Διεθνής επιστημονική μελέτη μεγάλης κλίμακας χαρτογράφησε ένα πεδίο που μέχρι σήμερα παρέμενε σε μεγάλο βαθμό άγνωστο: τη γενετική του καρκίνου στις γάτες. Και τα ευρήματα δεν αφορούν μόνο την κτηνιατρική. Θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα ορισμένους μηχανισμούς ανάπτυξης του καρκίνου στον άνθρωπο.
Στη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Science, οι ερευνητές πραγματοποίησαν τη μεγαλύτερης κλίμακας μέχρι σήμερα γενετική ανάλυση καρκινικών όγκων σε γάτες. Εξέτασαν δείγματα από σχεδόν 500 οικόσιτες γάτες σε πέντε χώρες, αναζητώντας μεταλλάξεις και άλλες γενετικές αλλοιώσεις που συνδέονται με την εμφάνιση και την εξέλιξη διαφορετικών μορφών καρκίνου.
Δημιούργησαν επίσης ανοιχτή προς όλους γενετική βάση δεδομένων, ώστε τα στοιχεία να μπορούν να αξιοποιηθούν και από άλλες ερευνητικές ομάδες.
Ο καρκίνος αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αιτίες ασθένειας και θανάτου στις γάτες. Ωστόσο, σε αντίθεση με όσα γνωρίζουμε για τον άνθρωπο —αλλά ακόμη και για τον σκύλο— οι γενετικές μεταβολές που βρίσκονται πίσω από τους καρκινικούς όγκους της γάτας είχαν μελετηθεί ελάχιστα.
Όπως εξηγεί ο καθηγητής Παθοβιολογίας του Πανεπιστημίου Guelph και ένας από τους επικεφαλής της μελέτης, Τζόφρι Γουντ, παρότι οι γάτες είναι από τα πιο παλιά ζώα συντροφιάς, μέχρι σήμερα γνωρίζαμε πολύ λίγα για τη γενετική του καρκίνου τους.
Τι κοινό έχουν οι καρκίνοι της γάτας και του ανθρώπου
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα ήταν ότι αρκετά από τα λεγόμενα γονίδια-οδηγοί του καρκίνου (cancer driver genes) που εντοπίστηκαν στις γάτες είναι ήδη γνωστά από τους καρκίνους σε ανθρώπους και σκύλους.
Πρόκειται για γονίδια των οποίων οι μεταλλάξεις μπορούν να συμβάλλουν άμεσα στην ανάπτυξη ενός όγκου, επηρεάζοντας φυσιολογικούς μηχανισμούς όπως η ανάπτυξη και η διαίρεση των κυττάρων, η επιδιόρθωση βλαβών στο DNA ή ο προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος.
Ένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικό παράδειγμα εντοπίστηκε στους επιθετικούς όγκους του μαστού στις γάτες.
Το συχνότερο γονίδιο-οδηγός που βρέθηκε σε αυτούς τους όγκους ήταν το FBXW7. Περισσότεροι από τους μισούς όγκους που εξετάστηκαν έφεραν μετάλλαξη στο συγκεκριμένο γονίδιο.
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, το FBXW7 συμβάλλει στη ρύθμιση πρωτεϊνών που εμπλέκονται στην ανάπτυξη και τη διαίρεση των κυττάρων. Όταν όμως υποστεί βλάβη, ορισμένες πρωτεΐνες που ευνοούν την κυτταρική ανάπτυξη μπορούν να συσσωρευτούν, δημιουργώντας συνθήκες που ενδέχεται να βοηθούν τα καρκινικά κύτταρα να επιβιώνουν και να εξαπλώνονται.
Το εύρημα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή μεταλλάξεις του FBXW7 συναντώνται και στον καρκίνο του μαστού στον άνθρωπο, όπου έχουν συσχετιστεί με δυσμενέστερη πρόγνωση. Και οι ομοιότητες δεν περιορίστηκαν εκεί. Οι επιστήμονες βρήκαν κοινά γενετικά χαρακτηριστικά μεταξύ καρκίνων γάτας και ανθρώπου που προσβάλλουν, μεταξύ άλλων, το αίμα, τα οστά, τους πνεύμονες, το δέρμα, το γαστρεντερικό και το κεντρικό νευρικό σύστημα.
Γιατί έχει σημασία ότι οι γάτες ζουν μαζί μας
Υπάρχει ακόμη ένας λόγος που κάνει τις γάτες ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες για την έρευνα: μοιράζονται το περιβάλλον μας. Οι οικόσιτες γάτες μπορεί να εκτίθενται σε ορισμένους από τους ίδιους περιβαλλοντικούς παράγοντες με τους ανθρώπους με τους οποίους ζουν – από οικιακές χημικές ουσίες και ατμοσφαιρικούς ρύπους μέχρι καπνό και άλλες εκθέσεις που ενδέχεται να επηρεάζουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου.
Η μελέτη των καρκίνων που εμφανίζονται φυσικά στα ζώα συντροφιάς μπορεί επομένως να προσφέρει στους επιστήμονες ένα ακόμη εργαλείο για να εξετάσουν πώς αλληλεπιδρούν η γενετική προδιάθεση και το περιβάλλον.
Όπως σημειώνει ο Τζόφρι Γουντ, η έρευνα μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση του γιατί αναπτύσσεται ο καρκίνος τόσο στις γάτες όσο και στους ανθρώπους, του τρόπου με τον οποίο το περιβάλλον επηρεάζει τον κίνδυνο και, μακροπρόθεσμα, στην αναζήτηση νέων μεθόδων πρόληψης και θεραπείας.
Ένα βήμα προς την εξατομικευμένη θεραπεία των γατών
Τα ευρήματα παρουσιάζουν ενδιαφέρον και από θεραπευτική άποψη. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ορισμένα χημειοθεραπευτικά φάρμακα ήταν αποτελεσματικότερα σε δείγματα όγκων μαστού γάτας που έφεραν τη μετάλλαξη FBXW7.
Εδώ χρειάζεται μια ουσιαστική διευκρίνιση: το αποτέλεσμα παρατηρήθηκε σε δείγματα ιστών και όχι σε ζωντανά ζώα. Επομένως, δεν αποδεικνύει ακόμη ότι η ίδια θεραπευτική προσέγγιση θα έχει αντίστοιχα αποτελέσματα σε γάτες – και πολύ περισσότερο σε ανθρώπους.
Δείχνει όμως μια πιθανή κατεύθυνση προς αυτό που ονομάζεται ογκολογία ακριβείας (precision oncology): αντί όλοι οι όγκοι του ίδιου τύπου να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο, η θεραπεία μπορεί να επιλέγεται με βάση τα ιδιαίτερα μοριακά και γενετικά χαρακτηριστικά του όγκου κάθε ασθενούς.
Ο Σβεν Ρότενμπεργκ, ένας ακόμη από τους επικεφαλής της έρευνας στο Πανεπιστήμιο της Βέρνης, επισημαίνει ότι η πρόσβαση σε έναν τόσο μεγάλο αριθμό δωρηθέντων ιστών επέτρεψε στην ομάδα να εξετάσει την ανταπόκριση σε φάρμακα σε διαφορετικούς τύπους όγκων σε κλίμακα που δεν ήταν μέχρι σήμερα εφικτή.
Όταν η ανθρώπινη και η κτηνιατρική ιατρική συναντιούνται
Η μελέτη εντάσσεται και σε μια ευρύτερη επιστημονική φιλοσοφία, γνωστή ως One Medicine («Μία Ιατρική»). Η βασική ιδέα είναι ότι η ανθρώπινη και η κτηνιατρική ιατρική δεν αποτελούν δύο απολύτως χωριστούς κόσμους. Η γνώση μπορεί να κινηθεί και προς τις δύο κατευθύνσεις.
Θεραπείες που αναπτύσσονται για τον ανθρώπινο καρκίνο θα μπορούσαν να μελετώνται σε γάτες που εμφανίζουν φυσικά αντίστοιχους όγκους. Και, αντίστροφα, ανακαλύψεις από την έρευνα και τις κλινικές μελέτες στις γάτες μπορεί να προσφέρουν στοιχεία που θα καθοδηγήσουν μελλοντικές έρευνες στον άνθρωπο.
Η αξία αυτής της προσέγγισης βρίσκεται ακριβώς στο γεγονός ότι τα ζώα συντροφιάς αναπτύσσουν αυθόρμητα πολλές από τις ίδιες ασθένειες με εμάς και ταυτόχρονα μοιράζονται μαζί μας το ίδιο περιβάλλον.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Για τη Λουίζ Βαν Ντερ Βέιντεν του Ινστιτούτου Wellcome Sanger, η νέα μελέτη δημιουργεί πλέον τη βάση για το επόμενο μεγάλο βήμα: την ανάπτυξη της ογκολογίας ακριβείας για τις γάτες, ώστε η διάγνωση και η θεραπεία τους να πλησιάσουν τις δυνατότητες που υπάρχουν ήδη για σκύλους με καρκίνο και, σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό, για τους ανθρώπους.
Και ίσως αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της έρευνας: μελετώντας καλύτερα τον καρκίνο στις γάτες, οι επιστήμονες μπορούν να βελτιώσουν πρώτα τη δική τους περίθαλψη – και ταυτόχρονα να αποκτήσουν ένα ακόμη παράθυρο στους μηχανισμούς μιας νόσου που αφορά πολλά διαφορετικά είδη.