Η διάλυση μιας φιλίας σε όποια φάση της ζωής και να συμβαίνει είναι ένα γεγονός που μπορεί να σε αφήσει με μπερδεμένα και δυσάρεστα συναισθήματα. Αν και όχι τόσο δραματική και κινηματογραφική όσο το τέλος μιας ερωτικής σχέσης, η διάλυση μιας φιλίας μπορεί να είναι πηγή μεγάλης αναστάτωσης και συναισθηματικού πόνου. Για την ακρίβεια σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να είναι πιο δύσκολη ακόμη από έναν ερωτικό χωρισμό.
Μπορεί να πρόκειται για μια φιλία που μετρά πολλές δεκαετίες και έχει ξεκινήσει στα παιδικά χρόνια. Μπορεί να είναι μια φιλία που έχει μετρήσει λιγότερα χιλιόμετρα αλλά έχει αυτή τη βαθιά ποιότητα όσων σημαντικών έχετε περάσει μαζί. Αλλά είναι πάντα η διάλυση μιας τέτοιας βαθιάς φιλίας -και όχι μιας απλής συναναστροφής που μας στεναχωρεί και μπορεί να μας απασχολεί για πολύ καιρό μετά. Την ίδια στιγμή μπορεί να είναι και το καλύτερο δώρο που έκανες στον εαυτό σου.
Η διάλυση μιας φιλίας μπορεί να είναι πιο επώδυνη και από τον χωρισμό
Η φιλία, απαλλαγμένη από την έλξη και τη σεξουαλική επιθυμία που κάνει τις ερωτικές σχέσεις πιο πολύπλοκες και ανταγωνιστικές, μπορεί να δημιουργήσει έναν βαθύ δεσμό, μια αυθεντική και άνευ όρων σχέση, τη σύνδεση με μια αδελφή ψυχή. Οι φιλίες απαλλαγμένες από τους κανόνες και τις προϋποθέσεις μιας ερωτικής σχέσης, κάνουν τους ανθρώπους να νιώθουν πιο ελεύθεροι και αληθινοί αλλά και να βιώνουν ένα πιο βαθύ δέσιμο. Για αυτό και η πληγή που προκαλεί η διάλυση μιας φιλίας μπορεί να γίνει τόσο βαθιά και επώδυνη.
Μπορεί κάποιος να πει ότι αυτή η προσέγγιση παραπέμπει με μια ρομαντικοποιημένη άποψη για τη φιλία και πιθανότατα θα έχει δίκιο. Γιατί στην πραγματική ζωή τίποτα δεν εμποδίζει μια φιλική σχέση να γίνει τοξική με προσβλητικές, χειριστικές και μη αποδεκτές συμπεριφορές μεταξύ φίλων. Κάποιες φορές μια φιλία μπορεί να μην αντέξει τις αλλαγές φάσεις στην ζωή των φίλων όπως μια μετακόμιση σε άλλη πόλη ή χώρα ή η ενός απόκτηση παιδιού. Οι άνθρωποι μεγαλώνουν, αλλάζουν και δεν είναι πια τα ίδια αυτά άτομα που δημιούργησαν και καλλιέργησαν αυτή τη μοναδική φιλική σχέση. Δύο φίλες μεγαλώνοντας μπορεί να μην ταιριάζουν πια και αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό.
Υπάρχουν φυσικά και οι περιπτώσεις που μια φίλη μπορεί να πρόδωσε την εμπιστοσύνη σου ή να είπε κάτι που ούτε εκείνη μπορεί να πάρει πίσω, ούτε εσύ να ξεχάσει ή να παραβλέψεις.Μάλιστα όταν μια φιλία είναι μακροχρόνια, η διάλυση της μπορεί να είναι ακόμη πιο δύσκολη γιατί οι αναμνήσεις και τα πράγματα που έχετε μοιραστεί μοιάζουν σαν ένα πολύτιμο κεφάλαιο το οποίο σας είναι δύσκολο να διαγράψουμε.
Διάλυση φιλίας: ένα φαινόμενο που δεν έχουμε μελετήσει αρκετά
Ακόμη και ιστορικά η έρευνα δεν έχει δώσει στη φιλία τον χώρο που της αναλογεί, παρ’ όλο που η θετική επίδραση της στο αίσθημα ευτυχίας, την ευεξία και την ψυχική υγεία είναι πια αποδεδειγμένη.
Η Grace Vieth, ερευνήτρια κοινωνικής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Μινεσσότα έχει εστιάσει την έρευνα της στη διάλυση των φιλικών σχέσεων. Όπως σημειώνει, πρόκειται για ένα ακόμη σχετικά ανεξερεύνητο πεδίο: «Πιστεύω ότι οι το κοινό θα εκπλαγεί για το ότι οι ερευνητές μόλις τώρα αρχίζουμε να εξετάζουμε το φαινόμενο της διάλυσης μιας φιλίας. Πρόκειται για ένα πολύ πρόσφατο αντικείμενο έρευνας και οι μελέτες βρίσκονται ακόμη στο ξεκίνημα τους», αναφέρει.
Επειδή η διάλυση της φιλίας είναι ένα θέμα που δεν συζητιέται ανοιχτά, πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να τα διαχειριστούν ή να κατανοήσουν τα έντονα συναισθήματα που τη συνοδεύουν. «Υπάρχει ένα πολύ σαφές κοινωνικό σενάριο για το πώς τελειώνει μια ρομαντική σχέση», εξηγεί. «Αντίθετα, δεν υπάρχουν αντίστοιχα κοινωνικά “πρωτόκολλα” για το πώς τερματίζεις μια φιλία».
Αδύναμες φιλίες και φιλίες που αντέχουν
Δεν είναι όμως κάθε διάλυση φιλίας δραματική ή επώδυνη. Συχνά, η σχέση απλώς σβήνει σταδιακά. Σε μελέτη της δεκαετίας του ’80 με 90 ενήλικες ηλικίας 20–28 ετών, οι πιο συχνές αιτίες τερματισμού μιας φιλίας μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου ήταν: η φυσική απόσταση, η απώλεια ενδιαφέροντος, η μείωση της επαφής, η παρέμβαση άλλων σχέσεων (όπως ο έρωτας ή ο γάμος) και το σταδιακό «ξεθώριασμα» της σχέσης.Όπως προέκυψε από τη μελέτη η απόσταση επηρέαζε κυρίως τις πιο χαλαρές φιλίες, ενώ οι στενές ή πολύ στενές φιλίες έτειναν να διαλύονται περισσότερο λόγω μείωσης της επαφής ή εξαιτίας νέων σχέσεων που άλλαζαν τις ισορροπίες.
Ωστόσο, η έρευνα δείχνει ότι οι ισχυρές φιλίες μπορούν να αντέξουν και να προσαρμοστούν σε τέτοιες αλλαγές ζωής. Όπως τονίζει η Vieth: «Όταν μελετώ τη διάλυση των φιλικών σχέσεων, το συμπέρασμά μου είναι ότι υπάρχουν παράγοντες που μπορούν να τις διαταράξουν, αλλά υπάρχουν εξίσου πολλά παραδείγματα φιλιών που άντεξαν αυτές τις αλλαγές και τελικά έγιναν ακόμη πιο δυνατές».
Πρέπει όμως να κρατάμε τις παλιές φιλίες, ελπίζοντας ότι κάποια στιγμή θα αναζωπυρωθούν; Όχι απαραίτητα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το να αφήσουμε μια φιλία πίσω μας μπορεί να είναι η πιο υγιής επιλογή. Για παράδειγμα, η απομάκρυνση από μια τοξική φιλία μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την ψυχική μας ευεξία. «Συχνά εξιδανικεύουμε υπερβολικά τις φιλίες», σημειώνει η Kaitlin Flannery, αναπληρώτρια καθηγήτρια ψυχολογίας στο State University of New York College. «Δεν μας προσφέρουν όλες οι σχέσεις κάτι θετικό. Οι φιλίες, κατά κανόνα, έχουν σημαντικά οφέλη, αλλά είναι εξίσου σημαντικό να επιλέγουμε ανθρώπους που μας ενισχύουν και μας στηρίζουν». Ορισμένες φιλίες μας γεμίζουν ενέργεια και λειτουργούν σαν συναισθηματικό “στήριγμα”, ενώ άλλες μας αφήνουν κουρασμένους, αποφορτισμένους ή συναισθηματικά εξαντλημένους.
Οι πιο συνηθισμένοι λόγοι που μπορούν να διαλύσουν μια φιλία
- Αλλαγή συνθηκών: Οι ζωές σας έχουν αλλάξει. Δεν εργάζεστε πλέον μαζί, δεν βρίσκεστε στον ίδιο κύκλο ή απλώς δεν διασταυρώνεστε όπως παλιά.
- Απόσταση: Έχετε απομακρυνθεί συναισθηματικά ή πρακτικά. Τα ενδιαφέροντα και οι προτεραιότητές σας δεν συμπίπτουν πια ή η φυσική απόσταση έχει περιορίσει την επαφή.
- Λόγοι ψυχικής υγείας: Η σχέση σε επιβαρύνει. Ο/η φίλος/η είναι αρνητικός/ή ή υπονομευτικός/ή, ή απλώς δεν απολαμβάνεις πλέον τη φιλία όπως παλιά.
- Διαφορετικές αξίες: Οι αξίες σας έχουν αποκλίνει, δημιουργώντας εντάσεις και συγκρούσεις.
- Τοξική δυναμική: Η φιλία έχει γίνει τοξική, είτε λόγω συμπεριφοράς είτε λόγω στάσης, επηρεάζοντας αρνητικά την καθημερινότητά σου.
Υγιείς τρόποι για να βάλεις τέλος σε μια φιλία
Σύμφωνα με τους ειδικούς υπάρχουν τέσσερις βασικοί τρόποι για να λήξει μια φιλία με υγιή τρόπο, ανάλογα με τη σχέση και τις συνθήκες.
Η σταδιακή απομάκρυνση
Η φιλία «σβήνει» σταδιακά, με λιγότερη επικοινωνία και επαφή. Είναι μια πιο ήπια επιλογή, ειδικά αν φοβάσαι τη σύγκρουση ή αν ο άλλος δεν είναι δεκτικός. Περιλαμβάνει πιο αραιά μηνύματα, σύντομες απαντήσεις ή αποστασιοποίηση από τα social media. Ωστόσο, μπορεί να παρατείνει την αβεβαιότητα για τον άλλον. Είναι πιο κατάλληλη σε τοξικές σχέσεις ή όταν δεν νιώθεις την ανάγκη να δώσεις εξηγήσεις.
Η ειλικρινής συζήτηση
Αν η απομάκρυνση δεν λειτουργεί, μια ανοιχτή κουβέντα μπορεί να ξεκαθαρίσει τη σχέση.
- Οργάνωσε μια συνάντηση (ή επικοινώνησε με όποιον τρόπο νιώθεις ασφαλής).
- Ξεκαθάρισε τι θέλεις να πεις και τι επιδιώκεις.
- Μίλα με βάση τα δικά σου συναισθήματα («νιώθω…») χωρίς κατηγορίες.
Μια τέτοια συζήτηση μπορεί να οδηγήσει είτε στο τέλος είτε σε επαναπροσδιορισμό της φιλίας.
Το «διάλειμμα»
Μερικές φορές χρειάζεται απόσταση. Ένα διάλειμμα δίνει χρόνο για σκέψη, ηρεμία και επαναξιολόγηση. Μπορείς να ορίσεις ένα χρονικό πλαίσιο ή να επανέλθεις όταν νιώσεις έτοιμη.
Αν συνεχιστεί η φιλία, είναι σημαντικό να τεθούν νέα όρια και προσδοκίες.
Το άμεσο τέλος
Σε τοξικές ή επιβαρυντικές σχέσεις, η άμεση διακοπή μπορεί να είναι απαραίτητη. Δήλωσε ξεκάθαρα ότι η φιλία δεν καλύπτει πλέον τις ανάγκες σου και αποχώρησε. Σε περιπτώσεις χειριστικής ή κακοποιητικής συμπεριφοράς, δεν οφείλεις εξηγήσεις: η προστασία του εαυτού σου είναι προτεραιότητα. Μπορεί να χρειαστεί ακόμη και πλήρης διακοπή επικοινωνίας.
Κάθε τέλος φιλίας είναι δύσκολο, αλλά όταν γίνεται με σεβασμό, προς τον άλλον και κυρίως προς τον εαυτό σου, μπορεί να λειτουργήσει λυτρωτικά. Αν αναρωτιέσαι αν πήρες τη σωστή απόφαση, ο τρόπος που αισθάνεσαι μετά τη διάλυση μιας φιλίας είναι αυτός που θα σου δώσει την απάντηση. Σου λείπει η παρουσία αυτού του ανθρώπου στην ζωή σου ή στην πραγματικότητα ένιωσες ανακούφιση για το ότι δεν θα χρειαστεί να επικοινωνήσεις ξανά μαζί του; Άλλωστε σε κάποιες περιπτώσεις η διάλυση μιας φιλίας μπορεί να είναι η υπέρτατη απόδειξη συναισθηματικής ωρίμανσης και η ένδειξη ότι μπορείς να θέτεις υγιή όρια στις σχέσεις σου για να προστατεύσεις την ψυχική σου υγεία.
Πηγές Ερευνών
https://sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2352250X21001068
https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0265407586033002
https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0265407509344310
https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/02654075211026015