Η γυναίκα είναι… «σαν ένα λουλούδι, σαν τριαντάφυλλο. Το ποτίζεις και το κρατάς στο σπίτι για σένα. Για να το κοιτάς και να το μυρίζεις μόνο εσύ. Αυτό [η γυναίκα] δεν μπορεί να βγει έξω από το σπίτι γιατί θα το μυρίζουν κι άλλοι». Αυτός ο ορισμός της γυναίκας ανήκει στον Σαγιέντ Γκαϊσουντίν, τον υπουργό Παιδείας της πρώτης διακυβέρνησης των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν (1991-2001).
Σήμερα 2026, συμπληρώνονται πέντε χρόνια από την επιστροφή των «νέων» Ταλιμπάν στη διακυβέρνηση της χώρας. Συγκεκριμένα ήταν 15 Αυγούστου του 2021 όταν οι στρατιωτικές δυνάμεις της διεθνούς κοινότητας αποχώρησαν από το Αφγανιστάν και στην εξουσία ανήλθαν εκ νέου οι Ταλιμπάν με δύο συγκεκριμένες υποσχέσεις-δεσμεύσεις: να εμποδίσουν την Αλ-Κάιντα ή άλλες τρομοκρατικές οργανώσεις να επιστρέψουν στη χώρα τους και να ξεκινήσουν εθνικές ειρηνευτικές συνομιλίες. Το έκαναν. Εδώ και πέντε χρόνια οι Ταλιμπάν, που στη γλώσσα των Παστούν σημαίνει «Οι σπουδαστές», έχουν τηρήσει κατά γράμμα τη συμφωνία τους.
Κατά γράμμα έχουν όμως, τηρήσει και τη δική τους συμφωνία: Να συνεχίσουν τη σαρία (ισλαμικός νόμος), να ασκούν τον απόλυτο έλεγχο στη χώρα και να αποκλείουν τις γυναίκες από τη δημόσια ζωή.
Αυτό καταγράφει η τελευταία έκθεση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ/ILO), η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα στις 18 Αυγούστου. Η έκθεση διαπιστώνει ότι το ποσοστό των γυναικών στην αγορά εργασίας του Αφγανιστάν έχει υποχωρήσει σε περίπου μία στις 20 εργαζόμενες στα πέντε χρόνια από την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία.
Women’s share of Afghan labour market shrinks to 5% under Taliban, UN says https://t.co/nBH2uO790t
— Reuters Asia (@ReutersAsia) August 18, 2026
«Το Αφγανιστάν εκτιμάται ότι κατέχει το δεύτερο χαμηλότερο ποσοστό συμμετοχής των γυναικών στο εργατικό δυναμικό παγκοσμίως, μόλις στο 5,1% το 2026, με φόντο τους αυστηρούς περιορισμούς στην πρόσβαση των γυναικών στην εκπαίδευση και την απασχόληση», αναφέρει η έκθεση της ΔΟΕ. Μπροστά από το Αφγανιστάν με το πρώτο χαμηλότερο ποσοστό συμμετοχής των γυναικών στο εργατικό δυναμικό παγκοσμίως είναι η εμπόλεμη Υεμένη.
Η ΔΟΕ ζήτησε από τους Ταλιμπάν να λάβουν μέτρα για την αντιμετώπιση του «σοβαρού αποκλεισμού» των γυναικών, τονίζοντας ότι αυτό είναι απαραίτητο για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της αφγανικής οικονομίας γενικότερα. Η συνολική απασχόληση στο Αφγανιστάν προβλέπεται να φτάσει περίπου τα 8,5 εκατομμύρια το 2026, σημειώνοντας αύξηση 14% από το χαμηλότερο σημείο του 2022. Ωστόσο, η ανάκαμψη οφείλεται κυρίως στους άνδρες, με την απασχόληση να αυξάνεται κατά 22% σε σύγκριση με το 2020, ενώ η απασχόληση των γυναικών έχει μειωθεί σε λιγότερο από το ένα τρίτο της ίδιας περιόδου.
Σύμφωνα με τη ΔΟΕ η κατάσταση αυτή πηγάζει από μια σειρά περιορισμών που επιβλήθηκαν από το καθεστώς των Ταλιμπάν στην εκπαίδευση, την απασχόληση και την ελευθερία μετακίνησης των γυναικών από την επιστροφή τους στην εξουσία τον Αύγουστο του 2021. Έχουν εκδοθεί περισσότερα από 100 διατάγματα, τα οποία περιορίζουν περαιτέρω τα ίσα δικαιώματα των γυναικών ενώπιον του νόμου.
Τι ανέφερε η ΔΟΕ για τις γυναίκες στην αγορά εργασίας του Αφγανιστάν;
Ο οργανισμός του ΟΗΕ διαπίστωσε στην έκθεσή του «σημαντικές δημογραφικές και θεσμικές αλλαγές» στην αγορά εργασίας από το 2021, πολλές από τις οποίες αποβαίνουν σε βάρος των γυναικών. Χαρακτηριστικά αναφέρει στην έκθεσή του:
- Η συμμετοχή των γυναικών μειώθηκε από 16,5% το 2020 σε μόλις 5,1% το 2026.
- Οι νέες γυναίκες που βρίσκονται εκτός εκπαίδευσης, απασχόλησης ή κατάρτισης αντιπροσώπευαν το 84% της ηλικιακής τους ομάδας, έναντι 76% το 2020 και 68% το 2019.
- Στους νέους άνδρες, το ποσοστό αυτό ήταν κάτω από 30% και βαίνει μειούμενο σε σύγκριση με το πρόσφατο υψηλό της πανδημίας COVID-19 το 2020.
- Το ποσοστό μητρικής θνησιμότητας της χώρας παραμένει από τα υψηλότερα στον κόσμο, εκτιμώμενο σε 638 θανάτους ανά 100.000 γεννήσεις το 2024.
Το Αναπτυξιακό Πρόγραμμα του ΟΗΕ παρατήρησε ωστόσο ότι ένας σπάνιος τομέας ανάπτυξης ήταν οι επιχειρήσεις που ανήκουν σε γυναίκες, οι οποίες αυξήθηκαν σχεδόν δεκαπλάσια — αν και αυτό συνέβη ακριβώς επειδή οι υπόλοιπες επιλογές απασχόλησης ήταν εξαιρετικά σπάνιες. Αλλά στις σχολικές τάξεις οι Ταλιμπάν προτιμούν μια δασκάλα να εκπαιδεύει τα αγόριά τους.
Το Αφγανιστάν δεν μπορεί να οικοδομήσει μια ανθεκτική αγορά εργασίας όσο ένα τόσο μεγάλο μέρος του πληθυσμού του παραμένει αποκλεισμένο από την οικονομική δραστηριότητα, δήλωσε ο επικεφαλής του γραφείου της ΔΟΕ για το Αφγανιστάν, Τίτε Χαμπιγιακάρε.
Υπό «πίεση» η οικονομία του Αφγανιστάν
Η έκθεση διαπιστώνει ότι η αγορά εργασίας του Αφγανιστάν παραμένει «υπό σημαντική πίεση» στα πέντε χρόνια διακυβέρνησης των Ταλιμπάν, έχοντας ανακάμψει μόνο μέτρια από την κατάρρευση του 2021. Το ΑΕΠ του Αφγανιστάν υποχώρησε κατά περίπου 15% από την επιστροφή των ισλαμιστών στην εξουσία εν μέσω της πανδημίας, της αποχώρησης των δυτικών στρατευμάτων και των δυτικών κεφαλαίων. Το ΑΠΕ παρέμεινε σε βαθιά αρνητικό έδαφος το 2022 και έκτοτε η χώρα έχει καταφέρει να περάσει σε οριακά θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης. Ταλιμπάν.
Οι αριθμοί της απασχόλησης έχουν αρχίσει να αυξάνονται σε απόλυτους όρους, αλλά όχι αρκετά γρήγορα ώστε να συμβαδίζουν με τη δημογραφική αύξηση —είτε εγχώρια είτε ως αποτέλεσμα της επιστροφής μεταναστών— πράγμα που σημαίνει ότι το ποσοστό των εργαζομένων έχει καθηλωθεί σε λίγο κάτω από το ένα τρίτο του πληθυσμού. Η έκθεση σημειώνει ότι τα στοιχεία της βασίζονται σε εκτιμήσεις μοντέλων που «υπόκεινται σε σημαντική αβεβαιότητα και θα πρέπει να ερμηνεύονται με τη δέουσα προσοχή».
Το Αφγανιστάν και οι εξωτερικοί παράγοντες
Οι επιστροφές μεταναστών σε μεγάλη κλίμακα, ιδιαίτερα από το Ιράν και το Πακιστάν, έχουν εξελιχθεί σε «μία από τις καθοριστικές προκλήσεις για την αγορά εργασίας που αντιμετωπίζει το Αφγανιστάν», σύμφωνα με την έκθεση της ΔΟΕ. Περισσότεροι από 6 εκατομμύρια Αφγανοί επέστρεψαν από το Ιράν και το Πακιστάν μεταξύ του 2023 και του τέλους του περασμένου Μαΐου, με το κύμα αυτό να τροφοδοτείται «από έναν συνδυασμό πολιτικών, οικονομικών και παραγόντων ασφαλείας».
Η έκθεση επικαλέστηκε προβλέψεις της Παγκόσμιας Τράπεζας σύμφωνα με τις οποίες αυτό θα μπορούσε να υποδιπλασιάσει την επίδραση των εμβασμάτων από το εξωτερικό στην αφγανική οικονομία — από περίπου 4% του ΑΕΠ το 2020 σε περίπου 2% της οικονομικής παραγωγής έως το 2025.
Τέλος, η ΔΟΕ εκτιμά ότι ο πόλεμος στο Ιράν εγκυμονεί πρόσθετους κινδύνους για το Αφγανιστάν — όσον αφορά τον γενικό πληθωρισμό, τις τιμές των τροφίμων και των καυσίμων, τις διαταραχές στο εμπόριο και τις μεταφορές, καθώς και την αύξηση των πιθανών επιστροφών μεταναστών από το Ιράν.