Αύγουστος 2021 στο Αφγανιστάν. Ο εφιάλτης κάθε γυναίκας και κάθε κοριτσιού έχει επιστρέψει στην εξουσία. Οι ακραίοι ισλαμιστές Ταλιμπάν κατέλαβαν στις 15 Αυγούστου την πρωτεύουσα Καμπούλ, σχεδόν αμαχητί, και το «Ισλαμικό Εμιράτο του Αφγανιστάν» ανέλαβε τα ηνία της χώρας.
Οι αμερικανικές και νατοϊκές δυνάμεις αποχώρησαν από τη χώρα, καθώς οι Ταλιμπάν δεσμεύτηκαν να μην επιτρέψουν ποτέ ξανά το έδαφός τους να χρησιμοποιηθεί ως βάση τρομοκρατικών οργανώσεων ή μεμονωμένων τρομοκρατών, να προχωρήσουν σε μια μόνιμη κατάπαυση του πυρός και στην αποκατάσταση της πολιτικής σταθερότητας στη χώρα. Παράλληλα, οι Ταλιμπάν δεσμεύτηκαν απέναντι στη διεθνή κοινότητα ότι η εκπαίδευση και η εργασία των γυναικών θα γίνουν σεβαστές εντός του πλαισίου του ισλαμικού νόμου, σαρία.
Θα επιτρέψουμε στις γυναίκες να σπουδάσουν και να εργαστούν. Θα είναι πολύ ενεργές στην κοινωνία μας, αλλά πάντα μέσα στο πλαίσιο του Ισλάμ, είχε τότε δηλώσει ο εκπρόσωπος των Ταλιμπάν.
Οι Ταλιμπάν υποσχέθηκαν επίσης ότι δεν θα υπάρξουν εκδικητικές ενέργειες, ούτε αποκλεισμοί, προσθέτοντας ότι τα κορίτσια και οι γυναίκες θα μπορούσαν να συνεχίσουν την πορεία τους στα σχολεία και τα πανεπιστήμια, αρκεί να τηρούνταν οι κανόνες της ισλαμικής ενδυμασίας (χιτζάμπ).
Ένα χρόνο μετά οι Ταλιπάν αθέτησαν όλες τις υποσχέσεις τους απέναντι στο γυναικείο πληθυσμό.
Σήμερα, το Αφγανιστάν παραμένει η μοναδική χώρα στον κόσμο όπου απαγορεύεται επίσημα η πρόσβαση των κοριτσιών στη δευτεροβάθμια και την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Σύμφωνα με στοιχεία της UNICEF και της UNESCO, περισσότερα από 2,4 έως 2,6 εκατομμύρια κορίτσια έχουν στερηθεί το δικαίωμα στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση από το 2021. Τον Δεκέμβριο του 2022, εφαρμόστηκε μια οριζόντια απαγόρευση φοίτησης των γυναικών στα πανεπιστήμια. Τυπικά κάποια κορίτσια εξακολουθούν να φοιτούν στο δημοτικό (πρώτες τάξεις), ωστόσο η ποιότητα της εκπαίδευσης συνεχώς υποβαθμίζεται λόγω της έλλειψης πόρων και δασκάλων.
Μελέτες (όπως αυτές του UN Women) δείχνουν ότι η συντριπτική πλειοψηφία της αφγανικής κοινωνίας –περίπου το 92% των πολιτών σε αγροτικές και αστικές περιοχές– τάσσεται υπέρ της εκπαίδευσης των κοριτσιών, αναγνωρίζοντας τη σημασία της για το μέλλον της χώρας. Οι Ταλιμπάν κωφεύουν.
Παρά τους αυστηρούς ελέγχους και τον κίνδυνο τιμωρίας από το υπουργείο Διάδοσης της Αρετής και Πρόληψης της Κακίας, έχουν αναπτυχθεί υπόγειες δομές αντίστασης. Πολλές γυναίκες και εκπαιδευτικοί λειτουργούν κρυφά υπόγεια σχολεία σε σπίτια, ενώ παράλληλα αξιοποιούνται διαδικτυακές πλατφόρμες και ραδιοφωνικά προγράμματα για να συνεχιστεί η διδασκαλία.
Δημοσιογράφοι του αμερικανικού δικτύου CBS News κατάφεραν να μπουν σ’ ένα από τα κρυφά σχολεία της Καμπούλ, όπου έφηβες Αφγανές εξακολουθούν να μαθαίνουν γράμματα αψηφώντας το απάνθρωπο καθεστώς των Ταλιμπάν. Οι μαθήτριες των κρυφών σχολείων είναι όλες κορίτσια, ηλικίας 14 και 16 ετών, που όταν είδαν τους Αμερικανούς δημοσιογράφους στην τάξη τους, τους ζήτησαν ένα μόνο πράγμα: «Κάντε κάτι! Θέλουμε να ακουστούμε».
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Και πόσο δίκιο έχουν. Ο δυτικός μας κόσμος ξεχνά με μεγάλη ευκολία ό,τι δεν τον αφορά άμεσα ή δεν είναι κοντά στη γειτονιά του. Οι δημοσιογράφοι του CBS News είδαν κορίτσια ντυμένα όσο πιο συντηρητικά γίνεται για να μην κινήσουν την παραμικρή υποψία. Είδαν κορίτσια που δεν πηγαίνουν στο σχολείο τους με βιβλία, αλλά με καλά κρυμμένα σημειωματάρια και μολύβια. Μερικές μάλιστα γεμίζουν τις τσάντες με κομμάτια από υφάσματα γιατί αν τυχόν τις σταματήσει η Αστυνομία της Ηθικής θα μπορέσουν να επικαλεστούν ότι πηγαίνουν σε μάθημα ραπτικής, το μόνο που τους επιτρέπεται.
Ακόμα ελπίζω… παρόλο που κάθε μέρα που περνά προκύπτει ένας ακόμη λόγος για να χάσω την ελπίδα.
Οι δημοσιογράφοι μίλησαν με τη δασκάλα του κρυφού σχολείου. Μια 25χρονη γυναίκα, η οποία βρισκόταν στο τελευταίο έτος των πανεπιστημιακών σπουδών της, όταν οι Ταλιμπάν κατέλαβαν την εξουσία. Έμεινε χωρίς πτυχίο. Διδάσκει καθημερινά αυτά τα κορίτσια θέτοντας σε κίνδυνο τη ζωή της. Εξήγησε γιατί το κάνει: «Δεν θέλω αυτά τα κορίτσια να μείνουν αμόρφωτα και αγράμματα, όπως συνέβη για αναρίθμητες γυναίκες πριν από 20 χρόνια».
Η μητέρα μου, μου έλεγε: ‘κορίτσι μου εγώ δεν μπόρεσα ποτέ να σπουδάσω. Εσύ πρέπει’, θυμάται η 25χρονη δασκάλα του μυστικού σχολείου της Καμπούλ δακρύζοντας καθώς η μητέρα της πέθανε πέρυσι. Μου έλεγε πάντα να μην τα παρατήσω και να συνεχίσω να κάνω μάθημα σε αυτά τα κορίτσια.
Όταν το μάθημα τελείωσε η 25χρονη δασκάλα μάζεψε κάποιες κόλλες χαρτί από κάθε μαθήτρια. Δεν ήταν η εργασία της ημέρας. Οι μαθήτριες γνώριζαν ότι θα έρθουν δημοσιογράφοι από το εξωτερικό στην τάξη τους και από μόνες τους πήραν την πρωτοβουλία να γράψουν η κάθε μία ένα «γράμμα στον κόσμο» με την ελπίδα να ακουστούν οι φωνές τους.
Θα ήθελα το ότι είμαι κορίτσι να μην σημαίνει ότι δεν μπορώ να κάνω μεγάλα όνειρα.
Στα 21 γράμματά τους οι μαθήτριες κατέθεσαν στο χαρτί όλες τις ελπίδες και τα όνειρα που δεν μπορούν να ξεστομίσουν δημόσια στην πατρίδα τους. Το κρυφό σχολείο της Καμπούλ αποτελεί μέρος της Πρωτοβουλίας «Αόρατοι» (Invisibles Initiative), ενός δικτύου που δημιουργήθηκε αφότου οι Ταλιμπάν έκλεισαν τα σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης για τα κορίτσια το 2021, παρέχοντας κατ’ οίκον μαθήματα.
Το όνομά του αποτυπώνει τη σκληρή πραγματικότητα της ζωής αυτών των μαθητριών: Αναγκάζονται να κάνουν μαθήματα μακριά από τα βλέμματα, τρέμοντας διαρκώς μήπως οι Ταλιμπάν ανακαλύψουν τα κρυφά τους σχολεία. Όμως, μέσα από τα γράμματά τους, τα κορίτσια αρνούνται να παραμείνουν αόρατες, ζητώντας από τον κόσμο να τις δει, να τις ακούσει και να θυμηθεί ότι είναι ακόμα εδώ.
Κόσμε, σε ρωτάω: μην μας βλέπεις απλώς ως στατιστικά στοιχεία στην τηλεόραση. Πίσω από κάθε αριθμό κρύβεται ένα κορίτσι. Ένα κορίτσι με όνομα, οικογένεια, καρδιά και χιλιάδες όνειρα.
Ακολουθούν τρεις από τις επιστολές κραυγές αγωνίας προς τον κόσμο:
Το γράμμα μου στον κόσμο,
Αν ο κόσμος με ρωτούσε τι θα ήθελα περισσότερο από αυτή τη ζωή, θα έλεγα: μια ευκαιρία, όχι οίκτο.
Δεν θέλω κάποιος άλλος να ζει τα όνειρά μου για μένα. Το μόνο που θέλω είναι μια ευκαιρία να αγωνιστώ εγώ η ίδια για τα δικά μου όνειρα.
Η φωνή ενός κοριτσιού από το Αφγανιστάν μπορεί να χάνεται μέσα στον θόρυβο του κόσμου σήμερα, αλλά πιστεύω ότι οι φωνές που γεννιούνται μέσα από την ελπίδα και την αποφασιστικότητα θα βρουν κάποια στιγμή τη δίοδο να ακουστούν.
Θέλω να σπουδάσω, θέλω να πετύχω, θέλω να αποδείξω ότι το πεπρωμένο ενός κοριτσιού δεν πρέπει να διαγράφεται από τρίτους.
Το γράμμα μου είναι μικρό , λίγες λέξεις αποτυπωμένες πάνω σε χαρτί, αλλά ονειρεύομαι ότι μια μέρα αυτές οι λέξεις θα γίνουν μέρος της ιστορίας που άλλαξε το Αφγανιστάν.
Το γράμμα μου στον κόσμο
Ίσως κανείς να μην το διαβάσει, αλλά γράφω για τις ελπίδες και τα όνειρά μου – όχι μόνο τα δικά μου, αλλά τις ελπίδες και τα όνειρα χιλιάδων Αφγανών κοριτσιών, κοριτσιών για τα οποία το δικαίωμα στην εκπαίδευση έχει καταντήσει… ένα όνειρο.
Γράφω για τον εαυτό μου: Ένα κορίτσι που ονειρεύεται να γίνει ανεξάρτητο. Ένα κορίτσι που ονειρεύεται να βοηθάει και να υπηρετεί τους άλλους. Ένα κορίτσι που ονειρεύεται να μπορεί να σπουδάζει. Ίσως σε άλλα μέρη του κόσμου, αυτό που αποτελεί δικαίωμα κάθε κοριτσιού να είναι κάτι εντελώς αυτονόητο. Όμως στη χώρα μου, έχει γίνει ένα ακατόρθωτο όνειρο.
Γιατί; Κανείς δεν ξέρει. Ίσως επειδή είναι κορίτσια. Ίσως επειδή γεννήθηκαν στο Αφγανιστάν. Ίσως απλώς πληρώνουν το τίμημα για τη μωρία και την αμάθεια μιας ομάδας (σ.σ. Ταλιμπάν).
Αλλά όλα αυτά τα κορίτσια – οι φίλες μου -έχουν ελπίδες και όνειρα που θέλουν να πραγματοποιήσουν.
Θέλουν ο κόσμος να ακούσει τις φωνές τους και να αντιδράσει στην καταπίεση που τους ασκείται. Θέλουν να στηριχθούν, ώστε τα όνειρά τους να μην μείνουν απλώς όνειρα.
Ένα γράμμα στον κόσμο
Κατάγομαι από έναν τόπο όπου ακόμη και τα πιο βασικά ανθρώπινα δικαιώματα μπορούν να είναι απλά όνειρα – έναν τόπο όπου, για μερικούς από εμάς, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ικανότητα της επιλογής είναι απλώς όνειρα.
Δεν ζητώ πολλά από εσάς. Θέλω μόνο να ζω χωρίς φόβο. Θέλω να είμαι ελεύθερη να κάνω τις δικές μου επιλογές, να σπουδάζω, να εργάζομαι, να αγαπώ και να αποφασίζω για το δικό μου μέλλον.
Δεν θέλω να είμαι θύμα συνθηκών που δεν επέλεξα. Θέλω ο κόσμος να με βλέπει όχι μέσα από τη χώρα στην οποία γεννήθηκα, αλλά απλώς ως ανθρώπινο ον.
Αχ κόσμε, αν μια μέρα ακούσεις τη φωνή μου, μάθε ότι πίσω από αυτές τις λίγες λέξεις υπάρχει μια ανθρώπινη καρδιά που δεν θέλει τίποτα περισσότερο από το δικαίωμα να ζει, να είναι ελεύθερη και να ζει με αξιοπρέπεια.
Έχω ακόμα την ελπίδα ότι μια μέρα, κάπου σε αυτόν τον κόσμο, η ζωή θα σημαίνει το ίδιο για μένα όπως και για τους άλλους.
Η ελευθερία, η αξιοπρέπεια και το δικαίωμα της επιλογής ανήκουν και σε μένα.