Στην ιστορία της τέχνης δεν είναι λίγοι οι άνδρες που πήραν τα εύσημα για έργα γυναικών. Είτε από λάθος των ιστορικών (τρανό παράδειγμα το έργο της Τζούντιθ Λέιστερ με τίτλο The Carousing Couple το οποίο αποδόθηκε εσφαλμένα στον Φρανς Χαλς ) είτε από πρόθεση των ιδίων καλλιτεχνών, πολλές από αυτές έμειναν για πάντα στην αφάνεια.
Άλλες, διεκδίκησαν επιτυχώς τη θέση τους στα καλλιτεχνικά «στέκια» και άλλες, έπρεπε – ακόμη και ζωγραφίζοντας σε πραγματικό χρόνο σε μία αίθουσα δικαστηρίου – να αποδείξουν πως τα δημιουργήματα με υπογραφές ανδρών είναι δικά τους. Ακραίο; Κι όμως, έτσι έγινε στην περίπτωση της Μάργκαρετ Κιν, της ζωγράφου με τα ξακουστά πορτρέτα «Βig Eyes».
Τα περίφημα «Big Eyes» της Μάργκαρετ Κιν, κατάφεραν να γίνουν από τα πιο αναγνωρίσιμα αριστουργήματα της Αμερικής του ‘50 και του ’60, πίσω όμως από αυτά τα τεράστια και εκφραστικά μάτια κρυβόταν για χρόνια μια γυναίκα που δεν υπέγραφε το ίδιο της το έργο. Η Μάργκαρετ Κιν ζωγράφιζε ενώ ο σύζυγός της, Γουόλτερ Κιν, παρουσιαζόταν στον κόσμο ως ο δημιουργός, ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Ποια ήταν η Μάργκαρετ Κιν
Η Μάργκαρετ Κιν γεννήθηκε ως Πέγκυ Ντόρις Χόκινγκ στις 15 Σεπτεμβρίου 1927 στο Νάσβιλ του Τενεσί και η σχέση της με τη ζωγραφική ξεκίνησε από πολύ νωρίς.
Όπως αναφέρεται στη βιβλιογραφία της, η Μάργκαρετ άρχισε να σχεδιάζει από παιδί και αργότερα παρακολούθησε μαθήματα τέχνης στο Watkins Institute του Νάσβιλ. Στα 18 της βρέθηκε στη Νέα Υόρκη, όπου φοίτησε στη Traphagen School of Design και εργάστηκε ζωγραφίζοντας αντικείμενα για βρέφη, προτού αφοσιωθεί στα πορτρέτα με τα τεράστια θλιμμένα και άκρως εκφραστικά μάτια, γνωστά ως Big Eyes.
Η «σχέση» της με τα μάτια
Σε ηλικία μόλις δύο ετών υποβλήθηκε σε επέμβαση που προκάλεσε μόνιμη βλάβη στο τύμπανό της και επηρέασε την ακοή της. Αντί να προσπαθεί να διαβάσει τα χείλη των ανθρώπων, έμαθε να παρατηρεί τα μάτια τους για να καταλάβει τι της έλεγαν, ίσως λοιπόν και γι’ αυτό τα μάτια στους πίνακές της απέκτησαν τόσο έντονη παρουσία.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Τα παιδιά, οι γυναίκες και τα ζώα που ζωγράφιζε είχαν βλέμματα γεμάτα συναίσθημα, μοναξιά και μια παράξενη, σχεδόν ονειρική μελαγχολία, ένα στοιχείο που έγινε η υπογραφή της και, πράγματι, κανένας άλλος δεν μπορούσε να ζωγραφίσει όπως εκείνη. Αυτό έγινε κατανοητό άλλωστε μετέπειτα με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο, σε μία αίθουσα δικαστηρίου.
Ο Γουόλτερ Κιν και η κλοπή της ταυτότητάς της
Το 1955 η Μάργκαρετ παντρεύτηκε τον Γουόλτερ Κιν. Ο Γουόλτερ είχε προηγούμενη εμπειρία στις επιχειρήσεις και στο real estate, αλλά σύντομα άρχισε να ασχολείται με την πώληση έργων τέχνης.
Άρχισε να πουλά τους πίνακές της με τα μεγάλα μάτια στο Σαν Φρανσίσκο, με μεγάλη επιτυχία και, όπως αναφέρεται στη βιβλιογραφία της Μάργκαρετ, κάποια στιγμή βρέθηκε δίπλα του, ενώ εκείνος πουλούσε τα έργα της, και κάποιος τη ρώτησε αν και εκείνη ζωγραφίζει. Αυτή ήταν η ερώτηση που την έκανε να καταλάβει πως ο σύζυγός της παρουσιαζόταν ως ο δημιουργός των έργων της – και εκεί ξεκίνησαν όλα.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Ο Γουόλτερ δημιούργησε γύρω από τα «Big Eyes» έναν ολόκληρο μύθο. Υποστήριζε ότι είχε εμπνευστεί τα παιδιά με τα τεράστια μάτια από όσα είχε δει μεταπολεμικά στο Βερολίνο και, όσο ο μύθος μεγάλωνε, τόσο μεγάλωνε και η επιτυχία.
Εκθέσεις οργανώθηκαν σε πόλεις όπως η Νέα Υόρκη, η Νέα Ορλεάνη και το Σικάγο, αμέτρητα καρτ-ποστάλ με τα χαρακτηριστικά πρόσωπα κυκλοφόρησαν στην αγορά και τα «Big Eyes» εξελίχθηκαν σε τεράστιο εμπορικό φαινόμενο της δεκαετίας του ’60.
Δέκα χρόνια ζωγραφικής στη σιωπή
Για περίπου μία δεκαετία, η Μάργκαρετ ζωγράφιζε κρυφά. Σύμφωνα με τη δική της μεταγενέστερη αφήγηση, εργαζόταν ακόμη και 16 ώρες την ημέρα σε ένα δωμάτιο με κλειστές κουρτίνες, ενώ ο Γουόλτερ απολάμβανε τη δόξα και την επιτυχία.
Η ίδια, όχι μονάχα δεν είχε την αναγνώριση που της άξιζε αλλά βίωσε και έναν οικονομικό και ψυχολογικό έλεγχο, απομόνωση και φόβο. Σε συνεντεύξεις της έχει περιγράψει την τεράστια πίεση που ένιωθε να συνεχίσει να δημιουργεί υπό αυτές τις συνθήκες. Όσο πιο επιτυχημένοι γίνονταν οι πίνακές της, τόσο πιο παγιδευμένη ένιωθε, γνωρίζοντας ότι η αλήθεια της ήταν άγνωστη σ τον κόσμο.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Το ‘65 οι δυο τους χώρισαν και το ’70 πια μίλησε δημόσια σε ραδιοφωνική εκπομπή και δήλωσε ότι εκείνη ήταν η πραγματική δημιουργός των «Big Eyes». Ο Γουόλτερ φυσικά τη διέψευσε μέχρι που η ιστορία έφτασε το ‘86 στις δικαστικές αίθουσες.
Η Μάργκαρετ μήνυσε τον Γουόλτερ για συκοφαντική δυσφήμιση και οι δυο τους βρέθηκαν ξανά απέναντι, αυτή τη φορά σε ομοσπονδιακό δικαστήριο στη Χαβάη, σχεδόν δύο δεκαετίες μετά τον χωρισμό τους, σε μία δίκη που κράτησε περίπου τρεισήμισι εβδομάδες.
Η στιγμή που η Μάργκαρετ άφησε το έργο της να μιλήσει από μόνο του
Ο δικαστής Σάμιουελ Π. Κίνγκ ζήτησε από τη Μάργκαρετ και τον Γουόλτερ να ζωγραφίσουν ενώπιον ενός εξαμελούς σώματος ενόρκων, έτσι, πήρε το πινέλο και άρχισε να δημιουργεί ένα ακόμη από τα χαρακτηριστικά πρόσωπά της. Σε λιγότερο από μία ώρα είχε ολοκληρώσει τον πίνακα που έμεινε γνωστός ως «Exhibit 224».
«Αυτό ήταν το πιο γρήγορο έργο που ζωγράφισα ποτέ στη ζωή μου» είχε πει.
Ο Γουόλτερ, από την άλλη, δεν ζωγράφισε, ούτε και παρουσίασε έργα του. Αντιθέτως, επικαλέστηκε πρόβλημα στον ώμο του και υποστήριξε ότι δεν μπορούσε να εκτελέσει τη δοκιμασία. Τι βολικό θα πω εγώ. Η Μάργκαρετ κέρδισε τη δίκη και ο Γουόλτερ καταδικάστηκε να της καταβάλει 4 εκατομμύρια δολάρια.
Από το «ψεύτικο» όνομα στη δική της κληρονομιά
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Η δικαστική νίκη δεν μπορούσε να επιστρέψει στη Μάργκαρετ τα «χαμένα» καλλιτεχνικά της χρόνια, της έδωσε όμως την ηθική δικαίωση και τη θέση στην ιστορία της τέχνης που της άξιζε.
Συνέχισε να ζωγραφίζει για δεκαετίες, δημιουργώντας παιδιά, γυναίκες και ζώα με αυτά τα χαρακτηριστικά μάτια και πέρασαν πια στην pop κουλτούρα. Το έργο της επηρέασε εικονογράφους και καλλιτέχνες και τα πορτρέτα της απέκτησαν νέα ζωή μέσα από αντικείμενα, φιγούρες και σύγχρονες καλλιτεχνικές αναφορές. Η ίδια η ιστορία της μάλιστα πέρασε αργότερα και στον κινηματογράφο, με την ταινία Big Eyes του Τιμ Μπάρτον το 2014.
Η Μάργκαρετ Κιν έφυγε από τη ζωή στις 26 Ιουνίου 2022 στην Καλιφόρνια, σε ηλικία 94 ετών. Μέχρι τα τελευταία χρόνια της ζωής της συνέχιζε να δημιουργεί και η περιπέτειά της αποτελεί το πιο θαυμαστό παράδειγμα γυναικείας ενδυνάμωσης στην ιστορία (και όχι μόνο της τέχνης). Μια γυναίκα που διεκδικεί και κερδίζει τη θέση της (ακόμη κι αν αυτό θα έπρεπε να ήταν δεδομένο δυστυχώς έπρεπε να παλέψει), βρίσκει ξανά τη φωνή και την υπογραφή της και γίνεται σύμβολο.