Το σχολείο στη Σενεγάλη που μαθαίνει στα κορίτσια να σηκώνουν το χέρι – και τη φωνή τους

Ως παιδί, η Νντέγιε Άουα Ντιόπ δεν μπορούσε καν να κοιτάξει τους ανθρώπους στα μάτια. Ήταν πάντα τόσο ντροπαλή που περνούσε απαρατήρητη. Μεγαλωμένη σε μια αγροτική περιοχή της Σενεγάλης, έμαθε από νωρίς τι σημαίνει να είσαι κορίτσι σε μια κοινωνία που θέλει τις γυναίκες να μην έχουν φωνή.  Η ζωή της Νντέγιε άλλαξε όταν έγινε δεκτή στο πρώτο ελίτ οικοτροφείο θηλέων της χώρας, το Mariama Ba, στο νησί Γκορέ, λίγο έξω από το Ντακάρ. Ήταν μια εμπειρία που όχι μόνο θα της έδινε την ευκαιρία να μορφωθεί, αλλά και να αλλάξει τη ζωή της, αλλά και τον τρόπο που έβλεπε τον εαυτό της.

«Όταν ήρθα δεν τολμούσα ούτε το χέρι μου να σηκώσω στην τάξη» δήλωση η Νντέγιε σε δημοσιογράφο του Associated Press. Στην αρχή η προσαρμογή ήταν δύσκολη για εκείνη. Της έλειπε το σπίτι της αλλά οι φιλίες με τα υπόλοιπα κορίτσια τη βοήθησαν να συνηθίσει στο νέο περιβάλλον. Σήμερα, στα 19 της, είναι πρόεδρος του μαθητικού συμβουλίου και ετοιμάζεται να αποφοιτήσει.

«Όταν ήρθα δεν τολμούσα ούτε το χέρι μου να σηκώσω στην τάξη» δήλωση η Νντέγιε σε δημοσιογράφο του Associated Press. Στην αρχή η προσαρμογή ήταν δύσκολη για εκείνη. Της έλειπε το σπίτι της αλλά οι φιλίες με τα υπόλοιπα κορίτσια τη βοήθησαν να συνηθίσει στο νέο περιβάλλον.

 

Η μόρφωση των κοριτσιών στη Σενεγάλη

Η ιστορία της δεν είναι μόνο δική της. Εκφράζει αυτό που βιώνουν πολλά κορίτσια στην Σενεγάλη. Μια πραγματικότητα γεμάτη αντιφάσεις. Μια κοινωνία σε μετάβαση όπου οι πατριαρχικές αντιλήψεις παραμένουν ισχυρές, αλλά που ταυτόχρονα κάποιες θεσμικές μεταρρυθμίσεις επιχειρούν να ανοίξουν τον δρόμο και να κάνουν μερικά βήματα προς την ισότητα των δύο φύλων. Τα τελευταία χρόνια, η χώρα έχει υιοθετήσει προοδευτικές νομοθεσίες, όπως η υποχρεωτική ισότιμη συμμετοχή γυναικών στα ψηφοδέλτια των πολιτικών κομμάτων, αλλά και ρυθμίσεις που διασφαλίζουν, τουλάχιστον στα χαρτιά,  την πρόσβαση των γυναικών στην ιδιοκτησία γης. 

Η μόρφωση των κοριτσιών έχει σημειώσει εντυπωσιακή πρόοδο. Η πλειονότητα των κοριτσιών εγγράφεται πλέον στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, με ποσοστά που ξεπερνούν ακόμη και αυτά των αγοριών, δυστυχώς όμως σύντομα τα κορίτσια εγκαταλείπουν το σχολείο. Οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί. Λιγότερο από το 20% των κοριτσιών ολοκληρώνει τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Για κάθε 100 αγόρια που γνωρίζουν ανάγνωση και γραφή, αντιστοιχούν μόλις 84 κορίτσια.«Η πρόκληση σήμερα δεν είναι η πρόσβαση των κοριτσιών στο σχολείο, αλλά η ολοκλήρωση της εκπαίδευσής τους και η μετάβασή τους στην αγορά εργασίας», εξηγεί η Μαϊσά Αμπντελαουί, ειδικός της UNICEF στην εκπαίδευση των κοριτσιών.

Οι λόγοι είναι πολλοί και βαθιά ριζωμένοι. Όταν τα οικονομικά μιας οικογένειας είναι περιορισμένα, η εκπαίδευση των αγοριών προτεραιοποιείται, ακόμη κι αν τα κορίτσια δείχνουν μεγαλύτερη ακαδημαϊκή δυναμική. Η έναρξη της περιόδου συχνά σηματοδοτεί απουσίες από το σχολείο, ενώ οι πρώιμοι γάμοι και η μητρότητα εξακολουθούν να περιορίζουν δραστικά τις επιλογές των νεαρών κοριτσιών.

Ένα οικοτροφείο για τη μόρφωση των κοριτσιών

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το οικοτροφείο στο νησί Γκορέ λειτουργεί ως μια μικρή νησίδα αλλαγής. Το σχολείο, που ιδρύθηκε το 1985 και φέρει το όνομα της σπουδαίας Σενεγαλέζας  συγγραφέα Μαριάμα Μπα, αποτελεί ένα ζωντανό εργαστήριο γυναικείας ενδυνάμωσης αλλά και ένα φυτώριο μέσα από το οποίο βγήκαν σημαντικές γυναίκες, πολιτικοί, γιατροί, συγγραφείς της Σενεγάλης. Συχνά επισκέπτονται το σχολείο για να συναντήσουν τις μαθήτριες, να τις εμπνεύσουν και να τις ενθαρρύνουν με το παράδειγμα τους

Η Μπα, που έδωσε το όνομα της στο οικοτροφείο, είναι μια από τις σημαντικότερες λογοτεχνικές φωνές της Σενεγάλης που αφιέρωσε το έργο της στις γυναίκες που προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στην παράδοση και τον εκσυγχρονισμό. Μέσα από τα μυθιστορήματά της άσκησε κριτική στην πολυγαμία και την πατριαρχία, απέφευγε τον χαρακτηρισμό «φεμινίστρια», τον οποίο θεωρούσε δυτικό κατασκεύασμα.

Το σχολείο επιλέγει κάθε χρόνο μόλις 35 κορίτσια από τα 150 που συμμετέχουν στις εισαγωγικές εξετάσεις. Η φοίτηση και η διαμονή καλύπτονται πλήρως από το κράτος, προσφέροντας μια σπάνια ευκαιρία κοινωνικής κινητικότητας. Η καθημερινότητα των μαθητριών περιλαμβάνει ξύπνημα, προσευχή, μαθήματα στην τάξη, και. Σε ένα πρόσφατο μάθημα, 15χρονες μαθήτριες αντάλλασσαν απόψεις για την ιστορία της δουλείας, ένα θέμα που αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, δεδομένης της ιστορίας του ίδιου του νησιού που ήταν κέντρο του δουλεμπορίου. 

Η πραγματικότητα για τις γυναίκες στη Σενεγάλη

Εξω από τα όρια του σχολείου, η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Οι γυναίκες κατέχουν μόλις το 2% της αγροτικής γης, ενώ αποτελούν την πλειονότητα όσων εργάζονται χωρίς επίσημες συμβάσεις. Σύμφωνα με τη νομοθεσία, μόνο οι άνδρες μπορούν να θεωρούνται αρχηγοί νοικοκυριού. «Η νοοτροπία στη Σενεγάλη παραμένει εξαιρετικά αυστηρή σε ό,τι αφορά την ανεξαρτησία των γυναικών», λέει η 18χρονη μαθήτρια Μαρί Ντιόπ. «Κάθε μέρα δίνεις μια μάχη για να αποδείξεις ότι οι γυναίκες μπορούν να διοικούν, να ηγούνται, να παίρνουν αποφάσεις».

«Η νοοτροπία στη Σενεγάλη παραμένει εξαιρετικά αυστηρή σε ό,τι αφορά την ανεξαρτησία των γυναικών», λέει η 18χρονη μαθήτρια Μαρί Ντιόπ. «Κάθε μέρα δίνεις μια μάχη για να αποδείξεις ότι οι γυναίκες μπορούν να διοικούν, να ηγούνται, να παίρνουν αποφάσεις».

Το ίδιο το σχολείο είναι γεμάτο αντιφάσεις. Οι μαθήτριες του είναι κυρίως κορίτσια από αστικές περιοχές και οι πλειονότητα των δασκάλων είναι άνδρες. Υπάρχουν και οι εξαιρέσεις βέβαια όπως η 27χρονη Ματέλ Σόου, πρόεδρος του συλλόγου αποφοίτων που κατάφερε να γίνει δεκτή αν και κατάγονταν από ένα απομακρυσμένο χωριό στην ανατολική Σενεγάλη. Χρειάστηκε μεγάλη προσπάθεια για να πείσει τον πατέρα της γνα της επιτρέψει να φύγει. Σήμερα, είναι απόφοιτος του πανεπιστημίου Cheikh Anta Diop και του University of Texas  και εργάζεται σε μια διεθνή μη κυβερνητική οργάνωση. Παράλληλα μεγαλώνει το παιδί της μαζί με τον σύζυγο της με τον οποίο όπως λέει έχουν μια ισότιμη σχέση και μοιράζονται τα πάντα. 

Μπορεί το οικοτροφείο Marianna Βα να είναι ένα φυτώριο που προωθεί την εξέλιξη και την πρόοδο των γυναικών προσφέροντας τους τη δυνατότητα για ένα καλύτερο μέλλον, είναι όμως το μόνο στη χώρα και ένας κούκος δεν μπορεί να φέρει την άνοιξη. «Για να υπάρξει ουσιαστική αλλαγή, χρειάζεται συστημική προσέγγιση», επισημαίνει η Αμπντελαουί της UNICEF, τονίζοντας ότι αντίστοιχες ευκαιρίες πρέπει να δοθούν και στα πιο ευάλωτα κορίτσια. Η Νντέγιε Άουα Ντιόπ, η πρώτη από το χωριό της που κατάφερε να φοιτήσει στο σχολείο, έχει ήδη στρέψει το βλέμμα της στο μέλλον. Ονειρεύεται να γίνει δικηγόρος. Το να κάνει οικογένεια δεν είναι στις προτεραιότητες της, πράγμα σπάνιο για τα κορίτσια στη Σενεγάλη. «Το να είσαι δυνατή γυναίκα σημαίνει να μην φοβάσαι να είσαι μόνη», λέει.