Παρά τις πολυετείς διεκδικήσεις για ίσες αμοιβές, το μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών παραμένει επίμονο στις ακόμη και στις ανεπτυγμένες οικονομίες. Οι γυναίκες εξακολουθούν να αμείβονται κατά μέσο όρο περίπου 12% λιγότερο από τους άνδρες. Και ενώ πρακτικές όπως οι ποσοστώσεις ή τα προγράμματα diversity training εφαρμόζονται ευρέως, κάποιες έρευνες υποστηρίζουν ότι συχνά έχουν τα αντίθετα αποτελέσματα από τα επιδιωκόμενα.
Μια νέα μελέτη φωτίζει έναν απροσδόκητο παράγοντα στη μάχη για ίσες αμοιβές. Το να διοικεί μια εταιρεία ένας μάνατζερ που να έχει κόρη. Όπως προκύπτει από την έρευνα αυτό φαίνεται να επηρεάζει τις επαγγελματικές αποφάσεις και τις αντιλήψεις των ανδρών μάνατζερ, να βελτιώνει τη θέση των γυναικών εργαζομένων και να στενεύει το χάσμα των αμοιβών.
Το φαινόμενο της κόρης
Το φαινόμενο της κόρης (daughter effect) έχει χρησιμοποιηθεί και παλαιότερα σαν όρος σε έρευνες στην κοινωνιολογία, την ψυχολογία και τα οικονομικά για να περιγράψει την κατάσταση όπου οι άνδρες όταν αποκτούν κόρες τείνουν να υιοθετούν πιο ισότιμες και υποστηρικτικές απέναντι στις γυναίκες.
Δύο γυναίκες οικονομολόγοι, η Nina Smith από το Πανεπιστήμιο του Aarhus στη Δανία και η Maddalena Ronchi από το Northwestern University θέλησαν να μελετήσουν αν αυτό ίσχυε και στην περίπτωση ανδρών managers σε επιχειρήσεις. Οι ερευνήτριες παρακολούθησαν την πορεία εργαζομένων και επιχειρήσεων, επιχειρώντας να εντοπίσουν πώς τα προσωπικά γεγονότα στη ζωή των εργοδοτών επηρεάζουν τις επιχειρηματικές αποφάσεις. Η έρευνά τους που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Review of Economic Studies, αξιοποίησε διοικητικά δεδομένα από τη Δανία για μια περίοδο 25 ετών μετάξυ 1992 και 2017.
Για να διασφαλίσουν ότι μπορούν να αποδώσουν με σχετική ακρίβεια τις αλλαγές σε συγκεκριμένα άτομα, επικεντρώθηκαν σε μικρές επιχειρήσεις με έναν μόνο μάνατζερ. Πρόκειται άλλωστε για ένα μοντέλο που αντιπροσωπεύει πάνω από το 90% των εταιρειών στη Δανία και σε αυτές τις περιπτώσεις η επιρροή του επικεφαλής στις προσλήψεις, τις προαγωγές και τις απολύσεις είναι άμεση και καθοριστική.
Τα ευρήματα της έρευνας
Τα ευρήματα είναι εντυπωσιακά. Όταν ένας άνδρας μάνατζερ αποκτά την πρώτη του κόρη, το χάσμα αμοιβών στην επιχείρησή του μειώνεται αισθητά. Συγκεκριμένα, ο δείκτης αμοιβών των γυναικών, που μετρά τα εισοδήματά τους σε σχέση με αυτά των ανδρών, αυξάνεται κατά 4,1%. Ταυτόχρονα, το ποσοστό των γυναικών στο εργατικό δυναμικό της εταιρείας αυξάνεται κατά 4,5%.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι αυτή η μεταβολή ξεκινά σχεδόν αμέσως μετά τη γέννηση της κόρης και διατηρείται όσο ο ίδιος μάνατζερ παραμένει στη θέση του. Αντίθετα, η απόκτηση γιου δεν φαίνεται να έχει αντίστοιχη επίδραση, ενώ και οι επόμενες κόρες δεν ενισχύουν περαιτέρω το φαινόμενο.
Πώς εξηγείται αυτή η αλλαγή;
Τα δεδομένα δείχνουν ότι η διαφορά δεν προκύπτει από αυξήσεις στους μισθούς των ήδη εργαζόμενων γυναικών, ούτε από μείωση των απολύσεων. Αντίθετα, η μετατόπιση προέρχεται κυρίως από νέες προσλήψεις και προαγωγές. Οι άνδρες μάνατζερ που μόλις έγιναν πατέρες κοριτσιών φαίνεται να επιλέγουν συστηματικά περισσότερες γυναίκες υποψήφιες, ιδιαίτερα για θέσεις πλήρους απασχόλησης και υψηλότερων αποδοχών.
Είναι σημαντικό ότι οι γυναίκες που προσλαμβάνονται διαθέτουν παρόμοια προσόντα και εμπειρία με τους άνδρες συνυποψηφίους τους. Με απλά λόγια, όταν οι επιλογές είναι εξίσου καλές, οι νέοι «πατεράδες κοριτσιών» φαίνεται να γέρνουν τη ζυγαριά υπέρ των γυναικών. Η έρευνα είχε και ένα ακόμη πολύ ενδιαφέρον εύρημα.
Η πιθανότητα να κατέχει γυναίκα την πιο υψηλά αμειβόμενη θέση σε μια επιχείρηση αυξάνεται κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες μετά την απόκτηση κόρης από τον manager της επιχείρησης.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τις πολιτικές ισότητας;
Από τη μία πλευρά, τα ευρήματα είναι ενθαρρυντικά, καθώς δείχνουν ότι οι στάσεις και οι προκαταλήψεις δεν είναι στατικές και μπορούν να μεταβληθούν μέσα από προσωπικές εμπειρίες. Από την άλλη, θέτουν δύσκολα ερωτήματα για το πώς μπορεί να αναπαραχθεί αυτό το αποτέλεσμα σε μεγαλύτερη κλίμακα. Η μελέτη δεν μπορεί να απαντήσει με βεβαιότητα αν το «φαινόμενο της κόρης» σχετίζεται με την ψυχολογία της πατρότητας ή με την εμπειρία μιας στενής σχέσης με ένα άτομο διαφορετικού φύλου. Επιπλέον, η έρευνα δεν μπόρεσε να εξετάσει αν η μητρότητα έχει αντίστοιχη επίδραση γιατί οι γυναίκες μάνατζερ ήταν πολύ λίγες στο δείγμα
Φυσικά μια κοινωνία δεν μπορεί να βασιστεί στο αν ένας μάνατζερ αποκτήσει παιδί και μάλιστα κόρη. Το ζητούμενο είναι πώς μπορούν οι οργανισμοί να «μιμηθούν» αυτό το αποτέλεσμα χωρίς να βασίζονται σε προσωπικά γεγονότα ζωής. Προγράμματα mentoring που φέρνουν σε επαφή εργαζόμενους από διαφορετικά υπόβαθρα ή δομές που ενισχύουν την ενσυναίσθηση και την κατανόηση διαφορετικών εμπειριών, φαίνεται πως θα μπορούσαν να λειτουργήσουν προς αυτή την κατεύθυνση.
Σε κάθε περίπτωση, η ιδέα ότι μια τόσο προσωπική εμπειρία μπορεί να επηρεάσει μετρήσιμα τις επαγγελματικές αποφάσεις λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι οι ανισότητες στην εργασία δεν είναι μόνο ζήτημα πολιτικών και κανονισμών, αλλά και βαθύτερων αντιλήψεων. Και ίσως, τελικά, η αλλαγή να ξεκινά όχι μόνο από τις αίθουσες συνεδριάσεων, αλλά και από το σπίτι.