Τους βλέπεις εκεί κάπου γύρω στις 12 στην γειτονιά σου να σπρώχνουν το καρότσι με το μωρό. Είναι αυτοί που γεμίζουν τις παιδικές χάρες τις εργάσιμες ώρες μαζί με τα εγγονάκια τους. Είναι αυτοί που καλύπτουν το κενό ανάμεσα στο σχόλασμα του σχολείου και στην επιστροφή των γονιών από τη δουλειά. Που αναλαμβάνουν το παιδί όταν είναι άρρωστο και οι γονείς δεν μπορούν να λείψουν από την δουλειά. Που κρατούν το μωρό ώστε η μητέρα του να μπορέσει να επιστρέψει στη δουλειά της μετά τη γέννα. Είναι ο παππούς και η γιαγιά.
Στην χώρα μας την ανατροφή ενός παιδιού, αυτό που κάποτε απαιτούσε ένα χωριό, συχνά αναλαμβάνουν οι παππούδες. Οι αυξημένες απαιτήσεις της εργασίας, οι περιορισμένες γονικές άδειες, το χάσμα μεταξύ του ωραρίου του παιδικού και του ωραρίου εργασίας, οι χαμηλοί μισθοί που συχνά δεν επιτρέπουν στους γονείς να προσλάβουν πληρωμένη φροντίδα, έχουν ανακηρύξει τους παππούδες και τις γιαγιάδες σε βασικούς φροντιστές.
Μέχρι πρόσφατα αυτή η φροντίδα στη χώρα μας θεωρούνταν σαν απλή βοήθεια στα πλαίσια της οικογένειας. Σε άλλες χώρες εδώ και χρόνια η φροντίδα από τους παππούδες θεωρείται χρόνος εργασίας που δικαιούται οικονομική και ασφαλιστική αναγνώριση. Τα μοντέλα σε κάθε χώρα διαφέρουν σημαντικά. Αλλού οι γονείς μπορούν να παραχωρήσουν μέρος της αμειβόμενης γονικής άδειάς τους σε έναν παππού, αλλού υπάρχει ειδικό επίδομα και αλλού η φροντίδα μεταφράζεται σε ασφαλιστικές εισφορές για τη μελλοντική σύνταξη των παππούδων και των γιαγιάδων.
Τι ισχύει σε άλλες χώρες
Στη Σουηδία από την 1η Ιουλίου 2024, οι γονείς μπορούν να μεταβιβάζουν μέρος της αμειβόμενης γονικής άδειας σε άλλο πρόσωπο, το οποίο μπορεί να είναι η γιαγιά ή ο παππούς. Σε οικογένεια με δύο γονείς μπορούν να μεταβιβαστούν έως 45 ημέρες από κάθε γονέα, ενώ ένας γονέας που έχει μόνος την επιμέλεια μπορεί να μεταβιβάσει έως 90 ημέρες. Για το διάστημα αυτό, το πρόσωπο που αναλαμβάνει τη φροντίδα του παιδιού λαμβάνει αμειβόμενη γονική άδεια.
Η Ουγγαρία από το 2020 έχει θεσπίσει ένα επίδομα φροντίδας παιδιών ειδικά για παππούδες. Γιαγιά ή παππούς που δεν έχει συνταξιοδοτηθεί μπορεί, εφόσον πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να αναλάβει τη φροντίδα του εγγονιού όσο οι γονείς εργάζονται. Το 2026 το γενικό ανώτατο όριο του επιδόματος φτάνει τα 451.920 ουγγρικά φιορίνια τον μήνα που ισοδυναμούν με 1.243,97 ευρώ. Όσο λαμβάνει το επίδομα, ο δικαιούχος κατά κανόνα δεν μπορεί να εργάζεται, με εξαίρεση την εργασία από το σπίτι.
Στην Ουγγαρία υπάρχει επίσης ένα μικρότερο επίδομα φροντίδας, στο οποίο μπορούν υπό προϋποθέσεις να έχουν πρόσβαση οι παππούδες μετά τον πρώτο χρόνο ζωής του παιδιού.
Στην Πορτογαλία η λογική είναι διαφορετική. Το επίδομα φροντίδας εγγονιού δεν αποτελεί γενικό «μισθό» για έναν παππού που κρατά καθημερινά το εγγόνι του. Προβλέπει όμως οικονομική βοήθεια όταν χρειάζεται να απουσιάσει από τη δουλειά του για να αναλάβει τη φροντίδα. Ιδιαίτερη πρόβλεψη υπάρχει όταν γεννιέται παιδί από γονέα κάτω των 16 ετών. Ο εργαζόμενος παππούς ή η γιαγιά μπορεί να λάβει οικονομική παροχή για έως 30 συνεχόμενες ημέρες, ώστε να αντισταθμιστεί η απώλεια εισοδήματος. Υπάρχουν επίσης δικαιώματα άδειας όταν χρειάζεται να αντικαταστήσει τον γονέα στη φροντίδα άρρωστου ή τραυματισμένου παιδιού.
Στη Φινλανδία συγγενής μπορεί υπό προϋποθέσεις να αμείβεται ως φροντιστής μικρού παιδιού μέσω του συστήματος Private Day Care Allowance. Στοιχεία που δίνει η οργάνωση Κela διευκρινίζουν ότι ο άνθρωπος που φροντίζει το παιδί μπορεί να είναι συγγενής του, άρα και παππούς ή γιαγιά, αρκεί να υπάρχει η προβλεπόμενη εργασιακή συμφωνία και έγκριση του δήμου. Η συγκεκριμένη επιδότηση δεν ισχύει, ωστόσο, όταν ο συγγενής μένει στο ίδιο νοικοκυριό με το παιδί. Στο Ηνωμένο Βασίλειο οι παππούδες δεν πληρώνονται αλλά μπορούν να παίρνουν ένσημα τα οποία προσμετρώνται στην σύνταξη τους.
Τι ισχύει στην Ελλάδα
Στο πρόγραμμα Νταντάδες της Γειτονιάς, που από το 2026 εφαρμόζεται πανελλαδικά και αφορά παιδιά ηλικίας από δύο μηνών έως δυόμισι ετών, μπορούν να εγγραφούν ως επιμελητές και άνθρωποι από το οικείο περιβάλλον της οικογένειας, συμπεριλαμβανομένων των παππούδων και των γιαγιάδων, εφόσον πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Η οικογένεια μπορεί να λάβει voucher 500 ευρώ τον μήνα όταν ο γονέας εργάζεται με πλήρη απασχόληση ή είναι ελεύθερος επαγγελματίας ή αυτοαπασχολούμενος και 300 ευρώ σε άλλες προβλεπόμενες περιπτώσεις, μεταξύ των οποίων η μερική απασχόληση. Η αμοιβή του φροντιστή καταβάλλεται με εργόσημο.
Οι προϋποθέσεις για να γίνει κάποιος φροντιστής
- Να έχει απολυτήριο υποχρεωτικής εκπαίδευσης.
- Να παρακολουθήσει το online σεμινάριο που παρέχει το πρόγραμμα, εκτός αν είναι βρεφονηπιοκόμος ή βοηθός βρεφονηπιοκόμου.
- Να έχει παρακολουθήσει σεμινάριο πρώτων βοηθειών από κάποιον πιστοποιημένο φορέα και να έχει σχετικό πιστοποιητικό.
- Γνωμάτευση από ψυχίατρο, παθολόγο και δερματολόγο.
Τι κερδίζουν τα παιδιά από τη σχέση με τους παππούδες;
Μετα-ανάλυση που δημοσιεύτηκε τον Φεβρουάριο του 2026 στο Journal of Family Theory & Review συγκέντρωσε δεδομένα από 59 ανεξάρτητα δείγματα, 374 effect sizes και συνολικά 71.395 ανθρώπους. Το βασικό εύρημα ήταν ότι η καλύτερη ποιότητα της σχέσης ανάμεσα σε παππούδες και εγγόνια συνδεόταν με καλύτερα αναπτυξιακά αποτελέσματα για τα παιδιά και τους νέους. Η ισχυρότερη συσχέτιση καταγράφηκε στην κοινωνική ανάπτυξη ενώ ακολουθούσαν η ψυχολογική ευημερία και τα συμπεριφορικά αποτελέσματα. Αντίθετα, η σχέση με τη γνωστική ανάπτυξη δεν ήταν στατιστικά σημαντική.
Τα αποτελέσματα δεν σημαίνουν ότι η παρουσία της γιαγιάς ή του παππού οδηγούν απαραίτητα σε καλύτερη ψυχική υγεία. Δείχνουν όμως ότι μια καλή, στενή διαγενεακή σχέση συνδέεται κυρίως με την κοινωνική και συναισθηματική πλευρά της ανάπτυξης. Έρευνα που εξέτασε παιδιά των οποίων οι παππούδες έχουν αναλάβει τον ρόλο του βασικού φροντιστή διαπίστωσε κατά μέσο όρο ελαφρώς πιο δυσμενή αποτελέσματα όσον αφορά την ψυχική υγεία και την κοινωνικοσυναισθηματικήευημερία των παιδιών που μεγαλώνουν με παππούδες. Σε μεγάλο ποσοστό αυτά τα αποτελέσματα οφείλονταν στο ότι επρόκειτο για παππούδες που αναλάμβαναν αποκλειστικά ή σχεδόν αποκλειστικά την ανατροφή ενός παιδιού λόγω δυσκολιών στην οικογένεια όπως για παράδειγμα την απώλεια ή την απουσία γονέα, οικονομικές δυσκολίες ή κάποια οικογενειακή κρίση. Όπως προκύπτει είναι διαφορετική η περίπτωση όπου ένα παιδί έχει μια στενή και σταθερή σχέση με τη γιαγιά και τον παππού του και άλλο ένα παιδί του οποίου οι παππούδες αναγκάστηκαν να αντικαταστήσουν τους γονείς του.