Υπάρχει ένα πολύ συγκεκριμένο είδος αναβλητικότητας που δύσκολα αναγνωρίζεται ως τέτοιο. Δεν χαζεύεις στο κινητό αντί να δουλεύεις. Δεν αδιαφορείς για τον στόχο σου. Το αντίθετο: τον σκέφτεσαι πάρα πολύ.
Ψάχνεις λίγο περισσότερο. Θέλεις ακόμη μία πληροφορία. Ξαναδιαβάζεις το email πριν το στείλεις. Περιμένεις να οργανωθείς καλύτερα πριν ξεκινήσεις. Αναλύεις όλα όσα θα μπορούσαν να πάνε στραβά και προσπαθείς να προβλέψεις κάθε πιθανό σενάριο.
Και κάπου ανάμεσα στην προετοιμασία και στην ανάγκη να κάνεις τα πράγματα σωστά, δεν τα κάνεις καθόλου.
Αυτό ακριβώς εξετάζει πρόσφατο άρθρο του Fast Company για το πώς μπορούμε να περάσουμε από το overthinking στη δράση. Και το πιο ενδιαφέρον σημείο του δεν είναι κάποιο productivity hack. Είναι η ιδέα ότι, ειδικά στους ανθρώπους με υψηλές απαιτήσεις από τον εαυτό τους, η υπερανάλυση μπορεί να μοιάζει τόσο πολύ με επιμέλεια και τελειομανία ώστε να μην αντιλαμβανόμαστε καν ότι μας κρατά πίσω.
Γιατί το overthinking δεν είναι πάντα απλώς «σκέφτομαι πολύ»
Η Sharon Spano, ψυχολόγος οργανωσιακής ανάπτυξης που συνεργάζεται με στελέχη και ηγέτες, εξηγεί στο Fast Company ότι δεν υπεραναλύουν όλοι για τον ίδιο λόγο.
Κάποιοι άνθρωποι χρειάζονται πραγματικά περισσότερο χρόνο και περισσότερες πληροφορίες για να πάρουν μια απόφαση. Σε αυτή την περίπτωση, η επίγνωση του τρόπου με τον οποίο λειτουργούν μπορεί να τους βοηθήσει να αναγνωρίζουν νωρίτερα πότε η σκέψη αρχίζει να γίνεται εμπόδιο.
Υπάρχει όμως και μια διαφορετική περίπτωση: όταν πίσω από την υπερανάλυση βρίσκονται η τελειομανία, ο φόβος της αποτυχίας ή η ανησυχία για το πώς θα μας κρίνουν οι άλλοι.
Και τότε αξίζει να αλλάξει η ερώτηση. Όχι «γιατί δεν μπορώ να αποφασίσω;», αλλά «τι ακριβώς φοβάμαι ότι θα συμβεί αν αποφασίσω;».
Το «δεν είμαι ακόμη έτοιμη» μπορεί να μας κοστίσει περισσότερο από ένα λάθος
Η Jolander Headley, leadership development coach, περιγράφει στο Fast Company μια χαρακτηριστική εμπειρία. Η σχολή μουσικής που είχε ιδρύσει είχε την ευκαιρία να εμφανιστεί στο Carnegie Hall. Η πρώτη της σκέψη ήταν ότι δεν ήταν ακόμη αρκετά καλοί. Ότι δεν ήταν έτοιμοι.
Η ευκαιρία χάθηκε. Αργότερα συνειδητοποίησε κάτι αρκετά απλό: κάποιος τους είχε προσκαλέσει επειδή ήδη πίστευε ότι άξιζαν να βρίσκονται εκεί.
Το παράδειγμα έχει ενδιαφέρον επειδή δείχνει πόσο εύκολα το overthinking μπορεί να παρουσιαστεί ως υψηλό standard. Δεν λες «φοβάμαι». Λες «θέλω να είμαι καλύτερα προετοιμασμένη». Δεν λες «δεν τολμώ». Λες «δεν είναι ακόμη η κατάλληλη στιγμή».
Μερικές φορές πράγματι δεν είμαστε έτοιμες. Άλλες φορές, όμως, το «όχι ακόμη» είναι απλώς ένας πολύ πειστικός τρόπος να αποφύγουμε το ενδεχόμενο να αποτύχουμε.
Υπάρχει κόστος και στο να μην αποφασίζεις
Όταν αναλύουμε μια απόφαση, συνήθως υπολογίζουμε το κόστος της λανθασμένης επιλογής. Πολύ πιο σπάνια υπολογίζουμε το κόστος της αδράνειας.
Τι χάνω όσο περιμένω; Ποια ευκαιρία μπορεί να περάσει; Καθυστερώ άλλους ανθρώπους που περιμένουν μια απόφασή μου; Θα είχα ήδη μάθει κάτι χρήσιμο αν είχα ξεκινήσει, ακόμη κι αν το πρώτο αποτέλεσμα δεν ήταν τέλειο;
Η Spano προτείνει μάλιστα να καταγράφουμε τις στιγμές στις οποίες κολλάμε σε έναν κύκλο υπερανάλυσης και να κοιτάμε τα πραγματικά αποτελέσματά του. Όχι μόνο πώς μας κάνει να αισθανόμαστε, αλλά τι παράγουμε –ή τι δεν παράγουμε– εξαιτίας του.
Γιατί μπορεί να είμαστε εξαιρετικά απασχολημένες και ταυτόχρονα να αποφεύγουμε ακριβώς εκείνη την ενέργεια που θα μας πήγαινε παρακάτω.
Αντί για το τέλειο επόμενο βήμα, βρες απλώς το επόμενο
Ένα από τα πράγματα που άλλαξε η Headley ήταν ο τρόπος με τον οποίο μετρούσε την επιτυχία. Αντί να περιμένει την τελειότητα, άρχισε να κοιτάζει την πρόοδο.
Αυτό πρακτικά σημαίνει να σταματήσουμε να πιστεύουμε ότι πρέπει να έχουμε λύσει ολόκληρο το πρόβλημα πριν κάνουμε την πρώτη κίνηση.
Αντί για «είμαι απολύτως έτοιμη να διεκδικήσω αυτή τη θέση;», μπορεί το επόμενο βήμα να είναι να ανανεώσω το CV μου. Αντί να σχεδιάσω ολόκληρο το project, να γράψω την πρώτη σελίδα. Αντί να περιμένω μέχρι η ιδέα να είναι αψεγάδιαστη, να τη συζητήσω με έναν άνθρωπο που εμπιστεύομαι.
Η Headley προτείνει να μετατρέπουμε αυτά τα βήματα σε συγκεκριμένες ενέργειες στο ημερολόγιό μας, με deadlines ή με κάποιον άνθρωπο στον οποίο θα λογοδοτήσουμε για την πρόοδό μας.
Δεν χρειάζεται να ξέρεις όλη τη διαδρομή για να κινηθείς. Χρειάζεται να ξέρεις τι κάνεις μετά.
Και μερικές φορές δεν χρειάζεσαι περισσότερη πειθαρχία αλλά ξεκούραση
Υπάρχει, τέλος, μια διάσταση που εύκολα χάνεται μέσα στη λατρεία της παραγωγικότητας.
Όταν δυσκολευόμαστε να συγκεντρωθούμε, αναβάλλουμε αποφάσεις ή νιώθουμε ότι ακόμη και ένα απλό task απαιτεί τεράστια προσπάθεια, η απάντηση δεν είναι υποχρεωτικά «προσπάθησε περισσότερο».
Η έλλειψη ύπνου, το παρατεταμένο στρες, η συναισθηματική εξάντληση και το burnout μπορούν επίσης να κάνουν δυσκολότερη τη λήψη αποφάσεων και να μας κρατούν μέσα σε επαναλαμβανόμενους κύκλους αρνητικής σκέψης. Γι’ αυτό και οι δύο ειδικοί που μίλησαν στο Fast Company βάζουν στην εξίσωση τον ύπνο, την άσκηση, τα όρια και την ουσιαστική ξεκούραση.
Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να μετατραπούμε σε ανθρώπους που «απλώς κάνουν» χωρίς να σκέφτονται. Η σκέψη μάς προστατεύει από κακές αποφάσεις και η προετοιμασία έχει αξία.
Το όριο βρίσκεται στο σημείο όπου η σκέψη έχει πάψει να μας δίνει καινούργια πληροφορία και απλώς επαναλαμβάνει τα ίδια σενάρια.
Δεν χρειάζεται κάθε απόφαση να είναι τέλεια για να είναι αρκετά καλή ώστε να μας πάει ένα βήμα παρακάτω.