τις δεκαετίες του ’60 και του ’70 στις γυναίκες της Γροιλανδίας ήταν ο προερχόμενος από το κόμμα «Κοινότητα των Ινουίτ» πρωθυπουργός, Μούτε Μπ. Έγκεντε. Βασίστηκε στη Σύμβαση του ΟΗΕ για την Πρόληψη και την Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας, η οποία – μεταξύ άλλων – ορίζει ως γενοκτονία την «επιβολή μέτρων που αποσκοπούν στην παρεμπόδιση των γεννήσεων» στο πλαίσιο μιας «εθνικής, εθνοτικής, φυλετικής ή θρησκευτικής ομάδας».
Η κυβέρνηση του Έγκεντε ήταν αυτή που ανέθεσε σε επιτροπή τεσσάρων εμπειρογνωμόνων να ερευνήσει εάν παραβιάστηκαν τα ανθρώπινα δικαιώματα των αυτοχθόνων γυναικών και εφήβων της Γροιλανδίας κι αν οι παραβιάσεις αυτές εμπίπτουν στον νομικό ορισμό της γενοκτονίας.
Η τετραμελής ανεξάρτητη επιτροπή που ανέλαβε να ρίξει φως στην «σκοτεινή» υπόθεση κατάφερε τελικά να χωριστεί στα… δύο και δύο από τα τέσσερα μέλη της να παραιτηθούν. Η μία έκθεση διαπίστωσε ότι δεν συνιστά «γενοκτονία» το πρόγραμμα που εφάρμοσε η Δανία, ενώ η άλλη συμπέρανε ότι μπορεί να «υπήρξε» γενοκτονία. Και οι δύο εκθέσεις συμφωνούν πάντως ότι το πρόγραμμα αντισύλληψης ενδέχεται να παραβίασε πολλά ανθρώπινα δικαιώματα και δικαιώματα των Ινούιτ.
Τα δύο μέλη της επιτροπής που παρέμειναν – η δικηγόρος από την Αλάσκα, Νταλί Σάμπο Ντόρου, και η καθηγήτρια Νομικής στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης, Μίριαμ Κάλεν – κατέληξαν στο πόρισμα ότι τα δικαιώματα των γυναικών Ινουίτ στη Γροιλανδία παραβιάστηκαν. Δήλωσαν, ωστόσο, ότι δεν μπορούσαν να συμπεράνουν πώς διαπράχθηκε γενοκτονία «μόνο με βάση τις αντισυλληπτικές πρακτικές». Πρόσθεσαν ότι η πρόθεση γενοκτονίας από πλευράς Δανίας παραμένει ένα «πιθανό ενδεχόμενο» που θα μπορούσε να στοιχειοθετήσει ένα δικαστήριο, με βάση στοιχεία που δεν εμπίπτουν στο πεδίο της δικής τους έρευνας. Κάτι σαν… Πόντιος Πιλάτος.
Η δεύτερη έκθεση, που συνέταξαν ο Γιόνας Κρίστοφερσεν, πρώην επικεφαλής του Δανικού Ινστιτούτου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και η Γενσίνε Νέντεργκορντ, ψυχολόγος με προϋπηρεσία στη Γροιλανδία, αναγνώρισε ότι οι γυναίκες αδικήθηκαν, αλλά σημείωσε ότι δεν κατέστη δυνατόν να εξακριβωθεί η έκταση της κακοποίησής τους. Παράλληλα, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι «οποιαδήποτε αρχή ή επαγγελματίας Υγείας είχε ανά πάσα στιγμή την πρόθεση να αφανίσει τον πληθυσμό της Γροιλανδίας».
Από την πλευρά τους, τα θύματα της υπόθεσης – οι γυναίκες της Γροιλανδίας – αναρωτιούνται πώς γίνεται μια επιτροπή για τις δικές τους επώδυνες ιστορίες να λέγεται «ανεξάρτητη» χωρίς εκπροσώπηση από την κοινότητά τους, τους Ινούιτ.
Για την ιστορία: Η Γροιλανδία απέκτησε καθεστώς εσωτερικής αυτονομίας το 1979, αλλά η Κοπεγχάγη συνέχισε να διαχειρίζεται το σύστημα υγείας της περιοχής μέχρι το 1992. Οι Ινουίτ, καθώς και τα άτομα μικτής καταγωγής (Δανών και Ινουίτ), αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 90% του συνολικού πληθυσμού των 56.000 κατοίκων του αρκτικού νησιού.
Η εκστρατεία αντισύλληψης σχεδιάστηκε με στόχο τον έλεγχο του πληθυσμού της περιοχής, ο οποίος είχε αυξηθεί κατακόρυφα από τη δεκαετία του 1950, χάρη στον εκσυγχρονισμό και τη βελτίωση των υπηρεσιών υγείας και πρόνοιας – το γνωστό και «ζηλευτό» σκανδιναβικό μοντέλο. Αυτή η δημογραφική αύξηση, σε συνδυασμό με την άνοδο των ποσοστών εγκυμοσύνης μεταξύ των εφήβων, χτύπησε «κόκκινο» στις δανικές αρχές.
Το 1970, η εκστρατεία «αντισύλληψης» θεωρήθηκε και ήταν «επιτυχημένη», καθώς τα ποσοστά γονιμότητας έπεσαν κατακόρυφα και η πτωτική τάση συνεχίστηκε. Μέσα στα οκτώ χρόνια που μεσολάβησαν από την έναρξη του προγράμματος το 1966 έως το 1974, όταν και σταθεροποιήθηκε, ο δείκτης γονιμότητας στη Γροιλανδία εκτοξεύτηκε προς τα κάτω, πέφτοντας από τα επτά παιδιά ανά γυναίκα στα μόλις 2,3!
Αποζημίωση ή σταγόνα στον ωκεανό;
Φέτος τον Αύγουστο το κοινοβούλιο της Δανίας υπερψήφισε με ευρεία πλειοψηφία νόμο που επικυρώνει την καταβολή 300.000 δανέζικων κορωνών (περίπου 40.000 ευρώ) για κάθε γυναίκα Ινούιτ που υπεβλήθη στην πρακτική της εξαναγκαστικής αντισύλληψης μεταξύ του 1960 και του 1991.
Τα 40.000 ευρώ αποζημίωσης θα μπορέσουν να τα διεκδικήσουν όσες γυναίκες… θέλουν, μπορούν ή ζουν ακόμη μέχρι τον Ιούνιο του 2028.
Η νομική μάχη κατά της Δανίας ξεκίνησε το 2023. Μια πρώτη ομάδα 67 γυναικών Ινουίτ υπέβαλε επίσημη απαίτηση αποζημίωσης απευθείας προς τη δανική κυβέρνηση, ζητώντας 300.000 δανικές κορώνες (περίπου 40.000 ευρώ) για κάθε θύμα. Το 2024, βλέποντας ότι η κυβέρνηση της Δανίας τις αγνοούσε, ο αριθμός των εναγουσών αυξήθηκε στις 143 γυναίκες. Η συνολική αθροιστική αποζημίωση που διεκδίκησαν ξεπέρασε τις 43 εκατομμύρια κορώνες Δανίας (περίπου 5,8 εκατομμύρια ευρώ).
Οι επιζήσασες της «Εκστρατείας Σπιράλ» δηλώνουν ότι η σημερινή διά νόμου οικονομική αποκατάστασή τους δεν διαγράφει τις δεκαετίες ντροπής, τις διαλυμένες οικογένειες ή την απώλεια της δυνατότητας να αποκτήσουν παιδιά.
Χωρίς τη συγκατάθεσή μου
Η Νάγια Λίμπεθ είναι μία από τις γυναίκες στις οποίες τοποθετήθηκε αναγκαστικά σπιράλ το 1975. Τότε ήταν 13 ετών.
Ένιωσα σαν να με μαχαίρωναν.
Η συμμαθήτριά της, Χόλγκα, σήμερα 62 ετών, ήταν 14 ετών όταν της τοποθέτησαν το σπιράλ. «Έχω απωθήσει πάρα πολλά πράγματα», λέει, «αλλά θα θυμάμαι πάντα τον πόνο. Υπήρχε τόσο πολύς πόνος για πολλά χρόνια».
Σύμφωνα με τα θύματα της εν λόγω πρακτικής, τα σπιράλ τοποθετούνταν:
- κατά τη διάρκεια γυναικολογικών εξετάσεων ή επεμβάσεων όπως: εκτρώσεις, τοκετοί.
- σε κορίτσια Γυμνασίου που καλούνταν ομαδικά από τις τάξεις τους και μεταφέρονταν σε νοσοκομεία ή ιατρεία. Εκεί, χωρίς ενημέρωση και χωρίς τη γνώση των γονέων τους, υποβάλλονταν στην επέμβαση.
Στη συγκεκριμένη «εκστρατεία» χρησιμοποιήθηκε μια πρώιμη μορφή ενδομήτριου σπιράλ, το Lippes Loop. Είχε σχεδιαστεί για ενήλικες γυναίκες που είχαν ήδη γεννήσει, αλλά τοποθετήθηκε ακόμα και σε κορίτσια μόλις 12 ετών. «Δεν μπορώ καν να φανταστώ τον πόνο που θα προκαλούσε η τοποθέτηση αυτού του αντικειμένου σε μια τόσο μικρή κοιλότητα», δήλωσε στο BBC η γυναικολόγος Δρ. Αβιάγια Σίγκσταντ. Οι επιπλοκές από την τοποθέτηση του Lippes Loop σε κορίτσια και νεαρές γυναίκες κυμαίνονταν από σοβαρή αιμορραγία και μολύνσεις, μέχρι χρόνιο πόνο και στειρότητα. Ακόμη και στα μέσα της δεκαετίας του 1990, η Δρ. Σίγκσταντ εντόπιζε σπιράλ σε ασθενείς που εξετάζονταν για προβλήματα υπογονιμότητας.
Το BBC μίλησε με πολλά θύματα-γυναίκες της κοινότητας των Ινούιτ, αλλά ξεχωρίζει την περίπτωση της Σουζάν Κίελσεν, σήμερα 75 ετών.
Έπειτα από μια εξέταση ρουτίνας ενώ ήταν πέντε μηνών έγκυος στο δεύτερο παιδί της, ο γιατρός της ανακοίνωσε ότι ήθελε να διακόψει την κύηση λόγω μιας προηγούμενης γυναικολογικής επιπλοκής. Η ίδια δηλώνει ότι το πρόβλημα αυτό είχε ήδη αποκατασταθεί πριν από την εγκυμοσύνη και ότι η υγεία της ήταν καλή. Παρόλα αυτά, προχώρησαν σε τεχνητή πρόκληση αποβολής – μια διαδικασία που, όπως καταγγέλλει, απαίτησε 31 ενέσεις – αλλά το μωρό δεν πέθανε. Τελικά, στον έβδομο μήνα, μπήκε σε διαδικασία τοκετού και το μωρό έζησε μόλις μία ώρα. Μέσα σε λίγες ώρες από τον τοκετό, έγιναν τέσσερις προσπάθειες να της τοποθετήσουν σπιράλ, μέχρι που η ίδια απαίτησε από τον γιατρό να σταματήσει.
Η ίδια εξομολογείται πως για χρόνια νόμιζε ότι άκουγε το μωρό της – που αργότερα έμαθε ότι ήταν αγοράκι – να κλαίει μέσα στο σπίτι.
Το BBC συγκέντρωσε επίσης μαρτυρίες γυναικών για πρόσφατες περιπτώσεις εξαναγκαστικής αντισύλληψης, εν μέσω αυξανόμενων εκκλήσεων να διευρυνθεί το πεδίο της έρευνας.Όταν η Μπεμπιάν ήταν 21 ετών, πήγε στο νοσοκομείο για να βάλει σπιράλ – μόνο και μόνο για να ακούσει με σοκ ότι είχε ήδη ένα μέσα της.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Θυμάμαι τα δάκρυα να τρέχουν στα μάγουλά μου και να τους λέω ότι δεν μπορούσα να καταλάβω πώς είχα ήδη σπιράλ… Πώς γινόταν να μην θυμάμαι πότε το έβαλα;
Η Μπεμπιάν πιστεύει ότι η μόνη φορά που θα μπορούσε να της τοποθετηθεί το σπιράλ εν αγνοία της ήταν όταν έκανε έκτρωση σε ηλικία 16 ετών, στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Για τα επόμενα τέσσερα χρόνια υπέφερε από εξουθενωτικούς πόνους στην κοιλιακή χώρα, τόσο έντονους που δεν μπορούσε καν να ανέβει σκάλες. Ήθελε να μείνει έγκυος, αλλά μετά από περισσότερο από έναν χρόνο προσπαθειών δεν τα είχε καταφέρει.
Κάθε φορά που μου ερχόταν περίοδος… έβαζα τα κλάματα.
Αποφάσισε να κάνει μια παύση για λίγους μήνες και να βάλει σπιράλ, καθώς φίλες της την είχαν συμβουλεύσει – λανθασμένα – ότι αυτό θα ενίσχυε τη γονιμότητά της. Τότε ήταν που ανακάλυψε ότι είχε ήδη τοποθετηθεί ένα. Το αφαίρεσε, εγκατέλειψε τα σχέδια για νέο σπιράλ και έμεινε έγκυος μέσα σε λίγους μήνες.