Μερικές φορές, το μόνο που χρειάζεται για να απομακρυνθεί κανείς για λίγο από την ένταση της ημέρας είναι ένα βιβλίο και, σύμφωνα με νέα επιστημονική ανασκόπηση, αυτή η απλή συνήθεια μπορεί να προσφέρει πολύ περισσότερα από μια ευχάριστη απόδραση.
Το διάβασμα για ευχαρίστηση συνδέεται με καλύτερη ψυχική υγεία, μεγαλύτερη ενσυναίσθηση, καλύτερες γνωστικές λειτουργίες και, μακροπρόθεσμα, με χαμηλότερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης και άνοιας.
Ερευνητές από το Τμήμα Ψυχιατρικής του University of Cambridge συνεργάστηκαν με το The Queen’s Reading Room, τη φιλανθρωπική οργάνωση που δημιουργήθηκε από τη βασίλισσα Καμίλα, για να εξετάσουν τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα για τη σχέση ανάμεσα στην ανάγνωση για ευχαρίστηση και την υγεία του εγκεφάλου.
Όπως διαπίστωσαν οι ερευνητές, μυθιστορήματα, περιοδικά, κόμικς, graphic novels ή ακόμη και ψηφιακό υλικ, μπορούν να αποτελέσουν μέρος μιας δραστηριότητας που ενεργοποιεί τον εγκέφαλο και ταυτόχρονα προσφέρει ευχαρίστηση.
Τα οφέλη ξεκινούν από την παιδική ηλικία
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα αφορά τα παιδιά και τους εφήβους. Μελέτη σε περισσότερους από 10.000 νέους έδειξε ότι εκείνοι που ξεκινούσαν από μικρή ηλικία να διαβάζουν για ευχαρίστηση εμφάνιζαν καλύτερες επιδόσεις στην προσοχή, τη μνήμη και τις εκτελεστικές λειτουργίες. Παράλληλα, παρουσίαζαν καλύτερη ακαδημαϊκή επίδοση, λιγότερα προβλήματα ψυχικής υγείας και πιο υγιεινές καθημερινές συνήθειες, όπως περισσότερο ύπνο και λιγότερο χρόνο μπροστά σε οθόνες.
Η ανάγνωση φαίνεται να συνδέεται ακόμη και με καλύτερες επιδόσεις στα μαθηματικά, καθώς η κατανόηση της γλώσσας, η μνήμη και οι εκτελεστικές λειτουργίες αποτελούν γνωστικές δεξιότητες που χρησιμοποιούνται σε πολλούς διαφορετικούς τομείς μάθησης.
Γι’ αυτό και οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η επαφή με το βιβλίο δεν χρειάζεται να παρουσιάζεται στα παιδιά αποκλειστικά ως εκπαιδευτική υποχρέωση. Αντίθετα, μεγαλύτερη αξία μπορεί να έχει το να βρουν κάτι που πραγματικά τους αρέσει. Ένα κόμικ ή ένα graphic novel μπορεί, για παράδειγμα, να λειτουργήσει ως η πρώτη γέφυρα προς την ανάγνωση για ένα παιδί που δεν ενδιαφέρεται για τα παραδοσιακά βιβλία.
Τα οφέλη στους ενήλικες
Για τους ενήλικες, ένα από τα πιο άμεσα οφέλη φαίνεται να αφορά τη ψυχική ευεξία. Έρευνες που εξετάστηκαν στην ανασκόπηση συνδέουν την ανάγνωση για ευχαρίστηση με χαμηλότερα επίπεδα στρες, μεγαλύτερη χαλάρωση, αυξημένη ενσυναίσθηση και καλύτερη κατανόηση διαφορετικών ανθρώπων και απόψεων.
Μάλιστα, σύμφωνα με νευροεπιστημονική μελέτη που πραγματοποιήθηκε το 2024 για λογαριασμό του The Queen’s Reading Room, μόλις πέντε λεπτά ανάγνωσης λογοτεχνίας συνδέθηκαν με μείωση του στρες έως και 20%, ενώ παράλληλα παρατηρήθηκαν βελτιώσεις στη συγκέντρωση και στις δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων. Η μελέτη αυτή αφορά συγκεκριμένα ευρήματα μιας νευροεπιστημονικής έρευνας και δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος θα βιώσει ακριβώς 20% μείωση του στρες έπειτα από πέντε λεπτά διαβάσματος.
Η ανάγνωση φαίνεται επίσης να αποτελεί για πολλούς ανθρώπους έναν τρόπο συναισθηματικής αποφόρτισης. Σε έρευνα που αναφέρεται από το Cambridge, το 35% δήλωσε ότι στρέφεται στα βιβλία για παρηγοριά, ποσοστό υψηλότερο από εκείνο όσων επέλεξαν το κρασί ή ένα ζεστό μπάνιο ως μέσο ανακούφισης.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο;
Καθώς ο εγκέφαλος επεξεργάζεται λέξεις, δημιουργεί νοητικές εικόνες, παρακολουθεί χαρακτήρες, θυμάται πληροφορίες και προσπαθεί να κατανοήσει κίνητρα και συναισθήματα, ενεργοποιούνται πολλαπλές γνωστικές λειτουργίες.
Μελέτες απεικόνισης του εγκεφάλου έχουν εντοπίσει συσχετίσεις ανάμεσα στην αναγνωστική δραστηριότητα και διαφορές στη δομή περιοχών που σχετίζονται με τη γλώσσα, τη μάθηση, τη συναισθηματική ρύθμιση και τον εκτελεστικό έλεγχο. Έχουν επίσης παρατηρηθεί διαφορές στη συνδεσιμότητα της λευκής ουσίας, η οποία συμμετέχει στην επεξεργασία της γλώσσας, καθώς και στο πάχος του φλοιού σε ορισμένες περιοχές που σχετίζονται με τη γλωσσική λειτουργία.