Όλοι σε προειδοποιούν για τα πρώτα χρόνια της μητρότητας. Για τα ξενύχτια, την εξάντληση, το σοκ στο σώμα. Όλα τα άρθρα, οι συμβουλές, η στήριξη, αναφέρονται κυρίως σε αυτή την περίοδο. Σχεδόν κανείς όμως δεν προειδοποιεί και δεν προετοιμάζει τις μητέρες και τους γονείς γενικότερα για το τι έρχεται μετά. Στα χρόνια του γυμνασίου και της προεφηβείας.
Κι όμως, τα δεδομένα δείχνουν ότι εκεί βρίσκεται το πιο δύσκολο σημείο της διαδρομής. Σε μελέτη που έγινε σε περισσότερες από 2.200 μητέρες, τα ευρήματα έδειξαν ότι η ευημερία τους δεν ακολουθεί μια ευθεία πορεία. Αντίθετα, σχηματίζει μια καμπύλη η οποία ανεβαίνει όταν τα παιδιά είναι μωρά, πέφτει σταθερά όσο μεγαλώνουν και φτάνει στο χαμηλότερο σημείο όταν τα παιδιά βρίσκονται στην ηλικία 11–13 ετών. Εκεί, οι μητέρες δηλώνουν τη μεγαλύτερη ψυχική επιβάρυνση και τη χαμηλότερη ικανοποίηση ενώ, αντίθετα με ό,τι πιστεύουμε, οι μητέρες βρεφών και ενήλικων παιδιών εμφανίζουν τα υψηλότερα επίπεδα ευεξίας.
Η «αόρατη» δυσκολία της εφηβείας
Γιατί όμως αυτή η φάση είναι τόσο απαιτητική; Aκόμη περισσότερο και από τα πρώτα χρόνια; Η απάντηση βρίσκεται σε μια σύμπτωση μεταβάσεων. Τα παιδιά μπαίνουν στην εφηβεία. Aλλάζει το σώμα τους, οι ορμόνες, η διάθεσή τους, ο τρόπος που σκέφτονται και σχετίζονται. Ταυτόχρονα, αρχίζουν να απομακρύνονται από τους γονείς, να διεκδικούν αυτονομία, να δοκιμάζουν όρια. Για τη μητέρα, αυτό μεταφράζεται σε μια νέα, συχνά αντιφατική πραγματικότητα. Δεν χρειάζεται πια να «φροντίζει» με τον ίδιο τρόπο, αλλά καλείται να είναι διαρκώς παρούσα συναισθηματικά χωρίς η παρουσία της να είναι και πάντα καλοδεχούμενη από τα έφηβα παιδιά της που μπορεί να αντιδρούν ή να συμπεριφέρονται απότομα. Και αυτό συχνά αποδεικνύεται εξαιρετικά εξαντλητικό.
Όπως προκύπτει από την ίδια έρευνα σε αυτή τη φάση, όταν τα παιδιά είναι 11 με 13, κορυφώνονται δείκτες όπως το άγχος, η μοναξιά, η γονεϊκή ενοχή και η αίσθηση «απόστασης» από το παιδί. Παράλληλα, η ικανοποίηση από τον γονεϊκό ρόλο βρίσκεται στο χαμηλότερο σημείο της.
Δεν είναι μόνο το παιδί αλλά και η συγκεκριμένη φάση ζωής
Η εφηβεία των παιδιών συνήθως συνοδεύεται από μια φάση ζωής και ένα περιβάλλον που γίνεται ξαφνικά πιο απαιτητικό για όλους. Το σχολείο αλλάζει. Το Γυμνάσιο αποδεικνύεται πιο απρόσωπο, πιο ανταγωνιστικό, με αυξημένες απαιτήσεις. Οι κοινωνικές σχέσεις των παιδιών γίνονται πιο περίπλοκες. Η έκθεση σε κινδύνους όπως οι ουσίες, τα περιστατικά bullying και βίας μέχρι και η πίεση των συνομηλίκων αυξάνεται. Και μαζί με αυτά, αυξάνεται και αυτό που οι ερευνητές περιγράφουν ως «μεταδοτικότητα του στρες», το να περνά δηλαδή το άγχος του παιδιού στη μητέρα. Δεν είναι τυχαίο ότι και άλλες έρευνες επιβεβαιώνουν το ίδιο μοτίβο. Οι γονείς και ιδιαίτερα οι μητέρες, βιώνουν χαμηλότερα επίπεδα ευτυχίας και περισσότερη πίεση όταν τα παιδιά βρίσκονται στην εφηβεία, σε σύγκριση με μικρότερες ηλικίες.
Η παγίδα των προσδοκιών
Υπάρχει όμως και κάτι ακόμα που μπαίνει δυναμικά στην εξίσωση. Οι προσδοκίες. Aκούγοντας συνεχώς για τις δυσκολίες του να έχεις ένα βρέφος, του να εργάζεσαι έχοντας μικρό παιδί, για τα terrible twos αλλά και για τόσα άλλα που έχουν συνδεθεί με τις δυσκολίες του να έχεις πολύ μικρό παιδί, οι μητέρες έχουν εκπαιδευτεί να περιμένουν την πίστα να γίνεται πιο εύκολη μετά τα πρώτα χρόνια. Κάπως έτσι στο μυαλό των γονέων αλλά και στη δημόσια συζήτηση για τη γονεϊκότητα
Τα χρόνια της προεφηβείας και της εφηβείας αντιμετωπίζονται σχεδόν σαν κάτι που «θα έπρεπε να είναι πιο εύκολο». Τα παιδιά είναι μεγαλύτερα, πιο αυτόνομα, πιο «εύκολα». Στην πράξη, συμβαίνει το αντίθετο. Η φροντίδα γίνεται λιγότερο ορατή αλλά πιο ψυχικά απαιτητική. Δεν είναι πια θέμα ρουτίνας. Είναι θέμα σχέσης, ορίων, διαπραγμάτευσης, αντοχής.
Η φάση για την οποία είμαστε λιγότερο προετοιμασμένες
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα της έρευνας δεν είναι απλώς ότι οι μητέρες παιδιών 11–13 ετών δυσκολεύονται περισσότερο. Είναι ότι αυτή η δυσκολία δεν εξηγείται μόνο από τη συμπεριφορά των παιδιών αλλά και από τη φάση της ζωής. Άλλωστε όπως έχουμε διαπιστώσει οι γονείς που τα παιδιά μας έχουν μεγαλώσει, η γονεϊκότητα δεν σταματά ποτέ να είναι απαιτητική. Αυτό που αλλάζει είναι πως η αϋπνία γιατί το ότι παιδί βγάζει δόντια ή περνά κολικούς αντικαθίσταται από την ανησυχία γιατί άργησε να επιστρέψει στο σπίτι το βράδυ, γιατί είναι μόνο με την παρέα του έξω ή γιατί αντιδρά απότομα και δύσκολα σε ό,τι και να του πεις.
Τελικά μάλλον φαίνεται πως είμαστε καλύτερα προετοιμασμένες για το πώς να ανακουφίζουμε ένα παιδί από τη δύσκολη περίοδο της οδοντοφυίας ή τους κολικούς παρά για το πώς μπορούμε να σταθούμε δίπλα σε έναν έφηβο που απομακρύνεται, σε δοκιμάζει, σε αμφισβητεί και ταυτόχρονα σε χρειάζεται όσο ποτέ. Ίσως, τελικά, τα πιο απαιτητικά χρόνια της μητρότητας να μην είναι αυτά που φαίνονται πιο δύσκολα. Αλλά αυτά που κανείς δεν μας έμαθε να περιμένουμε σαν τέτοια.