Τετάρτη 27 Οκτωβρίου και οι κάλπες έχουν ήδη ανοίξει στο Ισραήλ. Οι περίπου επτά εκατομμύρια εγγεγραμμένοι ψηφοφόροι καλούνται σήμερα με την ψήφο τους να αναδείξουν τα μέλη της επόμενης Κνέσετ (ισραηλινό Κοινοβούλιο) και της επόμενης κυβέρνησης σε μία από τις πιο κρίσιμες χρονικές συγκυρίες για το μέλλον της χώρας τους αλλά και ολόκληρης της Μέσης Ανατολής.
Το Ισραήλ ψηφίζει σήμερα, τρία χρόνια μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου, την ημέρα που ξεκίνησε ένας πόλεμος αλλά και ένας πολιτικός διχασμός στην ισραηλινή κοινωνία που ακόμα συνεχίζεται…
Ωστόσο, υπάρχει μια εξίσου σημαντική παράμετρος που αν και δεν θα έπρεπε συνήθως αγνοείται. Πού είναι οι γυναίκες του Ισραήλ;
Το Ισραήλ έχει μια μακρά παράδοση και ιστορία στην ανάδειξη γυναικών σε θέσεις ηγεσίας. Από το 1948, χρονολογία της ίδρυσης του κράτους του Ισραήλ, οι γυναίκες είχαν δικαίωμα ψήφου. Η Γκόλντα Μέιρ ήταν μία από τις πρώτες γυναίκες στον κόσμο που ανέλαβαν το αξίωμα του πρωθυπουργού. Γενιές Ισραηλινών γυναικών έχουν συμβάλει στη δημιουργία θεσμών, έχουν ηγηθεί κοινωνικών κινημάτων και έχουν αγωνιστεί για την προώθηση της ισότητας και της δημοκρατίας.
Ωστόσο, παρά αυτή την ιστορική παρακαταθήκη, οι γυναίκες δεν έχουν καταφέρει ποτέ να εξασφαλίσουν ισότιμη εκπροσώπηση στα ανώτατα πολιτικά όργανα του Ισραήλ. Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια η παρουσία τους σε καίριες θέσεις έχει μειωθεί, ενώ όταν συγκροτήθηκε το πολεμικό υπουργικό συμβούλιο της χώρας, μετά την 7η Οκτωβρίου 2023, καμία γυναίκα δεν συμπεριλήφθηκε στον στενό πυρήνα του. Οι γυναίκες εξακολουθούν επίσης να υποεκπροσωπούνται σημαντικά στα ανώτατα επίπεδα της διπλωματίας, ενώ απουσιάζουν εντελώς από τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις.
Για παράδειγμα, η αντιπροσωπεία των υψηλόβαθμων αξιωματούχων που διαπραγματεύτηκε την ανταλλαγή των ομήρων και την κατάπαυση του πυρός στη Γάζα με τη συμφωνία της Ντόχα το 2025 αποτελούταν από τέσσερις άνδρες και καμία γυναίκα. Παρομοίως ανδροκρατούμενες ήταν όλες οι διπλωματικές διαπραγματεύσεις για τον Λίβανο και οι συναντήσεις σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Οι αριθμοί λένε σημαντικές αλήθειες
Έρευνα του Δημοκρατικού Ινστιτούτου του Ισραήλ, η οποία διενεργήθηκε τον περασμένο Μάρτιο, διαπίστωσε ότι η εκπροσώπηση των γυναικών στο ισραηλινό Κοινοβούλιο είναι από τις χαμηλότερες παγκοσμίως. Μόλις 31 από τα συνολικά 120 μέλη της Κνέσετ είναι γυναίκες – δηλαδή οι γυναίκες αποτελούν περίπου το 26% του κοινοβουλίου ενώ ο μέσος παγκόσμιος όρος κυμαίνεται στο 27,5%. Η διεθνής κατάταξη του Ισραήλ για την κοινοβουλευτική εκπροσώπηση των γυναικών έχει πέσει κατακόρυφα τα τελευταία χρόνια. Το 2022 βρισκόταν στην 61η θέση επί συνόλου 181 κρατών. Σήμερα και συγκεκριμένα τον Απρίλιο του 2026 είχε «βυθιστεί» κυριολεκτικά στην 95η θέση.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Οι γυναίκες του Ισραήλ κατείχαν στην απερχόμενη κυβέρνηση μόλις πέντε από τις 24 υπουργικές θέσεις, ποσοστό μικρότερο του 21%, καταγράφοντας σημαντική υποχώρηση σε σύγκριση με την προηγούμενη, στην οποία καταλάμβαναν περίπου το ένα τρίτο των υπουργικών θέσεων.
Εδώ και περισσότερα από 17 χρόνια, καμία γυναίκα δεν έχει αναλάβει κάποιο από τα τέσσερα κορυφαία πολιτικά αξιώματα του Ισραήλ: του πρωθυπουργού, του υπουργού Εξωτερικών, του υπουργού Άμυνας ή του υπουργού Οικονομικών.
Η ανισότητα αυτή δεν περιορίζεται στα αιρετά αξιώματα. Σύμφωνα με ερευνητική έκθεση της Κνέσετ οι γυναίκες αποτελούσαν το 64% των δημοσίων υπαλλήλων της χώρας το 2024, αλλά κατείχαν μόλις το 9% των θέσεων στην ανώτατη βαθμίδα της διοικητικής ιεραρχίας. Τα στοιχεία αυτά προκαλούν ιδιαίτερη ανησυχία, καθώς, στη διάρκεια των πρόσφατων κρίσεων που αντιμετώπισε το Ισραήλ, οι γυναίκες απέδειξαν πόσο απαραίτητος είναι ο ηγετικός τους ρόλος.
Μετά τις επιθέσεις της Χαμάς στο Ισραήλ, στις 7 Οκτωβρίου 2023, οι γυναίκες και κινητοποιήθηκαν για την αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών, και στήριξαν οικογένειες που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και συνέβαλαν καθοριστικά στη συνέχιση της λειτουργίας οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Πολλές από αυτές ανέλαβαν αυτό το έργο ενώ, την ίδια στιγμή, βίωναν τον φόβο, τη θλίψη και την αβεβαιότητα μέσα στις δικές τους οικογένειες.
Οι γυναίκες που ηγούνται μη κερδοσκοπικών οργανώσεων, κινημάτων υπεράσπισης δικαιωμάτων και πρωτοβουλιών κοινωνικής αλλαγής αποκτούν εμπειρία και τεχνογνωσία που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν άμεσα από μια μελλοντική διακυβέρνηση. Αυτές οι γυναίκες γνωρίζουν πώς επηρεάζουν οι πολιτικές αποφάσεις την καθημερινότητα των ανθρώπων, πώς λειτουργούν οι θεσμοί, πώς να κινητοποιούν πόρους και πώς να ενώνουν τις τοπικές κοινωνίες απέναντι σε κοινές προκλήσεις.
Κι ενώ το Ισραήλ βασίστηκε αρκετές φορές στην ηγετική συμβολή των γυναικών του, οι ίδιες είχαν ελάχιστη επιρροή στις αποφάσεις που διαμορφώνουν το μέλλον τους και της χώρας της. Στο εκλογικό σύστημα του Ισραήλ, η σύνθεση των ψηφοδελτίων των πολιτικών κομμάτων έχει καθοριστική σημασία. Οι ψηφοφόροι επιλέγουν κόμματα και η σειρά κατάταξης των υποψηφίων στα ψηφοδέλτιά τους επηρεάζει το ποιοι τελικά θα εκλεγούν στην Κνέσετ. Ορισμένα κόμματα έχουν υιοθετήσει ψηφοδέλτια με ισόρροπη εκπροσώπηση των δύο φύλων, ενώ άλλα έχουν τοποθετήσει πολύ λιγότερες γυναίκες σε εκλόγιμες θέσεις.
Αέρας αλλαγής;
Ήδη, πάντως, αναπτύσσονται πρωτοβουλίες για την αλλαγή αυτής της κατάστασης. Δεκαεπτά γυναίκες αποτελούν την πλειονότητα των υποψηφίων του «Μπεγιαχάντ» (Μαζί), του πολιτικού σχηματισμού που προέκυψε από τη συγχώνευση της μέχρι πρότινος παράταξης του Ναφτάλι Μπένετ με το κόμμα «Γες Ατίντ» του Γιαΐρ Λαπίντ. Παράλληλα, μολονότι τα υπερορθόδοξα εβραϊκά κόμματα δεν επιτρέπουν σε γυναίκες να είναι υποψήφιες για την Κνέσετ, ένα νέο κόμμα, με την ονομασία Haredi Public, έχει συμπεριλάβει δύο γυναίκες στο ψηφοδέλτιό του.
«Δύο γυναίκες, των οποίων οι υποψηφιότητες έχουν ιδιαίτερη σημασία για μένα, είναι η Μοράν Ζερ Κάτσενσταϊν και η Μόρια Ροντάλ Σίλφεν», σχολιάζει η Μέλανι Ροθ Γκόρελικ, εκτελεστική διευθύντρια της αμερικανικής ΜΚΟ Elluminate, που στηρίζει την ανάδειξη Εβραίων γυναικών σε ηγετικές θέσεις και την προώθηση της κοινωνικής ισότητας. «Και οι δύο αυτές γυναίκες έχουν επιδείξει εξαιρετικό θάρρος και ηγετικές ικανότητες στην αντιμετώπιση ορισμένων από τις πιο πιεστικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει το Ισραήλ», εξηγεί η Γκόρελικ.
Η Μοράν Ζερ Κάτσενσταϊν, ιδρύτρια της Bonot Alternativa, μιας υπερκομματικής γυναικείας οργάνωσης που αγωνίζεται για τα δικαιώματα των γυναικών και τη δημοκρατία, είναι υποψήφια με το κόμμα «Οι Δημοκράτες», του οποίου ηγείται ο Γιαΐρ Γκολάν.
Η οργάνωσή της απέκτησε διεθνή αναγνώριση το 2023, όταν γυναίκες ντυμένες με τις χαρακτηριστικές κόκκινες κάπες και τα λευκά σκουφιά της σειράς The Handmaid’s Tale («Η ιστορία της θεραπαινίδας») πραγματοποίησαν σιωπηλές διαμαρτυρίες κατά των μεταρρυθμίσεων στο δικαστικό σύστημα του Ισραήλ. Οι κινητοποιήσεις αυτές εξελίχθηκαν σε ισχυρό σύμβολο του κινήματος υπέρ της δημοκρατίας.
Η Μόρια Ροντάλ Σίλφεν, εκτελεστική διευθύντρια της Ομάδας Δράσης κατά της Εμπορίας Ανθρώπων και της Πορνείας (Task Force on Human Trafficking and Prostitution – TFHT), ήταν υποψήφια με το κόμμα «Μπλε και Λευκό» του Μπένι Γκαντς, μέχρι την αιφνιδιαστική απόφασή του να αποσυρθεί από την εκλογική αναμέτρηση. Για περισσότερο από μία δεκαετία, η Σίλφεν πρωτοστατεί στις προσπάθειες καταπολέμησης της εμπορίας ανθρώπων και της σεξουαλικής εκμετάλλευσης στο Ισραήλ, προωθώντας νομοθετικές μεταρρυθμίσεις και μέτρα προστασίας των ευάλωτων γυναικών.
Οι υποψηφιότητές τους δείχνουν τι μπορεί να επιτευχθεί όταν οι γυναίκες περνούν από την προσπάθεια επηρεασμού της δημόσιας πολιτικής μέσω της κοινωνίας των πολιτών στη διεκδίκηση ενός άμεσου ρόλου στη διαμόρφωσή της.
Προς το παρόν, τα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης κάνουν λόγο για μια μαζική προσέλευση στις κάλπες, τη μεγαλύτερη από το 1981. Η εκλογική των δύο βασικών υποψηφίων και αντιπάλων, δηλαδή του Μπέντζαμιν Νετανιάχου και του Γκάντι Άιζενκοτ, θεωρείται αμφίρροπη. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το ενδεχόμενο μιας αυτοδύναμης κυβέρνησης στο Ισραήλ είναι όνειρο απατηλό. Εκτιμούν ότι κανένας κομματικός σχηματισμός δεν θα καταφέρει να καταλάβει την πλειοψηφία των 61 εδρών της Κνέσετ. Αυτό σημαίνει ότι το πιο πιθανό σενάριο είναι να ακολουθήσουν ημέρες, εβδομάδες ή μήνες πολιτικών παζαριών και αστάθειας στη χώρα.
Τα θέματα της ασφάλειας, της εξωτερικής πολιτικής βρίσκονται στην κορυφή των ανησυχιών των Εβραίων ψηφοφόρων ενώ μεταξύ των Αράβων, το ζήτημα της εγκληματικότητας στην αραβική κοινωνία θεωρείται το σημαντικότερο. Και φυσικά πάντα υπάρχει στο πίσω μέρος του μυαλό τους η Παλαιστίνη και το μέλλον της. Τα τελευταία τρία χρόνια το Ισραήλ έχει επικριθεί ακόμη και από παραδοσιακούς συμμάχους του για τον τρόπο που συνεχίζει τον πόλεμο κατά των Παλαιστινίων και κάποιες διπλωματικές του σχέσεις έχουν επιδεινωθεί.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Κατά την Μέλανι Ροθ Γκόρελικ όποια κι αν είναι η πολιτική σύνθεση της επόμενης κυβέρνησης, το Ισραήλ θα βρεθεί αντιμέτωπο με τεράστιες προκλήσεις. Για να τις αντιμετωπίσει, θα χρειαστεί τις γνώσεις, την εμπειρία και τις ηγετικές ικανότητες ολόκληρου του πληθυσμού.
«Η παρακαταθήκη της Γκόλντα Μέιρ δεν θα πρέπει να αποτελεί απλώς ένα ιστορικό επίτευγμα για το οποίο υπερηφανεύεται το Ισραήλ. Θα πρέπει να υπενθυμίζει ότι η γυναικεία ηγεσία έχει θέση στον πυρήνα της λήψης αποφάσεων σε εθνικό επίπεδο», υπογραμμίζει και καταλήγει:
Οι γυναίκες που στήριξαν τη χώρα σε διαδοχικά χρόνια κρίσεων έχουν ήδη αποδείξει την ικανότητά τους να ηγούνται. Δεν θα έπρεπε να χρειάζεται να την αποδείξουν ξανά.