Η Καλιφόρνια απαγόρευσε πλήρως τον γάμο ανηλίκων, μια απόφαση που έρχεται καθυστερημένα σε σχέση με άλλες πολιτείες των ΗΠΑ, αλλά που σηματοδοτεί μια βαθιά αλλαγή στον τρόπο που αντιμετωπίζονται τα δικαιώματα των παιδιών. Ο νόμος υπεγράφη από τον κυβερνήτη Γκάβιν Νιούσομ και θα τεθεί σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2027 και θα ορίζει ρητά ότι κανείς κάτω των 18 ετών δεν μπορεί να παντρευτεί. Η απόφαση αυτή δεν είναι απλώς νομική. Είναι πολιτική, κοινωνική και βαθιά συμβολική και αφορά το δικαίωμα των παιδιών να απολαμβάνουν την παιδικότητα τους.
Μέχρι σήμερα, στην Καλιφόρνια ο γάμος ανηλίκων μπορούσε να εγκριθεί με δικαστική άδεια και τη συγκατάθεση ενός γονέα. Το αποτέλεσμα ήταν ότι η πολιτεία συγκαταλεγόταν ανάμεσα στις ελάχιστες στις ΗΠΑ χωρίς σαφές κατώτατο όριο ηλικίας γάμου. Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Μεταξύ 2000 και 2018, περίπου 24.000 ανήλικοι παντρεύτηκαν στην Καλιφόρνια, σύμφωνα με την οργάνωση Unchained At Last. Η πλειονότητα ήταν κορίτσια (86%), γεγονός που αναδεικνύει τη διάσταση φύλου σε ένα ζήτημα που συχνά παρουσιάζεται ως «οικογενειακή επιλογή».
Η πολιτεία του Τέξας εξακολουθεί να καταγράφει τον υψηλότερο αριθμό παιδικών γάμων στις ΗΠΑ, ενώ συνολικά μόνο τα τελευταία χρόνια οι αμερικανικές πολιτείες έχουν αρχίσει να θέτουν όρια. Σήμερα, 18 πολιτείες έχουν προχωρήσει σε πλήρη απαγόρευση. «Είμαστε αργοπορημένοι, αλλά είναι μια τεράστια νίκη για την προστασία των παιδιών», δήλωσε η βουλεύτρια Gail Pellerin, μία από τις βασικές εισηγήτριες του νομοσχεδίου.
Γάμος ανηλίκων: Γιατί είναι ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων
Οι υποστηρικτές της απαγόρευσης υπογραμμίζουν ότι ο γάμος σε ανήλικη ηλικία συνδέεται με εγκατάλειψη εκπαίδευσης, οικονομική εξάρτηση και αυξημένη πιθανότητα φτώχειας στην ενήλικη ζωή. Σύμφωνα με δεδομένα που επικαλούνται οργανώσεις όπως η Unchained At Last, τα κορίτσια που παντρεύονται πριν τα 18:
- έχουν περίπου 50% περισσότερες πιθανότητες να εγκαταλείψουν το σχολείο
- είναι έως και 4 φορές λιγότερο πιθανό να ολοκληρώσουν πανεπιστημιακές σπουδές
- αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο οικονομικής εξάρτησης και κοινωνικής απομόνωσης
Σε παγκόσμιο επίπεδο, μελέτη του Columbia University και του Lean In Foundation της Σέριλ Σάντμπεργκ εκτιμά ότι το «κόστος αδράνειας» απέναντι στον παιδικό γάμο φτάνει τα 175 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, λόγω χαμένης παραγωγικότητας και αυξημένων κοινωνικών και υγειονομικών επιβαρύνσεων.
Οι αντιρρήσεις για την απαγόρευση του γάμου ανηλίκων
Ορισμένες οργανώσεις δικαιωμάτων, όπως η Αμερικανική Ένωση για τις Πολιτικές Ελευθερίες (ACLU), εξέφρασαν αντιρρήσεις, υποστηρίζοντας ότι μια πλήρης απαγόρευση θα μπορούσε να αφαιρέσει από τους ανηλίκους τη δυνατότητα επιλογής σε περιπτώσεις όπου υπάρχει εγκυμοσύνη ή ανάγκη νομικής προστασίας μέσω γάμου. Απέναντι σε αυτό το επιχείρημα, οι υποστηρικτές της απαγόρευσης απάντησαν ότι ο γάμος δεν είναι απλώς μια προσωπική επιλογή, αλλά μια νομική και οικονομική δέσμευση με μακροχρόνιες συνέπειες, με τους ανήλικους να μην έχουν την ωριμότητα, ούτε να είναι προετοιμασμένοι, να κάνουν μια τέτοια επιλογή. Η Planned Parenthood, η μη κερδοσκοπική οργάνωση, που παρέχει υπηρεσίες σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας, καθώς και υπηρεσίας ασφαλούς άμβλωσης στις Ηνωμένες Πολιτείες, αρχικά εξέφρασε επιφυλάξεις, αλλά τελικά κράτησε ουδέτερη στάση μετά από διαβουλεύσεις.
Οι γάμοι ανηλίκων και οι εφηβικές εγκυμοσύνες
Το θέμα της απαγόρευσης των γάμων ανηλίκων συνδέεται και με τις εφηβικές εγκυμοσύνες, ένα πρόβλημα που μαστίζει τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ομοσπονδιακές υπηρεσίες, δημόσιοι οργανισμοί υγείας, ΜΚΟ και τοπικές πρωτοβουλίες προσπαθούν να ευαισθητοποιήσουν και να καταπολεμήσουν το φαινόμενο ενώ δεν λείπουν και οι λογαριασμοί στα social media που επιχειρούν να το ρομαντικοποιήσουν. Στην Ελλάδα τα στοιχεία είναι πολύ αισιόδοξα και θετικά Η Ελλάδα καταγράφει χαμηλά ποσοστά γεννήσεων σε εφήβες σε σύγκριση με άλλες χώρες παγκοσμίως, με περίπου 2 έως 3 τοις εκατό (%) επί του συνόλου των γεννήσεων να αφορούν έφηβες μητέρες σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής.
Οι αληθινές ιστορίες που επηρέασαν την απόφαση
Κατά τη διάρκεια της νομοθετικής διαδικασίας, το σώμα άκουσε μαρτυρίες γυναικών που παντρεύτηκαν ανήλικες. Μία από αυτές ήταν η Courtney Stodden, η οποία παντρεύτηκε σε ηλικία 16 ετών έναν 51χρονο άνδρα. Οι ιστορίες αυτές λειτούργησαν ως ζωντανές υπενθυμίσεις του τι σημαίνει να λαμβάνονται «ενήλικες αποφάσεις» χωρίς ενήλικη ωριμότητα. Ακόμη πιο συγκινητική ήταν η παρουσία μιας ομάδας προσκόπων από το Σαν Χοσέ, που μίλησαν για τα όνειρά τους να σπουδάσουν, να διακριθούν στον αθλητισμό και τη λογοτεχνία, όνειρα που, όπως χαρακτηριστικά είπαν, δεν θα έπρεπε ποτέ να διακόπτονται από έναν γάμο.
Τι συμβαίνει στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, το νομικό πλαίσιο είναι σαφώς πιο αυστηρό σε σχέση με πολλές πολιτείες των ΗΠΑ. Σύμφωνα με τον Αστικό Κώδικα (άρθρο 1350), η ηλικία γάμου είναι τα 18 έτη. Ωστόσο, υπάρχει μια πολύ περιορισμένη δικαστική δυνατότητα εξαίρεσης για άτομα 16–17 ετών, εφόσον συντρέχουν «σοβαροί λόγοι» και υπάρξει άδεια δικαστηρίου. Στην πράξη, τέτοιες περιπτώσεις είναι εξαιρετικά σπάνιες και συνήθως αφορούν ειδικές κοινωνικές ή οικογενειακές συνθήκες. Η Ελλάδα, όπως και τα περισσότερα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχει ευθυγραμμιστεί με διεθνείς συστάσεις οργανισμών όπως η UNICEF, που προτείνουν ελάχιστη ηλικία γάμου τα 18 έτη χωρίς εξαιρέσεις.
Στην Ευρώπη:
- Οι περισσότερες χώρες έχουν ορίσει τα 18 ως ελάχιστη ηλικία γάμου
- Ορισμένα κράτη επιτρέπουν περιορισμένες εξαιρέσεις με δικαστική άδεια
- Η γενική τάση είναι η σταδιακή κατάργηση κάθε μορφής παιδικού γάμου
Σύμφωνα με τη UNICEF, ο παιδικός γάμος παραμένει παγκόσμιο πρόβλημα, αλλά η Ευρώπη θεωρείται περιοχή χαμηλής επίπτωσης σε σχέση με άλλες ηπείρους.
Γιατί η συζήτηση για το γάμο ανηλίκων επιστρέφει τώρα
Η αναζωπύρωση του θέματος δεν είναι τυχαία. Σε μια εποχή όπου τα δικαιώματα των παιδιών, η έμφυλη ισότητα και η προστασία από κακοποίηση βρίσκονται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, ο παιδικός γάμος επανεξετάζεται αφού πρόκειται για μια πρακτική που μπορεί να οδηγήσει σε μορφές βίας και καταπάτησης βασικών δικαιωμάτων. Η βουλεύτρια Sharon Quirk-Silva, πρώην εκπαιδευτικός, σημείωσε ότι η εμπειρία της στην τάξη την έχει διδάξει πως τα παιδιά δεν έχουν ακόμη την ψυχολογική και συναισθηματική ωριμότητα για τέτοιες αποφάσεις. «Ο εγκέφαλος ακόμη αναπτύσσεται. Οι συνέπειες είναι βαθιές και μακροχρόνιες», τόνισε.
Μια αλλαγή που ξεπερνά τα σύνορα την Καλιφόρνια
Η απόφαση της Καλιφόρνια δεν αφορά μόνο μία πολιτεία των ΗΠΑ. Εντάσσεται σε μια παγκόσμια τάση: τη σταδιακή εξαφάνιση του παιδικού γάμου από το νομικό σύστημα των ανεπτυγμένων χωρών. Από το 2018 και μετά, 18 αμερικανικές πολιτείες έχουν ήδη προχωρήσει σε πλήρη απαγόρευση, ενώ στο Κογκρέσο συζητείται ομοσπονδιακό πλαίσιο για τον τερματισμό της πρακτικής.
Πηγή: https://www.unicef.org/protection/child-marriage