Είναι δυσάρεστα εντυπωσιακό το πόσο συχνά χρησιμοποιείται η τεχνολογία για να παρενοχλεί ή να συμβάλει στην κακοποίηση των γυναικών. Αpp γεωεντοπισμού που χρησιμοποιούνται καταχρηστικά από κακοποιητικούς συντρόφους, τα γυαλιά της Meta που βιντεοσκοπούν γυναίκες χωρίς τη θέληση τους, το spycamming, κρυφές κάμερες που βιντεοσκοπούν γυναίκες χωρίς τη συναίνεση τους σε ιδιωτικές τους στιγμές, τοποθετημένες εκεί από τους συντρόφους τους ή άγνωστους άνδρες οι οποίοι στη συνέχεια ανεβάζουν το περιεχόμενο στο διαδίκτυο.
H Jess Davies έπεσε θύμα αυτής της τελευταίας πρακτικής όταν ο φίλος της την βιντεοσκόπησε γυμνή ενώ κοιμόταν και ανέβασε τη φωτογραφία σε μια ομαδική συνομιλία στο Whatsup. Το περιστατικό που βιώσε η Jess δεν ήταν μεμονωμένο. Φορείς και αρχές έχουν εντοπίσει το φαινόμενο του spycamming, με άνδρες να βιντεοσκοπούν τις συντρόφους τους ή άγνωστες χωρίς εκείνες να το γνωρίζουν σε στιγμές που εκείνες είναι στο κρεβάτι, στο ντους, σε ένα δοκιμαστήριο ή στην τουαλέτα και στη συνέχεια να ανεβάζουν το περιεχόμενο στο διαδίκτυο.
Η Τζες θέλησε να κάνει κάτι για αυτό. Το αποτέλεσμα ήταν ένα ντοκιμαντέρ που δημιούργησε για το BBC μαζί με το δημοσιογράφο Liam Connell, ο οποίος στο παρελθόν είχε καταφέρει να διεισδύσει σε μυστικά online δίκτυα, στο οποίο αποκαλύπτουν τους τρόπους με τους οποίους δρουν οι Spycammers αλλά και το πώς η δράση τους επηρεάζει τις ζωές των θυμάτων τους. Σύμφωνα με πληροφορίες του BBC η οργάνωση Refuge έχει καταγράψει αύξηση 78% σε αναφορές παρενόχλησης και κακοποίησης στις οποίες χρησιμοποιείται τεχνολογικός εξοπλισμός. Από την άλλη η οργάνωση Welsh Women’s Aid αναφέρει πως η έκταση του φαινομένου αυτού είναι εξαιρετικά δύσκολο να υπολογιστεί γιατί πολλά από τα θύματα δεν γνωρίζουν ότι έχουν πέσει θύματα βιντεοσκόπησης χωρίς τη συναίνεση τους και σε κάποιες περιπτώσεις δεν το μαθαίνουν ποτέ.
Διεισδύοντας στα δίκτυα spycamming
Το δίδυμο των ερευνητών απέκτησε πρόσβαση σε έναν ιστότοπο με ηδονοβλεπτικό υλικό, έναν «κόμβο» που κατευθύνει τους χρήστες σε κρυπτογραφημένες ομάδες συνομιλίας και αποκάλυψε ανθρώπους που αντάλλασσαν ανοιχτά «συμβουλές» για το πώς να κινηματογραφούν κρυφά άλλους, ενώ πολλοί από αυτούς καυχιόνταν για το υλικό που είχαν καταφέρει να συγκεντρώσουν. «Πρόκειται για έναν ευρύ κύκλο διακίνησης μη συναινετικού περιεχομένου με θύματα γυναίκες», αναφέρει η Davies σε συνέντευξη της. «Έχεις την αίσθηση πως πρόκειται για κυνηγούς που αναζητούν θήραμα. Είναι σοκαριστικό».
Όπως αποκαλύπτει το ντοκιμαντέρ οι άνθρωποι αυτοί τοποθετούσαν κρυφά κάμερες σε υπνοδωμάτια, μπάνια, αποδυτήρια και άλλους ιδιωτικούς χώρους. «Ήταν βαθιά παραβιαστικό να σκεφτώ ότι κάποιος που εμπιστευόμουν θα μπορούσε να μου το κάνει αυτό. Σε κάνει να νιώθεις χάλια», ανέφερε μία από τις γυναίκες που μιλούν στο ντοκιμαντέρ.
Καθώς η Davies στη διάρκεια του ντοκιμαντέρ έβλεπε εικόνες θυμάτων να διακινούνται στο φόρουμ στο οποίο διείσδυσαν, οι μνήμες από το δικό της περιστατικό παραβίασης επέστρεψαν και άρχισε και πάλι να ανησυχεί για το αν το δικό της βίντεο μπορεί να έχει καταλήξει σε κάποιο τέτοιο forum. Οι ερευνητές μίλησαν και με τους spycammers οι οποίοι έβλεπαν αυτό που έκαναν σαν αστείο ενώ άλλοι είπαν πως αφού το θύμα δεν το γνώριζε δεν έβλεπαν που ήταν το πρόβλημα. Αυτό που δεν καταλάβαιναν είναι ότι πίσω από κάθε φωτογραφία ή βίντεο υπάρχει ένας άνθρωπος που καλείται να ζήσει με αυτή την προδοσία και την έκθεση για το υπόλοιπο της ζωής του.
Το πραγματικά απίστευτο είναι ότι πολλοί δράστες κατέγραφαν και μοιράζονταν υλικό γυναικών από τον στενό τους κύκλο. Κατά τη διάρκεια της έρευνάς της, η 33χρονη Davies, διαπίστωσε πόσο εύκολα προσβάσιμη και φθηνή είναι η τεχνολογία κατασκοπευτικών καμερών, με συσκευές καμουφλαρισμένες σε καθημερινά αντικείμενα, όπως στυλό, αποσμητικά χώρου ή ακόμη και πρίζες. Οπως δήλωσε στο BBC η Davies ελπίζει το ντοκιμαντέρ να αυξήσει την ευαισθητοποίηση για τις βλάβες που προκαλούν οι κρυφές κάμερες και να ενισχύσει το μήνυμα ότι η παραβίαση της ιδιωτικότητας και η καταστρατήγηση της συναίνεσης δεν πρέπει ποτέ να κανονικοποιούνται.
Είναι παράνομες οι κρυφές καταγραφές;
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η καταγραφή κάποιου δεν αποτελεί αυτομάτως έγκλημα. Σε δημόσιους χώρους, για παράδειγμα, συχνά επιτρέπεται η λήψη εικόνων όσων είναι ορατά. Η μυστική καταγραφή, ωστόσο, καθίσταται ποινικό αδίκημα υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις όπως όταν συνιστά ηδονοβλεψία, όταν πραγματοποιείται σε χώρο όπου το άτομο δικαιούται εύλογα ιδιωτικότητα ή όταν γίνεται με σκοπό την παρενόχληση ή τον εκφοβισμό. Η οργάνωση κατά της ενδοοικογενειακής βίας Refuge ζητά αυστηρότερη ρύθμιση των συσκευών κρυφής παρακολούθησης και καλύτερη εκπαίδευση της αστυνομίας για τον εντοπισμό και τη διερεύνηση τέτοιων περιστατικών.
Εκπρόσωπος της Welsh Women’s Aid υπογράμμισε ότι «αυτή η μορφή συγκαλυμμένης παρακολούθησης μπορεί να στερήσει από έναν άνθρωπο την αίσθηση ιδιωτικότητας και ασφάλειας». Η βλάβη, όπως επισημαίνεται, δεν σταματά στην καταγραφή. Η διαμοίραση εικόνων και βίντεο έχει καταστροφικές συνέπειες στη ζωή των θυμάτων, αφήνοντάς τα να νιώθουν ανασφαλή ακόμη και στο ίδιο τους το σπίτι.
Η Refuge καλεί επίσης τις εταιρείες τεχνολογίας να απομακρύνουν άμεσα τέτοιο περιεχόμενο και να συνεργάζονται με τις αρχές για τον εντοπισμό των υπευθύνων. Η βρετανική κυβέρνηση δηλώνει ότι δεν «ανέχεται την κρυφή καταγραφή ή την παρενόχληση θυμάτων». Η στρατηγική κατά της Βίας κατά των Γυναικών και των Κοριτσιών περιλαμβάνει μέτρα για την αντιμετώπιση της διαδικτυακής και τεχνολογικά διευκολυνόμενης κακοποίησης, καθώς και πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της ασφάλειας των «έξυπνων» και συνδεδεμένων συσκευών. Όπως σημείωσε εκπρόσωπος της κυβέρνησης: «Ήδη είναι παράνομη η διαμοίραση προσωπικών εικόνων χωρίς συναίνεση. Με τη νέα νομοθεσία, προχωράμε ένα βήμα παραπέρα, καθιστώντας αδίκημα και τη λήψη τέτοιων εικόνων χωρίς συναίνεση συμπεριλαμβανομένης της εγκατάστασης εξοπλισμού, όπως κάμερες, για τον σκοπό αυτό».
Τι ισχύει στην Ελλάδα για το spycamming
Και στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί περιστατικά spycamming αν και το φαινόμενο δεν είναι λεπτομερώς καταγεγραμμένο και χαρτογραφημενο. Χαρακτηριστική είναι η μια υπόθεση στα Βριλήσσια το 2023 όπου άνδρας είχε τοποθετήσει κρυφές κάμερες σε τουαλέτες κομμωτηρίου και σε σπίτι. Σε αυτή την περίπτωση υπήρξαν 11 καταγγελίες θυμάτων. Αντίστοιχα περιστατικά έχουν εμφανιστεί κατά καιρούς σε airbnb/ ενοικιαζόμενα και χώρους εργασίας.
Και στην ελληνική νομοθεσία η βιντεοσκόπηση μη δημόσιων πράξεων χωρίς συναίνεση μπορεί να αποτελεί ποινικό αδίκημα (άρθρο 370Α ΠΚ). Ιδίως αν αφορά ευαίσθητα δεδομένα ή ιδιωτικές στιγμές, οι συνέπειες είναι σοβαρές (ακόμη και ποινικές).
Δημόσιοι Χώροι και Καταγραφή με Κινητό / Κάμερα Χειρός
Γενικός κανόνας: Η λήψη εικόνας ή βίντεο σε δημόσιο χώρο (π.χ. δρόμο, πλατεία) επιτρέπεται εφόσον γίνεται στο πλαίσιο της ελευθερίας της έκφρασης ή αναμνηστικής καταγραφής.
Περιορισμοί: Απαγορεύεται η στοχευμένη βιντεοσκόπηση προσώπων χωρίς τη συγκατάθεσή τους, ειδικά αν προσβάλλεται η ανθρώπινη αξιοπρέπεια ή η ιδιωτική τους ζωή.
Παράνομη βιντεοσκόπηση: Η καταγραφή ιδιωτικών στιγμών άλλων προσώπων χωρίς συναίνεση και η δημοσιοποίησή τους μπορεί να στοιχειοθετήσει σοβαρό ποινικό αδίκημα (σε ορισμένες περιπτώσεις κακουργηματικού χαρακτήρα βάσει της νομοθεσίας για παραβίαση απορρήτου και προσωπικών δεδομένων).