Η προστασία των παιδιών από τη βία δεν αρχίζει τη στιγμή που ένα περιστατικό καταγγέλλεται. Ούτε η αντιμετώπιση της νεανικής παραβατικότητας τελειώνει με την επιβολή μιας ποινής. Ανάμεσα στην πρόληψη, στην έγκαιρη παρέμβαση και στην κοινωνική επανένταξη υπάρχει ένα ολόκληρο σύστημα υποστήριξης που καλείται να λειτουργήσει αποτελεσματικά. Και αυτό ακριβώς το σύστημα βρέθηκε στο επίκεντρο μιας διεθνούς συζήτησης που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα.
Στις 5 και 6 Οκτωβρίου 2026, περισσότεροι από 360 συμμετέχοντες από 35 χώρες και πάνω από 100 ομιλητές συναντήθηκαν στο Connect to Protect – Children & Youth at Risk, το πρώτο Διεθνές Συνέδριο για την Προστασία των Παιδιών και των Νέων και την Πρόληψη της Βίας, που διοργάνωσε η ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ.
Εκπρόσωποι των Ηνωμένων Εθνών, διεθνών οργανισμών, πανεπιστημίων και φορέων χάραξης πολιτικής συζήτησαν για την παιδική κακοποίηση, την ψυχική υγεία, τη νεανική παραβατικότητα, την εμπορία ανθρώπων και τους κινδύνους του ψηφιακού κόσμου. Ωστόσο, ανάμεσα στις επιστημονικές εισηγήσεις και στις προτάσεις πολιτικής, δύο προσωπικές ιστορίες υπενθύμισαν γιατί αυτές οι συζητήσεις έχουν σημασία.
«Πίστευα ότι και ο ψυχολόγος θα με αντιμετώπιζε ως εγκληματία»
Δύο νέοι που συμμετέχουν στα προγράμματα της ΙΑΣΙΣ μίλησαν για την εμπειρία τους με τη Δικαιοσύνη και για την προσπάθειά τους να ξαναχτίσουν τη ζωή τους.
Ο ένας είχε εμπλακεί σε παραβατική συμπεριφορά σε ηλικία 16 ετών και είχε οδηγηθεί στη φυλακή για τέσσερις μήνες. Όταν αποφυλακίστηκε, δεν γνώριζε πώς να προχωρήσει. Η επαφή του με το κέντρο Connect της ΙΑΣΙΣ στη Θεσσαλονίκη αποτέλεσε, όπως περιέγραψε, καθοριστικό σημείο στην προσπάθειά του να αλλάξει πορεία.
«Βγαίνοντας από τη φυλακή δεν ήξερα τι να κάνω. Πήγα στο κέντρο Connect της ΙΑΣΙΣ στη Θεσσαλονίκη, όπου οι άνθρωποι, οι ψυχολόγοι και οι κοινωνικοί λειτουργοί με βοήθησαν και μου έδειξαν ότι μπορώ να κάνω πολλά περισσότερα. Έτσι βρήκα τον σωστό δρόμο», ανέφερε.
Ο δεύτερος νέος μίλησε για κάτι εξίσου σημαντικό: τον φόβο του στιγματισμού. Όταν παραπέμφθηκε σε ψυχολόγο, πίστευε ότι θα αντιμετωπιζόταν αποκλειστικά μέσα από το πρίσμα της παραβατικής συμπεριφοράς του.
«Στην αρχή πίστευα ότι και ο ψυχολόγος θα με αντιμετώπιζε ως εγκληματία. Μετά από τρεις συνεδρίες άρχισα να μιλάω για τη ζωή μου και κατάλαβα ότι δεν με έβλεπε έτσι».
Ο ίδιος αναφέρθηκε και στην περιορισμένη πρόσβαση των μαθητών σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας, περιγράφοντας ότι στο ΕΠΑΛ όπου φοιτούσε ένας ψυχολόγος επισκεπτόταν το σχολείο μόλις μία φορά τον μήνα, παρότι οι μαθητές ήταν εκατοντάδες.
Οι δύο ιστορίες ανέδειξαν μια κρίσιμη διάσταση της συζήτησης για τη νεανική παραβατικότητα: τι συμβαίνει μετά την τιμωρία και ποιες δυνατότητες προσφέρονται σε έναν νέο για να μη βρεθεί ξανά στην ίδια θέση;
«Τα παιδιά δεν ζουν μέσα σε υπουργεία. Ζουν στις κοινότητες»
Η ανάγκη να περάσουμε από τις διακηρύξεις στην ουσιαστική προστασία αποτέλεσε κεντρικό μήνυμα της Dr Najat Maalla M’jid, Ειδικής Εκπροσώπου του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών για τη Βία κατά των Παιδιών.
«Πρέπει να κάνουμε τα παιδιά και τους νέους να εμπιστευτούν ξανά τους θεσμούς», υπογράμμισε, υπενθυμίζοντας ότι τα παιδιά δεν ζουν μέσα σε υπουργεία ή αίθουσες συνεδρίων, αλλά στις κοινότητές τους.
Η παρέμβασή της επικεντρώθηκε στην ανάγκη καλύτερης συνεργασίας ανάμεσα στις κοινωνικές υπηρεσίες, στο σύστημα υγείας και στην εκπαίδευση. Επισήμανε ότι οι αποσπασματικές στρατηγικές, χωρίς σαφείς αρμοδιότητες, χρονοδιαγράμματα και πραγματική εφαρμογή, δεν μπορούν να εξασφαλίσουν την προστασία που χρειάζονται τα παιδιά.
«Αν δεν δούμε την παιδική προστασία ως επένδυση, το σύστημα δεν θα λειτουργήσει», σημείωσε.
Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και ο Philip D. Jaffé, Αντιπρόεδρος της Επιτροπής του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού, ο οποίος περιέγραψε τις αυξανόμενες πιέσεις που δέχονται τα δικαιώματα των ανηλίκων εξαιτίας των πολεμικών συγκρούσεων, της κλιματικής αλλαγής, της οικονομικής αβεβαιότητας και των ψηφιακών απειλών.
Για τον ίδιο, η φροντίδα δεν αποτελεί απλώς μια συμπληρωματική υπηρεσία, αλλά βασική κοινωνική υποδομή.
Οι νέοι κίνδυνοι: Από τις διαδικτυακές απάτες στην Τεχνητή Νοημοσύνη
Μια ακόμη σημαντική διάσταση του συνεδρίου αφορούσε τις μορφές εκμετάλλευσης που αναπτύσσονται στο διαδίκτυο.
Ο Preston Goff, Αντιπρόεδρος Παγκόσμιας Επικοινωνίας του οργανισμού The Exodus Road, παρουσίασε τρόπους με τους οποίους εγκληματικά δίκτυα αξιοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Όπως εξήγησε, άνθρωποι στρατολογούνται μέσω ψεύτικων αγγελιών εργασίας και στη συνέχεια εξαναγκάζονται να συμμετέχουν σε διαδικτυακές απάτες. Η Τεχνητή Νοημοσύνη επιτρέπει τη δημιουργία πλαστών προσώπων, ταυτοτήτων και φωνών, καθιστώντας τις μεθόδους εξαπάτησης πιο πειστικές.
Πρόκειται για μια διπλή μορφή εκμετάλλευσης: από τη μία βρίσκονται όσοι εξαναγκάζονται να διαπράττουν τις απάτες και από την άλλη όσοι πέφτουν θύματά τους.
Για τους ανηλίκους, οι κίνδυνοι του διαδικτύου αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η ψηφιακή επικοινωνία επιτρέπει την προσέγγισή τους από δράστες ανεξάρτητα από γεωγραφικά σύνορα.
Στη συζήτηση για την ψηφιακή ασφάλεια συμμετείχε και η Julie Inman Grant, Επίτροπος της Αυστραλίας για την Ασφάλεια στο Διαδίκτυο, ενώ εξετάστηκαν ο ρόλος των διαδικτυακών πλατφορμών και τα όρια ηλικίας.
Τι προβλέπει η ελληνική στρατηγική για την πρόληψη της βίας κατά των παιδιών
Στην Ελλάδα, η συζήτηση για την προστασία των ανηλίκων συνδέεται άμεσα με την ανάγκη αποτελεσματικής πρόληψης, πρόσβασης σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας και καλύτερης συνεργασίας των αρμόδιων φορέων.
Η καθηγήτρια του Παντείου Πανεπιστημίου Βασιλική Αρτινοπούλου παρουσίασε την Εθνική Στρατηγική για την Πρόληψη της Βίας κατά των Παιδιών και την Προώθηση της Φιλικής προς το Παιδί Δικαιοσύνης 2025–2030.
Η στρατηγική περιλαμβάνει 29 προτεινόμενες πολιτικές, επτά εμβληματικές δράσεις, πέντε οριζόντιες παρεμβάσεις και 69 συγκεκριμένα μέτρα.
Οι βασικοί της πυλώνες είναι η πρόληψη της βίας, η δικαιοσύνη προσανατολισμένη στις ανάγκες του παιδιού και η κοινωνική κινητοποίηση. Στις προτεραιότητες περιλαμβάνονται η επέκταση των «Σπιτιών του Παιδιού», η ενίσχυση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και η αποτελεσματικότερη συνεργασία των εμπλεκόμενων φορέων.
«Η πρόληψη είναι μετασχηματισμός», τόνισε η καθηγήτρια, εξηγώντας ότι η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να συμβάλει στη διακοπή διαδρομών που οδηγούν στον κοινωνικό αποκλεισμό και στην παραβατικότητα.
Υπενθύμισε, μάλιστα, ότι πίσω από τις πολιτικές, τους αριθμούς και τις στρατηγικές βρίσκονται πραγματικά παιδιά.
Το κρίσιμο ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μόνο ο σχεδιασμός των μέτρων, αλλά η εφαρμογή τους με τρόπο που να φτάνει στην καθημερινότητα των παιδιών και των οικογενειών τους.
Ένα δίκτυο προστασίας γύρω από το παιδί
Η ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ, που διοργάνωσε το συνέδριο, δραστηριοποιείται στους τομείς της ψυχικής υγείας, της κοινωνικής ένταξης και της προστασίας ευάλωτων ομάδων, διατηρώντας δομές υποστήριξης νέων και οικογενειών.
Στο επίκεντρο των παρεμβάσεών της βρίσκεται το μοντέλο «Connect», το οποίο προσεγγίζει τις δυσκολίες ενός παιδιού όχι ως μεμονωμένο πρόβλημα, αλλά σε συνάρτηση με το οικογενειακό, σχολικό και κοινωνικό του περιβάλλον.
Η προσέγγιση αυτή επιδιώκει να συνδέσει το παιδί και την οικογένειά του με επαγγελματίες ψυχικής υγείας, κοινωνικές υπηρεσίες, σχολεία και φορείς της τοπικής κοινότητας.
«Νομίζω ότι αυτό είναι το κλειδί, ότι δεν αντιμετωπίζουμε το πρόβλημα απευθείας, αλλά δημιουργούμε ένα πλαίσιο για να μπορέσει το παιδί να ενδυναμωθεί και να το ξεπεράσει μόνο του», ανέφερε ο επιστημονικά υπεύθυνος της ΙΑΣΙΣ, Στέφανος Αλεβίζος.
Αντίστοιχα, ο συνιδρυτής και γενικός διευθυντής της οργάνωσης, Νίκος Μπαλτάς, εξήγησε ότι στόχος του συνεδρίου είναι να συγκεντρώσει αποτελεσματικές πρακτικές από διαφορετικές χώρες σε ένα κοινό, προσβάσιμο σύνολο λύσεων.
Το μήνυμα που προέκυψε από το Connect to Protect είναι ότι η προστασία των παιδιών δεν μπορεί να αποτελεί ευθύνη ενός μόνο φορέα. Χρειάζεται συνεργασία, πρόληψη, ουσιαστική πρόσβαση σε υπηρεσίες και, κυρίως, ένα περιβάλλον στο οποίο κάθε παιδί θα μπορεί να ζητήσει βοήθεια χωρίς φόβο και χωρίς στιγματισμό.
Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο πώς αντιδρούμε όταν ένα παιδί γίνεται θύμα βίας ή εμπλέκεται σε παραβατική συμπεριφορά. Είναι τι έχουμε κάνει προηγουμένως για να το προστατεύσουμε και τι είμαστε διατεθειμένοι να κάνουμε στη συνέχεια για να του δώσουμε μια δεύτερη ευκαιρία.