Η Vivian Maier για δεκαετίες περπατούσε στους δρόμους της Νέας Υόρκης και του Σικάγο, σχεδόν αθόρυβα, με μια Rolleiflex κρεμασμένη στον λαιμό της, παρατηρώντας παιδιά, ηλικιωμένους, εργάτες, ανθρώπους που ζούσαν στο περιθώριο, κτίρια και μικρές σκηνές της καθημερινότητας και, παρότι εργάστηκε το μεγαλύτερο μέρος της ενήλικης ζωής της ως νταντά και φροντιστήρια, στον ελεύθερο χρόνο της δημιουργούσε ένα τεράστιο προσωπικό αρχείο της εποχής της.
Τράβηξε περισσότερα από 100.000 αρνητικά, έκανε κινηματογραφικές λήψεις, ηχογραφήσεις και συγκέντρωσε εφημερίδες, βιβλία και αντικείμενα που θεωρούσε ενδιαφέροντα, με το μεγαλύτερο μέρος αυτού του υλικού να παραμένει κρυμμένο κατά τη διάρκεια της ζωής της.
View this post on Instagram
Ποια ήταν η Vivian Maier;
Η Vivian Maier γεννήθηκε την 1η Φεβρουαρίου του 1926 στο Μπρονξ της Νέας Υόρκης, από Γαλλίδα μητέρα και Αυστριακό πατέρα. Παρότι γεννήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, πέρασε σημαντικό μέρος των παιδικών και νεανικών της χρόνων στη Γαλλία.
Η οικογενειακή της ζωή υπήρξε σύνθετη και οι πληροφορίες για τα πρώτα χρόνια της είναι θολές ωστόσο αυτό το κενό θα γίνει αργότερα χαρακτηριστικό και της ίδιας της βιογραφίας της, άλλωστε, άφησε το έργο της και όχι την ίδια τη ζωή της, να «μιλήσει» για εκείνη.
View this post on Instagram
Όπως αναφέρεται στο επίσημο site της, το 1949 άρχισε να ασχολείται με τη φωτογραφία, ενώ βρισκόταν στη Γαλλία. Η πρώτη της μηχανή ήταν μια απλή Kodak Brownie, μια ερασιτεχνική φωτογραφική μηχανή, χωρίς τις δυνατότητες και τον έλεγχο ενός επαγγελματικού εξοπλισμού ενώ οι πρώτες της λήψεις κινούνταν περισσότερο γύρω από το τοπίο και το πορτρέτο.
Το ‘51 επέστρεψε στη Νέα Υόρκη και εργάστηκε ως νταντά, ενώ παράλληλα συνέχισε να φωτογραφίζει τους δρόμους της πόλης. Έναν χρόνο αργότερα αγόρασε μια Rolleiflex, με το τετράγωνο κάδρο της μηχανής να αποτελεί ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του έργου της.
Το ‘56 μετακόμισε στην περιοχή του Σικάγο, όπου πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της υπόλοιπης ζωής της. Εκεί εργάστηκε για την οικογένεια Gensburg, φροντίζοντας τα παιδιά της. Οι άνθρωποι που τη γνώρισαν μέσα από αυτή τη δουλειά θυμούνται μια ιδιαίτερη, εκκεντρική και έντονη προσωπικότητα, μια γυναίκα που μπορούσε να είναι αυστηρή αλλά ταυτόχρονα εξαιρετικά τρυφερή με τα παιδιά.
Η γυναίκα που «έβαζε» τον κόσμο σε κορνίζες
Το έργο της και τα εμβληματικά κλικ που γνωρίζουμε σήμερα, αποτελούσαν ένα «μυστικό» αρχείο κατά τη διάρκεια της ζωής της. Η ίδια συγκέντρωνε υλικό, εφημερίδες, αποκόμματα, βιβλία, αντικείμενα, φωτογραφικά φιλμ, ταινίες και ηχογραφήσεις, γεμίζονται σταδιακά τους αποθηκευτικούς της χώρους, σαν να προσπαθούμε να διασώσει ολόκληρο τον κόσμο που περνούσε μπροστά από τα μάτια της με τη «γραφή» της να την κάνει να ξεχωρίζει για πολλούς αλλά και έναν κυρίως λόγο: την οπτική της.
Η Maier δεν ενδιαφερόταν μόνο για τα σημαντικά γεγονότα. Δεν χρειαζόταν ένα ιστορικό γεγονός για να σηκώσει τη μηχανή της αλλά την ενδιέφερε η ζωή όπως εξελισσόταν μπροστά στα μάτια της.
Τι την έκανε να ξεχωρίσει
Το επίσημο αρχείο της περιγράφει το έργο της ως μια εκτεταμένη καταγραφή της αμερικανικής ζωής, από την καθημερινότητα των πόλεων και την αρχιτεκτονική μέχρι ανθρώπους που συχνά παρέμεναν αόρατοι για την κοινωνία ενώ κατέγραψε επίσης κατεδαφίσεις ιστορικών κτιρίων και γειτονιές που μεταμορφώνονταν, αφήνοντας έτσι ένα οπτικό αρχείο μιας Αμερικής που άλλαζε.
View this post on Instagram
Ιδιαίτερη θέση στις φωτογραφίες της είχαν οι άνθρωποι που βρίσκονταν στο περιθώριο, ηλικιωμένοι, άστεγοι και άνθρωποι που η πόλη συχνά προσπερνούσε. Εκείνη, δεν τους αντιμετώπιζε απλώς ως «θέματα» αλλά με την κάμερά της τους έδινε μια θέση στην κοινωνία.
Οι άνθρωποι, τα παιδιά και ο δρόμος
Οι φωτογραφίες των παιδιών αποτελούν σημαντικό κομμάτι της δουλειάς της. Ίσως επειδή περνούσε μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς της μαζί τους, η Maier είχε μια ιδιαίτερη ικανότητα να καταγράφει τον αυθορμητισμό τους. Δεν τα φωτογράφιζε ως τέλεια, χαμογελαστά μοντέλα. Τους επέτρεπε να είναι περίεργα, αμήχανα, ζωηρά, σοβαρά, θυμωμένα ή απορροφημένα στο παιχνίδι τους και απλώς αποτύπωνε τη στιγμή σε ένα κάδρο.
Στον αντίποδα βρίσκονται οι εικόνες των ηλικιωμένων και των ανθρώπων που ζούσαν σε δύσκολες συνθήκες. Εκεί, το βλέμμα της γίνεται συχνά πιο σιωπηλό.
View this post on Instagram
Οι αυτοπροσωπογραφίες της: η ίδια μέσα στο κάδρο
Αν υπάρχει ένα μοτίβο που κάνει το έργο της ακόμη πιο προσωπικό, αυτό είναι οι αυτοπροσωπογραφίες.
Η Maier εμφανίζεται συχνά στο ίδιο της το έργο έμμεσα. Σε καθρέφτες, τζάμια, βιτρίνες και μεταλλικές επιφάνειες. Μερικές φορές βλέπουμε ολόκληρη τη φιγούρα της, άλλες μόνο τη σκιά της ή ένα τμήμα του σώματός της.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η αυτοπροσωπογραφία της δεν μοιάζει με δήλωση παρουσίας, αντιθέτως, μοιάζει να αφήνει κατά λάθος ένα ίχνος του εαυτού της μέσα στις εικόνες που δημιουργεί, σαν ένας διάλογος ανάμεσα στην ίδια και τον κόσμο.
View this post on Instagram
Από το ασπρόμαυρο στο χρώμα
Για μεγάλο διάστημα η Maier φωτογράφιζε κυρίως σε ασπρόμαυρο φιλμ. Οι εικόνες των δεκαετιών του ‘50 και του ‘60 είναι εκείνες που συνδέθηκαν περισσότερο με την αναγνώρισή της ως φωτογράφου δρόμου.
View this post on Instagram
Αργότερα στράφηκε περισσότερο στη φωτογραφία με χρώμα και το ύφος της άρχισε να μετατοπίζεται. Το χρώμα έδωσε μεγαλύτερη σημασία σε αντικείμενα, επιγραφές, επιφάνειες, graffiti και οπτικές λεπτομέρειες. Σε αρκετές από αυτές τις εικόνες οι άνθρωποι υποχωρούν και τη θέση τους παίρνει το ίδιο το αστικό περιβάλλον.
View this post on Instagram
Αυτή η μετάβαση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, διότι δείχνει ότι η Maier δεν παρέμεινε απόλυτα προσκολλημένη σε μία μόνο φόρμα. Το έργο της περιλαμβάνει διαφορετικές περιόδους και τρόπους παρατήρησης, από τις αυθόρμητες ασπρόμαυρες σκηνές του δρόμου μέχρι πιο αφαιρετικές έγχρωμες εικόνες.
Η ανακάλυψη που άλλαξε την ιστορία της
Το 2007, η ζωή της Maier πήρε μια απρόβλεπτη τροπή, χωρίς η ίδια να το γνωρίζει. Ο John Maloof, ο οποίος εκείνη την περίοδο αναζητούσε παλιές φωτογραφίες για ένα βιβλίο σχετικά με μια περιοχή του Σικάγο, επισκέφθηκε μια τοπική δημοπρασία. Εκεί αγόρασε ένα κουτί με αρνητικά, χωρίς αρχικά να γνωρίζει τον δημιουργό.
Όταν αργότερα άρχισε να εξετάζει και να σκανάρει τις εικόνες, κατάλαβε ότι είχε μπροστά του κάτι που ξεπερνούσε κατά πολύ ένα τυχαίο οικογενειακό αρχείο.
View this post on Instagram
Το όνομα της Vivian Maier δεν ήταν τότε γνωστό στον κόσμο της φωτογραφίας. Σταδιακά, ο Maloof άρχισε να συγκεντρώνει και άλλα τμήματα του αρχείου, τα οποία είχαν διασκορπιστεί σε διαφορετικούς αγοραστές. Σύμφωνα με το επίσημο αρχείο Maloof Collection, η συλλογή που ανασυγκροτήθηκε περιλαμβάνει περίπου το 90% του έργου της και αποτελείται από 100.000 έως 150.000 αρνητικά, περισσότερες από 3.000 εκτυπώσεις, εκατοντάδες ρολά φιλμ, ταινίες, ηχογραφήσεις και προσωπικά αντικείμενα.
Έτσι, η γυναίκα που είχε περάσει τη ζωή της αποφεύγοντας τη δημοσιότητα έγινε, μέσα σε λίγα χρόνια, μία από τις πιο πολυσυζητημένες μορφές της φωτογραφίας δρόμου.
Το παράδοξο με τη Vivian Maier
Η Maier έφυγε από τη ζωή στις 21 Απριλίου 2009, σε ηλικία 83 ετών και η παγκόσμια αναγνώριση που θα γνώριζε το έργο της ήρθε ουσιαστικά μετά τον θάνατό της.
Και εδώ βρίσκεται το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της ιστορίας της. Δεν μπορούμε να ξέρουμε με βεβαιότητα τι θα πίστευε για τη σημερινή δημοσιότητά της. Δεν γνωρίζουμε αν ήθελε κάποτε να εκθέσει τις φωτογραφίες της ή αν θεωρούσε τον εαυτό της καλλιτέχνιδα. Το γεγονός ότι έκρυβε συστηματικά μεγάλο μέρος της δουλειάς της δείχνει τουλάχιστον ότι η σχέση της με τη δημοσιότητα ήταν πολύ διαφορετική από εκείνη των περισσότερων φωτογράφων.
View this post on Instagram
Αυτό έχει οδηγήσει και σε συζητήσεις γύρω από την παρουσίαση του έργου της μετά τον θάνατό της. Οι περισσότερες εικόνες που γνωρίζουμε σήμερα προέρχονται από ένα τεράστιο αρχείο που δεν είχε παρουσιαστεί από την ίδια σε κάποια ολοκληρωμένη έκθεση επομένως, το πώς επιλέγονται, τυπώνονται και παρουσιάζονται οι φωτογραφίες της επηρεάζει αναπόφευκτα και τον τρόπο με τον οποίο την αντιλαμβανόμαστε ως καλλιτέχνιδα.
Σήμερα, οι εικόνες της έχουν ταξιδέψει σε εκθέσεις και έχουν μπει σε βιβλία. Το έργο της έχει μελετηθεί, αρχειοθετηθεί και αναλυθεί, ενώ η ιστορία της έχει γίνει αντικείμενο βιβλίων και ντοκιμαντέρ. Το επίσημο αρχείο συνεχίζει να ψηφιοποιεί και να καταγράφει το υλικό της, ενώ χιλιάδες εικόνες της είναι πια διαθέσιμες σε ένα κοινό που εκείνη δεν γνώρισε ποτέ.